Mithali 13

Maandiko

Mithali 13 ni mkusanyiko wa misemo mifupi inayolinganisha maisha ya mwenye hekima na yule anayeikataa: mtoto anayesikiliza mafundisho na mdhihaki asiyesikia karipio, mvivu ambaye hamu yake haizai chochote na mwenye bidii anayeshiba, tajiri anayejikwaa katika majivuno na yule anayetoa kila kitu na hata hivyo ni tajiri. Katikati ya sura hii mna kauli mbili nzito: "Tumaini linapoachwa, huvunja moyo" na "Shamba la masikini lisilolimwa linaweza huzalisha chakula kingi, bali huchukuliwa kwa udhalimu." Sura inafunga na wito mkali kwa baba: kumwadibisha mwana ni kumpenda, kutomwadibisha ni kumchukia.

Kiini

Fikiri kwa dakika moja shamba lile la mstari wa 23. Ni kipande cha ardhi kwenye mteremko wa milima ya Yuda, mawe yametolewa kwa mikono, udongo mwembamba, mvua ya masika iliyongoja kwa hofu. Ardhi hiyo ingeweza kutoa chakula kingi. Lakini mkopeshaji au mwenye mamlaka kwenye lango la mji ananyakua mavuno "kwa udhalimu." Hapa Mithali inaonyesha kwamba haipuuzi ukweli mgumu: sio kila umaskini ni matokeo ya uvivu. Kiini cha sura hii si mfumo wa kulipizana kimahesabu, bali imani kwamba Mungu ameweka utaratibu wa kimaadili katika ulimwengu wake, na kwamba dhuluma ni kuvunjika kwa utaratibu huo, si sehemu yake. Hekima ni kuishi kulingana na jinsi Mungu alivyoumba mambo, hata pale ambapo bado hayaonekani sawa.

Uzi Unaopita Katikati

Mithali inasema hekima ni "chemchemi ya uzima" (mst. 14) na kwamba shauku inayotimizwa ni "mti wa uzima" (mst. 12). Maneno yale ya mti wa uzima yanatoka Edeni, sehemu ambayo mwanadamu alipoteza. Kwa hiyo Mithali haizungumzii tu ustadi wa kuishi vizuri; inaelekeza nyuma kwenye upotevu wetu na mbele kwenye urejeshwaji. Ndiyo maana Agano Jipya linamwita Kristo hekima ya Mungu. Yeye ni mwana pekee ambaye kwa ukamilifu "husikia mafundisho ya baba yake." Na mstari wa 8, kuhusu tajiri anayeweza kufidia maisha yake kwa mali, unapata jibu lake pale ambapo fidia iliyotolewa haikuwa fedha bali damu, na iliyotolewa kwa masikini asiye na uwezo wa kujilipia.

Kioo

Mstari wa 12 unagusa kitu ambacho wengi wetu tunaficha: "Tumaini linapoachwa, huvunja moyo." Sio dhambi kuchoka. Ndoa iliyokwama miaka kumi, ombi la kazi lisilojibiwa, mtoto anayeendelea kwenda njia yake mwenyewe, kipimo cha hospitali kinachochelewa. Mithali haikuambii ujikaze na kutabasamu; inakiri kwamba kusubiri kunaumiza mifupa. Lakini pia inauliza swali gumu: kati ya mst. 7, unafanana zaidi na yupi? Yule anayejifanya tajiri lakini "hana chochote," au yule anayetoa kila kitu na "bado ni tajiri kweli"? Hesabu za benki hazitajibu hilo. Kalenda yako, matumizi yako, na kile unachoshindwa kuachilia vitajibu.

Muktadha

Sura hii ilizungumzwa katika ulimwengu wa kilimo cha kujikimu, mahali ambapo mtu mmoja mvivu wakati wa mavuno alikuwa hatari kwa familia yote. Hakukuwa na akiba ya kutegemea. Mavuno yalikuwa maisha, na hivyo urithi wa mst. 22, kuachia wajukuu kitu, haukuwa suala la utajiri bali la kuendelea kuwepo kwa ukoo. Lango la mji lilikuwa mahakama, soko na baraza kwa wakati mmoja, na huko ndipo maneno yalikuwa na uzito wa kuua au kuokoa: "Yeye anayelinda kinywa chake huyalinda maisha." Mithali hizi zilifundishwa nyumbani, baba akiwa na mwana katika shamba, na pia katika mafunzo ya vijana waliojiandaa kutumikia kwenye ikulu, ambapo "mjumbe mbaya" (mst. 17) angeweza kuanzisha vita kwa ujumbe uliopotoshwa.

Maandiko Mengine

Ayubu anasimama kama kizuizi cha lazima kwa sura hii. Kama mst. 21 unasema maafa huwakimbilia wenye dhambi, Ayubu ni mtu mwenye haki aliyefikiwa na maafa yote. Mithali inatoa kanuni ya jumla; Ayubu anaonyesha kwamba kanuni haiwezi kutumika kama silaha ya kuhukumu mtu anayeteseka. Vivyo hivyo, maneno ya mst. 24 kuhusu kuadibu yanapata mwangwi katika Waebrania 12, ambapo Mungu mwenyewe anaadibu wanawe kwa sababu ni wanawe, na si kwa hasira bali kwa faida yao ya milele. Msomaji wa Mithali anayechukua mst. 24 kama kibali cha ukatili amesoma kinyume kabisa; kipimo cha nidhamu ya kweli ni upendo, sio hasira ya mzazi aliyechoka.

Mhusika Mkuu

Nyuma ya sura hii yote yuko Baba anayefundisha. Anaonekana kwanza kama sauti ya baba wa kibinadamu katika mst. 1, lakini mafundisho yote yanamrejea Mungu ambaye ameweka utaratibu huu. Ni Mungu wa aina gani? Mungu anayechukia uongo (mst. 5), anayeona shamba lililonyakuliwa (mst. 23), anayehesabu tofauti kati ya fedha ya majivuno na fedha ya jasho la mkono (mst. 11). Hasira yake ina anwani: dhuluma. Na hana subira na wapumbavu wanaokataa kuacha uovu, wala haogopi kuwakaripia. Lakini nia yake si kuvunja; ni kuleta mwana nyumbani mzima. Anaadibu kwa sababu anapenda, na kuacha kuadibu kungekuwa kumtelekeza.

Kutafakari

Katika eneo gani la maisha yako umeacha kusikiliza karipio, si kwa sababu hukusikia, bali kwa sababu kusikia kungeleta mabadiliko unayoyahofia?

Kuna shamba gani lililonyakuliwa karibu nawe, mtu ambaye kazi yake au haki yake inachukuliwa kwa udhalimu, na Mungu anakuita kufanya nini kwa hilo?