Isaya 1

Maandiko Yenyewe

Isaya anaanza kwa kuita mbingu na nchi kama mashahidi: Mungu amelea watoto, nao wamemgeuka. Taifa limejeruhiwa toka unyayo wa mguu hadi kichwani, nchi imechomwa, na Sayuni imesalia kama kibanda kilichoachwa shambani. Kisha inakuja kauli inayotisha: sadaka zao zote, sikukuu zao, maombi yao yenye mikono iliyoinuliwa, Mungu anasema hayavumilii, kwa sababu "mikono yenu imejaa damu." Wito ni kuoga, kuacha uovu, kutafuta haki, kuwatetea yatima na wajane. Na katikati ya hukumu inatokea mwaliko wa kushangaza: "Njooni sasa, njooni tusemezane," dhambi nyekundu kuwa nyeupe kama theluji. Sura inafunga kwa moto: mji utasafishwa kama chuma kinapoondolewa kutu, waasi watapotea, na Sayuni itaitwa tena "mji wa haki, mji wa imani."

Kiini

Mstari wa tatu ni ufunguo wa sura yote: "Ng'ombe anamjua anayemmiliki na punda anajua sehemu anapowekewa chakula, lakini Israeli hawajui." Hii si lugha ya kisheria kwanza; ni lugha ya nyumbani. Dhambi hapa haielezwi kama kuvunja kanuni tu, bali kama kutokujua yule anayekulisha. Agano linaanza na Mungu anayechukua watoto na kuwalea, na uovu ni kupoteza uwezo wa kutambua mkono unaotukirimia. Ndiyo sababu ibada nzuri sana inaweza kuwa chukizo: unaweza kuleta mwana kondoo aliyenona kwa Mungu ambaye kwa kweli hujui. Utakatifu wa Mungu, ambao Isaya anauita "Mtakatifu wa Israeli," hauwezi kutenganishwa na haki yake kwa yatima na mjane. Mungu anayeabudiwa katika hekalu ni Mungu yule anayehesabu machozi ya wanyonge nje ya hekalu.

Uzi Unaopita Katikati

Sura hii inaweka bayana tatizo ambalo Injili yote inajibu: hakuna sadaka ya kutosha kwa mikono iliyojaa damu. Wanyama walio bora hawaoshi moyo. Na hapo Isaya anafanya kitu ambacho kinaonekana kuwa kinyume cha mantiki: baada ya kukataa dhabihu zao, anatangaza usafisho ambao Mungu mwenyewe anaufanya, "japokuwa dhambi zenu ni nyekundu kama bendera zitakuwa nyeupe kama theluji." Nyekundu si rangi ya mavazi; ni rangi ya damu iliyomwagwa. Ni Mungu, si mwanadamu, anayeondoa doa hilo. Mstari huu unaelekeza mbele kuelekea msalaba, mahali ambapo Mungu anatoa sadaka anayoikubali kwa sababu ni yake mwenyewe. Vilevile mstari wa 25, "nitatakasa chuma kilicho chakaa," unaonyesha kwamba hukumu na wokovu si maadui wawili; moto huo huo unaosafisha ni moto unaoteketeza kile kisichoweza kusafishwa.

Kioo

Ni rahisi kusoma sura hii kama kashfa ya wengine. Lakini jaribu kuiweka mahali unapoishi. Unatoa sadaka kwa uaminifu, unahudhuria ibada kila Jumapili, unajua kuinua mikono katika maombi. Halafu Mungu anauliza kuhusu yule mfanyakazi unayemlipa kidogo kwa sababu hana chaguo lingine, kuhusu ndugu wa mume aliyekufa ambaye hakuna aliyemtembelea, kuhusu urithi uliogawanywa kwa hila katika familia yako. Mstari wa 23 unagusa uongozi: "yeyote anayopenda rushwa na kuikimbilia." Rushwa haianzii kwenye bahasha kubwa; inaanzia kwenye ile kauli ndogo, "hivyo ndivyo mambo yanavyofanyika." Hofu inayofichwa hapa ni hofu ya kupoteza faida ikiwa tunatenda haki. Isaya anakataa kutupa faraja rahisi: ibada isiyoambatana na haki haifurahishi Mungu, inamchukiza.

Mazingira

Isaya anahudumu wakati wa Uzia, Yothamu, Ahazi na Hezekia, karne ya nane kabla ya Kristo, wakati Ashuru ilipokuwa dola kubwa ikimeza mataifa madogo moja baada ya lingine. Yuda ilikuwa nchi ndogo yenye biashara inayostawi, tabaka la matajiri linaloongezeka, na wakulima wanaopoteza mashamba kwa madeni. Mstari wa 7 na 8 vinaonyesha nchi iliyoshambuliwa: miji imechomwa, Yerusalemu imesalia peke yake "kama kibanda katika shamba la mzabu," kile kibanda cha muda kinachotelekezwa mara mavuno yakiisha. Hekalu lilikuwa likifanya kazi vizuri; makuhani hawakugoma, sikukuu za mwezi mpya zilifanyika. Hicho ni cha kutisha: mgogoro wa kiroho ulikuwa umefichwa nyuma ya ibada inayoendelea vizuri. Isaya anaita mbingu na nchi kama mashahidi kwa sababu anaendesha kesi ya agano, si hotuba ya kuelimisha.

