Waraka wa Kwanza kwa Timotheo: Mwongozo kwa Kanisa na Viongozi Wake

Utangulizi

Fikiria kijana mmoja aliyeachwa peke yake katika jiji kubwa, akiwa na kazi ambayo ni kubwa kuliko umri wake. Watu wenye nguvu katika kanisa wanafundisha mambo ya ajabu, wanawake na wanaume wanagombana wakati wa maombi, matajiri wanajiona bora kuliko wengine, na yeye, mwenye tumbo linaloumwa na moyo unaotetemeka, anapaswa kusimama mbele yao na kusema: "Hapana, hivyo siyo." Halafu barua inafika. Siyo barua ya kumkemea, bali ya baba kwa mwana: "Timotheo, usiogope. Hivi ndivyo familia ya Mungu inavyoishi."

Huo ndio Waraka wa Kwanza kwa Timotheo. Katika ukurasa huu utagundua ni nani aliuandika na kwa nini, jinsi ulivyopangwa, mada zake kuu, mistari yake isiyosahaulika, nafasi yake katika Biblia nzima, na mwongozo rahisi wa kuusoma mwenyewe kwa wiki chache.

Mtazamo wa mwongozo huu

Wengi husoma 1 Timotheo kama kitabu cha kanuni za uongozi, orodha ya sifa za wazee na mashemasi, aina ya katiba ya kanisa. Hapa tutausoma tofauti kidogo: kama barua ya baba wa kiroho kwa mwana mwenye hofu, ikielezea tabia ya nyumba ya Mungu, siyo ofisi yake. Neno lenyewe liko katikati ya waraka: "nyumba ya Mungu, iliyo kanisa la Mungu aliye hai" (1 Timotheo 3:15). Kila agizo katika barua hii linapata maana yake tu linaposimama juu ya msingi mmoja: "Kristo Yesu alikuja ulimwenguni awaokoe wenye dhambi." Mafundisho sahihi si ukuta wa kuzuia watu; ni paa linalolinda neema isinyeshewe na mvua ya uongo.

Biblia inasema nini kuhusu Waraka wa Kwanza kwa Timotheo?

Barua hii inajitambulisha wazi: imeandikwa na Paulo, mtume wa Kristo Yesu, kwa Timotheo, "mwanangu hasa katika imani." Kwa karne nyingi kanisa limeipokea hivyo, na sababu za ndani za barua yenyewe zinaunga mkono hilo; mtindo wa Paulo wa kushukuru, kujitaja kama mwenye dhambi aliyeokolewa, na mapenzi yake ya kibaba kwa Timotheo yanaonekana wazi. Wasomi wengine wa kisasa wamehoji uandishi huu kwa sababu ya msamiati tofauti, lakini tofauti hiyo inaeleweka vizuri tukikumbuka kwamba barua ya binafsi kwa mwana wa kiroho haiandikwi kwa lugha ileile ya hoja nzito za Warumi, na kwamba Paulo mara nyingi alitumia mwandishi msaidizi.

Tunamkuta Timotheo mara ya kwanza katika Matendo 16:1: "Akafika Derbe na Listra; na tazama, hapo palikuwa na mwanafunzi mmoja, jina lake Timotheo, mwana wa mwanamke Myahudi aliyeamini, lakini babaye alikuwa Myunani." Mstari huu mmoja unatufunulia mengi. Timotheo alitoka katika nyumba iliyochanganyika, mama Myahudi mwenye imani, baba Myunani; alikulia katikati ya tamaduni mbili, akiwa si wa hapa wala pale kikamilifu. Ndiye yule yule ambaye sasa anatumwa kwenye jiji la Efeso, jiji la hekalu la Artemi, la uchawi, la biashara na la fahari. Mungu hupenda kuwatumia watu wanaojihisi hawatoshi.

Mazingira ya barua ni haya: baada ya kifungo chake cha kwanza huko Rumi, Paulo aliachiliwa na kuendelea na huduma. Katika safari hizo alimwacha Timotheo Efeso ili azuie watu fulani wasifundishe mafundisho mengine, kisha akaenda Makedonia, akiahidi kurudi. Barua hii iliandikwa katika kipindi hicho, pengine mwaka wa 62 hadi 65 baada ya Kristo, muda mfupi kabla ya kifungo cha pili ambacho kilimalizika kwa kifo chake. Ndiyo sababu barua inachanganya mambo ya haraka ya kiutendaji na uzito wa mtu anayejua muda wake unapungua.

Kiini cha kile barua inachosema kinapatikana katika 1 Timotheo 1:15: "Ni neno la kuaminiwa, tena lastahili kukubalika kabisa, ya kwamba Kristo Yesu alikuja ulimwenguni awaokoe wenye dhambi; ambao wa kwanza wao ni mimi." Angalia jinsi Paulo anavyoanzisha barua ya nidhamu na mpangilio wa kanisa: kwa kukiri kwamba yeye ndiye mwenye dhambi wa kwanza. Hakuna agizo lolote katika sura sita zinazofuata linaloweza kusomwa kwa kiburi, kwa sababu mwandishi mwenyewe amejiweka chini kabisa ya rehema.

Kutoka hapo barua inasonga kwenye ibada, na hapo tunapata msingi wa pili: "Kwa maana Mungu ni mmoja, na mpatanishi kati ya Mungu na wanadamu ni mmoja, Mwanadamu Kristo Yesu" (1 Timotheo 2:5). Katika jiji lenye miungu mingi na wapatanishi wengi, Paulo anasema kuna mlango mmoja tu, nao umefunguliwa kwa wote. Ndiyo maana anataka maombi yafanyike kwa ajili ya watu wote, hata kwa wafalme waliokuwa wakiwatesa Wakristo.

Na kwa Timotheo mwenyewe, mwenye umri mdogo na mabega yaliyolemewa, neno hili: "Mtu awaye yote asiuchukulie utoto wako kuwa kitu dhalili; bali uwe kielelezo kwao waaminio, katika usemi na mwenendo, na katika upendo na imani na usafi" (1 Timotheo 4:12). Mamlaka yake haikutoka kwa umri wala cheo, bali kwa maisha yaliyoonekana.

Uzi unaopita katika Biblia yote

Wazo la "nyumba ya Mungu" halikuanza na Paulo. Linaanza mapema sana, pale Mungu anapotembea na Adamu katika bustani, mahali ambapo Mungu na mwanadamu wanakaa pamoja. Baada ya kuanguka, bustani inafungwa, na historia nzima ya Biblia inakuwa hadithi ya Mungu akirudisha makao yake kati ya watu wake. Hema la kukutania jangwani lilijengwa kwa maagizo ya kina kuhusu nani angeweza kuingia, akiwa amevaa nini, akiwa amebeba damu gani. Hekalu la Sulemani liliendeleza wazo lilelile kwa mawe na dhahabu. Katika 2 Samweli 7, Daudi anataka kumjengea Mungu nyumba, lakini Mungu anageuza mazungumzo: ni yeye atakayemjengea Daudi nyumba, yaani ukoo na ufalme usio na mwisho.

Israeli yenyewe iliitwa nyumba ya Mungu, familia yake, na sheria nyingi za Torati zilikuwa ni maagizo ya jinsi watu wa nyumba hiyo wanavyoishi pamoja: jinsi wanavyoshughulikia wajane, yatima, wageni, deni, chakula, na haki. Unapoisoma 1 Timotheo ukiwa na historia hiyo akilini, sura ya tano, yenye maagizo kuhusu wajane, wazee, na familia zinazopaswa kuwatunza watu wake, inaacha kuonekana kama utaratibu wa ofisi na kuonekana kama mwendelezo wa moyo wa Mungu aliyejiita Baba wa yatima.

Lakini kuna tatizo lililotawala Agano la Kale: mwanadamu hakuweza kuingia. Pazia lilikuwa limening'inia. Kuhani mmoja tu, siku moja tu kwa mwaka, kwa damu ya mnyama. Ndiyo maana 1 Timotheo 2:5 ni mlipuko wa furaha, siyo kanuni kavu. Mpatanishi mmoja, naye ni Mwanadamu Kristo Yesu, aliyejitoa mwenyewe kuwa ukombozi kwa ajili ya wote. Musa alikuwa mpatanishi aliyesimama kati ya Mungu na Israeli akiomba msamaha; makuhani walisimama na damu mikononi mwao; lakini wote walikufa na kuondoka. Yesu anasimama kama Mungu kweli na mwanadamu kweli, mikono miwili ikishikana, moja na Baba, nyingine na sisi.

Hapo ndipo uzi unapofika kileleni. Kanisa si jengo jipya la mawe linalobadilisha hekalu; ni familia iliyo hai, "nguzo na msingi wa kweli," inayobeba ule ujumbe ambao hema na hekalu lilionyesha kwa vivuli. Petro anaelezea jambo lilelile anapowaita waumini mawe yaliyo hai yanayojengwa kuwa nyumba ya roho. Waebrania inatangaza kwamba pazia limepasuka na tunaweza kuingia kwa ujasiri. Na Ufunuo unafunga Biblia kwa sauti kubwa ikisema makao ya Mungu yako pamoja na wanadamu.