Undani

Angalia jinsi Isaya anawaita viongozi wa Yerusalemu: "enyi viongozi wa Sodomu… enyi watu wa Gomora." Mstari mmoja kabla, mstari wa 9, walikuwa wamekwepa hatima ya Sodoma kwa rehema tu, "kama Yahwe wa majeshi hakutuasha kwa mda mfupi." Sasa jina lenyewe linarudi kama mashtaka. Kwa msikilizaji wa Kiyahudi hakuna tusi kali kuliko hili; Sodoma ilikuwa mfano wa mji uliozama kabisa. Na kumbuka, kosa lililotajwa hapa halihusu ibada za kigeni bali dhuluma ya wanyonge. Isaya anasema: mji unaosali huku ukiwakandamiza yatima haujawa tofauti na Sodoma; umekuwa Sodoma yenye hekalu. Kilichowatofautisha si utakatifu wao bali rehema ya Mungu iliyowaacha mabaki. Kujua hilo ni tofauti kati ya toba na kujidai.

Mhusika Mkuu

Mungu ndiye anayezungumza katika sura hii, na hisia zake ni za kushtusha. Anaanza kama mzazi aliyeachwa, hatoi hoja ya kisheria bali maumivu: "Nimewatunza na kuwalea watoto, lakini wamenigeuka." Kisha anazungumza kama mtu aliyelemewa: sikukuu zao "ni mzigo kwangu; nimechoka kuubeba." Fikiria hilo, Mungu akichoshwa na ibada. Anatangaza kuwa hatasikiliza maombi. Halafu, katikati ya hasira hiyo halisi, anasema, "Njooni sasa, njooni tusemezane." Huyu si Mungu anayebadilika hisia kiholela; ni Mungu ambaye utakatifu wake na upendo wake havitenganishwi. Mstari wa 25 unaonyesha nia yake kwa ukweli: mkono wake unaogeuka juu ya mji si mkono wa kuvunja tu, ni mkono wa mfua chuma anayeondoa kutu ili chuma kirudi kuwa chuma.

Sauti Nyingine za Maandiko

Yakobo anasema jambo lile lile kwa maneno mengine: kwake ibada safi ni kuwatunza yatima na wajane katika dhiki yao. Hii inasaidia kuona kwamba Isaya hakuwa akipinga hekalu au dhabihu; alikuwa akipinga ibada iliyojitenga na maisha. Maandiko yanajikataza kutufanya tuchague kati ya altare na haki. Pili, Yesu alipoingia hekaluni na kusema nyumba ya maombi imefanywa pango la wanyang'anyi, alikuwa akitembea katika njia hii ya Isaya, kwa sababu ndani ya hekalu la kweli hakuna nafasi ya biashara inayowaumiza wanyonge. Ndiyo maana mwaliko wa mstari wa 18 hauwezi kuwa neema ya bei rahisi: usafisho unaotolewa hapa unagusa fedha, mizani, mahakama na majirani, sio hisia zetu tu.

Wasikilizaji wa Kwanza

Wale waliosikia hii kwanza walikuwa watu waliojiona kuwa salama. Wana Ibrahimu, wana Daudi, wenye hekalu la Mungu wa kweli katikati ya mji wao. Waliamini agano lilikuwa dhamana ya usalama, na hapa wanaambiwa agano lile ndilo linalowashtaki. Kauli "Sayuni itakombolewa kwa haki" ilikuwa nzuri kusikia hadi wanaposikia mstari unaofuata: "Waasi na wenye dhambi wataangamizwa pamoja." Wokovu wa Sayuni haukumaanisha wokovu wa kila mtu ndani ya Sayuni. Kwao, kutajwa kwa "miti ya mialoni" na "bustani" kulikuwa wazi kabisa; hizo zilikuwa sehemu za ibada za uzazi na mafanikio, njia ya kufuata Mungu na kuhakikisha mavuno wakati mmoja. Isaya anasema: mti ulioutegemea utanyauka, na wewe pamoja nao.

Swali Gumu

Kwa nini Mungu anakataa kusikiliza maombi? Mstari wa 15 hauzunguki: "sitawangalia hata kama mkiomba sana, sitawasikiliza." Tunapenda kusema Mungu husikia kila sala, na kwa ujumla ni kweli. Lakini hapa anajifunga masikio kwa makusudi, na sababu inatolewa: "mikono yenu imejaa damu." Hii inatuachia jambo lisilopendeza: sala inaweza kutumiwa kama njia ya kuepuka Mungu. Ninaposali kuhusu amani huku nikikataa kurekebisha dhuluma niliyoifanya, sala yangu inakuwa ukuta, si mlango. Sitasema hili linakwisha vizuri kwa haraka. Lakini ona kwamba ukimya wa Mungu hapa hauwi neno lake la mwisho; baada ya kukataa kusikiliza, yeye ndiye anayezungumza kwanza: "Njooni sasa." Mungu anayenyamaza kwa dhuluma ni Mungu yule anayefungua mazungumzo tena kwa neema.

Kutafakari

Ni wapi katika maisha yangu ninatoa "sadaka" kwa Mungu ambazo kwa kweli zinanisaidia kuepuka kubadilika?

Yatima na mjane wa leo katika mzunguko wangu ni nani, na nini kinanizuia kuwatetea kwa gharama yangu?

Kama Mungu anasema "njooni tusemezane," ni jambo gani nimekuwa nikilikwepa katika mazungumzo hayo?