Kutoka bustani iliyofungwa hadi familia iliyofunguliwa.

Muundo na mada kuu

Waraka huu una sura sita, na unaweza kuonekana kama mkusanyiko wa maagizo yasiyo na mpangilio. Lakini ukiusoma kwa jicho la "nyumba," muundo wake unajitokeza vizuri.

Sura ya kwanza inaweka tatizo na dawa yake. Kuna watu Efeso wanaofundisha mambo mengine, wakijishughulisha na hadithi na orodha za vizazi, wakitaka kuwa walimu wa sheria bila kuelewa wanachosema. Paulo anasema lengo la agizo lake ni upendo utokao katika moyo safi, dhamiri njema, na imani isiyo na unafiki. Kisha, badala ya kuendelea kubishana, anasimulia hadithi yake mwenyewe: alikuwa mtukanaji na mtesaji, lakini akapata rehema. Sura inafikia kilele katika 1 Timotheo 1:15 na kumwagika katika sifa kwa Mfalme wa milele. Mafundisho sahihi na shukrani ya kibinafsi ni pacha katika barua hii.

Sura ya pili na ya tatu zinaelezea tabia ya nyumba ikiwa imekusanyika. Kwanza maombi, kwa sababu familia ya Mungu inajulikana zaidi kwa yale inayoyaomba kuliko yale inayoyapinga; maombi kwa ajili ya watu wote, kwa sababu Mungu anataka watu wote waokolewe. Kisha heshima na utulivu kati ya wanaume na wanawake katika ibada, mambo ambayo yalikuwa na uzito mkubwa katika jiji lililotawaliwa na ibada ya Artemi. Halafu sifa za wazee na mashemasi, ambazo, ukiziangalia kwa makini, hazizungumzii karama za kuvutia wala uwezo wa kuongea bali tabia ya nyumbani: mtu wa mke mmoja, mwenye kiasi, asiye mlevi, asiyependa fedha, anayesimamia nyumba yake vizuri. Kiongozi wa familia ya Mungu anapimwa kwa jinsi anavyoishi na watu wanaomjua akiwa amechoka.

Sehemu hii inafikia hitimisho lake katika 1 Timotheo 3:15, ambapo Paulo anaeleza kusudi la barua nzima, kisha anapasuka kwa wimbo wa kale kuhusu siri ya utauwa, Mungu aliyedhihirishwa katika mwili. Katikati kabisa ya maagizo ya kiutendaji, Kristo anasimama.

Sura ya nne inashughulikia hatari ya ndani: mafundisho yanayokataza ndoa na vyakula, aina ya "utakatifu" unaodharau mwili na uumbaji. Jibu la Paulo ni zuri sana; kila kiumbe cha Mungu ni chema, kinapokelewa kwa shukrani. Halafu anamgeukia Timotheo mwenyewe kwa maneno ya kutia moyo ya 1 Timotheo 4:12 na wito wa kujizoeza katika utauwa.

Sura ya tano na mwanzo wa sita ni kanuni za familia: jinsi ya kuwaheshimu wazee kama baba, vijana kama ndugu, wanawake wazee kama mama, wasichana kama dada; jinsi ya kuwatunza wajane; jinsi ya kuwaheshimu na kuwarekebisha viongozi; jinsi watumwa wanavyoishi kwa heshima. Na sura ya sita inafunga kwa somo gumu la fedha, ikiwa na onyo la 1 Timotheo 6:10 na mwaliko wa kuridhika, kisha wito wa mwisho: "Piga vita vile vizuri vya imani."

Mistari muhimu kutoka kitabu hiki

Mstari wa kwanza ni moyo wa barua: "Ni neno la kuaminiwa, tena lastahili kukubalika kabisa, ya kwamba Kristo Yesu alikuja ulimwenguni awaokoe wenye dhambi; ambao wa kwanza wao ni mimi" (1 Timotheo 1:15). Kumbuka Paulo anaandika hili akiwa mtume mkomavu, miaka mingi baada ya kuokoka. Hasemi "nilikuwa wa kwanza wao," bali "ni mimi," kwa wakati uliopo. Huu siyo unyenyekevu wa kujidharau; ni mtu ambaye kadiri alivyomkaribia Kristo, ndivyo alivyoona wazi kina cha rehema aliyopewa. Mstari huu unakuwa kinga dhidi ya ile roho ya kujiona bora ambayo huwashika watu wanaojifunza mafundisho sahihi. Haiwezekani kusimamia kweli kwa jeuri ukiwa umesimama hapa.

Mstari wa pili ni msingi wa ibada yote: "Kwa maana Mungu ni mmoja, na mpatanishi kati ya Mungu na wanadamu ni mmoja, Mwanadamu Kristo Yesu" (1 Timotheo 2:5). Neno "Mwanadamu" hapa ni la makusudi. Yesu hakutuokoa akiwa mbali; aliingia katika hali yetu, akachoka, akalia, akafa. Kwa hiyo mpatanishi wetu si mgeni kwa udhaifu wetu. Na kwa kuwa yuko mmoja tu, hakuna haja ya kutafuta njia nyingine, wala mtu wa kati, wala mila ya ziada ya kutufikisha kwa Mungu. Mlango mmoja, uliofunguliwa, kwa wote wanaokuja.

Mstari wa tatu unafafanua kanisa ni nini: "lakini nikikawia, upate kujua jinsi iwapasavyo watu kuenenda katika nyumba ya Mungu, iliyo kanisa la Mungu aliye hai, nguzo na msingi wa kweli" (1 Timotheo 3:15). Hapa kuna picha mbili zikiwa pamoja. Kanisa ni nyumba, yaani familia inayoishi pamoja kwa mapenzi na heshima; na kanisa ni nguzo, yaani kitu kinachoinua ukweli juu ili ulimwengu uuone. Ukiondoa picha ya kwanza, unabaki na taasisi baridi inayobishana kuhusu mafundisho. Ukiondoa ya pili, unabaki na kundi la marafiki lisilo na ujumbe. Paulo anakataa kuzitenganisha.

Na kando yake, mstari unaogusa mifuko yetu: "Maana shina moja la mabaya ya kila namna ni kupenda fedha; ambayo wengine hali wakiitamani hiyo wamefarakana na Imani, na kujichoma kwa maumivu mengi" (1 Timotheo 6:10). Si fedha inayolaumiwa, bali kuipenda. Na matokeo yake si adhabu ya nje tu, bali majeraha ya ndani, mtu akijichoma mwenyewe bila kujua.

Mwongozo wa vitendo wa kusoma 1 Timotheo

Soma barua nzima mara moja, kwa sauti ikiwezekana, kwa dakika kama ishirini. Ni barua, siyo kamusi, na inapaswa kusikika kama sauti ya mtu. Ukimaliza, andika kwenye karatasi mambo matatu yaliyokushangaza.

Wiki ya kwanza, kaa na sura ya kwanza. Jiulize: dhambi yangu kubwa nilikuwa nikiiona kama kizuizi au kama jukwaa la rehema? Rudia 1 Timotheo 1:15 kila asubuhi hadi usemi "ambao wa kwanza wao ni mimi" usiwe tena wa Paulo peke yake.

Wiki ya pili, soma sura ya pili na ya tatu. Omba kwa ajili ya viongozi wa nchi yako kwa majina, hata wale usiowapenda, kwa sababu Paulo anaagiza hivyo. Kisha pitia sifa za wazee siyo ili uwapime wengine, bali ili uombe tabia hizo kwa ajili yako mwenyewe.

Wiki ya tatu, sura ya nne. Chunguza ni wapi unaufanya utauwa kuwa suala la kukataza vitu badala ya kumpokea Mungu kwa shukrani. Jizoeze jambo moja dogo la kiroho kwa siku arobaini, kama mtu anayejizoeza mwili.

Wiki ya nne, sura ya tano na ya sita. Hesabu pesa zako kwa uwazi mbele za Mungu, na mtafute mtu mmoja mzee au mjane katika kanisa lako ambaye unaweza kumtunza kwa vitendo. Maliza kwa kuandika maombi mafupi ukitumia maneno ya 1 Timotheo 1:17.

Ukitaka kuisoma pamoja na kundi, zuia majadiliano yasigeuke kuwa mabishano ya sifa za viongozi pekee. Rudisheni kila mara swali hili: nyumba hii inaishije?

Kioo

Labda umewahi kukaa kanisani ukijihisi kama mgeni ndani ya familia ya watu wengine. Wengine wanajua nyimbo, wanajua wakati wa kusimama, wanajua jinsi ya kuongea. Wewe unajua tu kwamba una mambo ambayo usingependa yafahamike. Barua hii inakuambia kwamba mtu aliyeandika sheria za nyumba hii alijiita mwenye dhambi wa kwanza. Hakuna anayeingia hapa kwa ustahili. Ikiwa umekuwa ukingoja hadi ujirekebishe vya kutosha ndipo ukaribie, unasubiri kitu ambacho Kristo hakukiomba kamwe.

Lakini barua hii pia inakuna. Inasema wazi kwamba mtu asiyewatunza watu wa nyumbani kwake ameikana imani. Hiyo inagusa simu usiyompigia mama yako, mzee anayeishi peke yake mtaani kwako, pesa unazotuma au usizotuma. Utauwa wako unapimwa pale unapokuwa umechoka, nyumbani, ambapo hakuna anayekushangilia.

Na kuna fedha. Unaweza kuwa hujawahi kusema "napenda fedha," lakini angalia ni nini kinachokuzuia usilale usiku, ni nini unachokiogopa kupoteza zaidi ya yote, ni ndoto gani inayoamua ratiba yako kwa miaka mitano ijayo. Paulo anasema watu hawaanguki ghafla; wanatamani, kisha wanafarakana na imani polepole, halafu wanajichoma wenyewe na kushangaa maumivu yanatoka wapi.

Kama wewe ni kijana unayeambiwa usubiri zamu yako, sikia 1 Timotheo 4:12 ikielekezwa kwako: usiruhusu mtu akudharau kwa sababu ya umri wako, lakini usitetee nafasi yako kwa kelele. Itetee kwa usemi, mwenendo, upendo, imani, na usafi. Hiyo ni njia ndefu zaidi na ngumu zaidi, nayo ndiyo pekee inayoshika.

Nyumba ya Mungu ina nafasi yako, na madai yake pia.

Imeelezwa kwa watoto

Watoto wanaelewa familia kabla hawajaelewa taasisi, na hapo ndipo barua hii inapoanza kuwa rahisi. Unaweza kuwaambia hivi: Paulo alikuwa kama baba wa kiroho, na alikuwa na rafiki kijana aliyeitwa Timotheo, ambaye alimpenda kama mwanawe. Timotheo alikuwa amepewa kazi kubwa ya kusaidia kanisa katika mji mmoja, lakini alikuwa na woga, na watu wengine walidhani yeye ni mdogo sana kuaminiwa. Kwa hiyo Paulo akamwandikia barua ya kumtia moyo na kumwonyesha jinsi familia ya Mungu inavyoishi: watu wanaombeana, wanasemezana kweli, wanawaheshimu wazee, wanawasaidia wenye shida, na hawapendi pesa kuliko watu.

Kwa watoto wadogo, sisitiza jambo moja tu: Yesu alikuja kuwaokoa watu wabaya, na Paulo alisema yeye mwenyewe alikuwa wa kwanza kati yao. Hiyo inawasaidia kuelewa kwamba kanisa si mahali pa watu wazuri, ni mahali pa watu waliosamehewa. Kwa watoto wakubwa, 1 Timotheo 4:12 ni zawadi kubwa; wanaweza kujifunza kwamba Mungu hatangoji wawe wakubwa ndipo awatumie.

Katika Faith.network tunaandaa maelezo mahususi kwa makundi tofauti ya umri: watoto wa shule ya awali wenye miaka mitatu hadi sita, watoto wa shule ya msingi wenye miaka saba hadi kumi na miwili, na vijana wa miaka kumi na miwili kwenda juu. Kila kimoja kina lugha yake, maswali yake, na njia yake ya kugusa moyo. Ni vizuri kuchagua kiwango kinachomfaa mtoto wako badala ya kumlazimisha aelewe maelezo ya watu wazima.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Kwa kuhitimisha

Ukiifunga barua hii ukikumbuka tu orodha za sifa za viongozi, utakuwa umechukua mifupa na kuacha nyama. Waraka wa Kwanza kwa Timotheo ni barua kuhusu nyumba: nani anaishi humo, nani aliyeifungua, na jinsi watu wa ndani wanavyotendeana. Mungu mmoja, mpatanishi mmoja, mlango mmoja ulio wazi kwa wenye dhambi, na Paulo akiwa wa kwanza katika mstari. Kutoka msingi huo ndipo kila agizo kuhusu maombi, uongozi, wajane, umri mdogo na fedha linapata uzito wake. Mafundisho sahihi si silaha ya kuwashinda wengine; ni paa linalolinda neema.

Ukitaka kuendelea, soma 2 Timotheo mara tu baada ya hii, kwa sababu ni barua ileile ikiwa imekomaa kwenye kivuli cha kifo, na utasikia sauti ya Paulo ikibadilika. Kisha soma Tito, ambako mada zilezile zinajitokeza katika kisiwa kingine. Na baada ya hapo, rudi kwa Matendo 16:1 na umwangalie yule kijana wa Listra tena. Mungu alimchukua mvulana wa nyumba iliyochanganyika, mwenye woga na afya dhaifu, akamweka kuwa nguzo. Anaweza kufanya vivyo hivyo kwako.