Mambo ya Walawi 1

Maandiko

Mungu anaanza kuongea na Musa, si kutoka mlimani kwa radi na moshi, bali kutoka ndani ya hema la kukutania lililosimama katikati ya kambi. Anachosema ni maagizo ya sadaka ya kuteketezwa: mtu akitaka kumkaribia Bwana, alete mnyama dume asiye na kasoro kutoka kundini, aweke mikono yake kichwani mwake, amchinje mbele za Bwana, na makuhani wanyunyize damu kando ya madhabahu. Kisha mnyama akatwe vipande, matumbo na miguu vioshwe kwa maji, na kila kitu kiteketezwe kabisa juu ya kuni zilizoko motoni. Yule asiye na ng'ombe alete kondoo au mbuzi; yule asiye na hata hivyo, alete hua au kinda la njiwa. Mara tatu sura hii inamalizia kwa maneno yale yale: "italeta harufu nzuri sana kwa Bwana."

Kiini

Kitu cha kwanza kabisa katika sura hii si sadaka, bali sauti: "Mungu alimwita Musa." Kabla mwanadamu hajatoa chochote, Mungu anasema. Ibada hapa si wazo la kibinadamu la kumtuliza mungu mkali, ni maelekezo yaliyotolewa na Mungu mwenyewe kwa watu ambao tayari amekwisha wakomboa kutoka Misri. Neno gumu liko mstari wa nne: sadaka inakubaliwa "badala yake," kumfanyia upatanisho. Yaani kuna ubadilishaji, kitu kinachukua nafasi ya mtu. Mikono inayowekwa kichwani mwa mnyama ni kiungo kinachounganisha maisha ya mtoaji na kifo cha mnyama. Na tofauti na sadaka nyingine, hii inateketezwa yote, hakuna kipande kinachobaki kwa mtoaji wala kwa kuhani. Kumkaribia Mungu mtakatifu kunagharimu kila kitu, na neema iko katika hilo tu: Mungu mwenyewe ndiye ameagiza njia ya kukaribiwa.

Uzi Unaounganisha

Sadaka ya kuteketezwa ina sifa moja inayoitofautisha na zote: haibaki chochote. Sadaka ya amani inaliwa, sadaka ya dhambi ina sehemu ya kuhani, lakini hii inapanda yote kwenye moshi. Ndiyo maana Agano Jipya linapotafuta picha ya kujitoa kwa Kristo linaingia hapa: Paulo anaandika kwamba Kristo alijitoa kwa ajili yetu kama "sadaka yenye harufu nzuri," akitumia maneno yanayotoka moja kwa moja katika sura hii. Lakini tuwe waangalifu tusisukume mfano mbali sana. Mnyama wa Mambo ya Walawi hana hiari; anavutwa mlangoni. Kristo anaingia mwenyewe. Na ndiyo kiini cha tofauti: kile ambacho Israeli ilikirudia kila asubuhi na kila jioni, mwaka baada ya mwaka, kilikuwa kinasema kwa sauti kwamba hakijamaliza kazi. Kurudiwa kwake ndiko ushahidi wake. Mtu mmoja tu angeweza kuwa wakati huo huo kuhani, mtoaji na sadaka.

Kioo

Kuna neno linalouma katika sura hii: "dume asiyekuwa na kasoro." Siyo mnyama aliyechechemea, siyo yule ambaye ungeshindwa kumuuza sokoni. Ni bora wa kundi. Tunajua vizuri sanaa ya kumpa Mungu mabaki: dakika zilizobaki baada ya simu kutumika, nguvu zilizosalia baada ya kazi kumaliza mwili, pesa zinazobaki baada ya kila kitu kingine kulipwa, umakini unaobaki baada ya watoto kulala. Si kwamba Mungu anahitaji nguvu zetu bora; ni kwamba kile tunachompa kinafichua alipo moyo wetu. Na kuna kitu kingine: ibada hapa inagharimu. Ng'ombe alikuwa mali, mtaji, chakula cha mwaka. Ibada isiyogusa mfuko wala ratiba yetu ni ibada ambayo hatujawahi kuiweka mikono juu yake.

Leo, fungua kalenda yako ya wiki ijayo, na chagua saa moja bora ya siku, siyo mabaki ya usiku wa manane, uiandike kama wakati wa kukutana na Mungu.

Mazingira

Tuko mguu wa Mlima Sinai. Kitabu kilichotangulia kilimalizika kwa hema kukamilika na utukufu wa Bwana kulijaza kiasi kwamba Musa mwenyewe hakuweza kuingia. Sasa mlango unafunguliwa kwa neno. Hawa ni watu waliokuwa watumwa miezi kadhaa iliyopita, wanaishi kwenye mahema jangwani, mali yao kubwa ikiwa mifugo. Pande zote zao mataifa yalitoa sadaka pia, lakini kwa mantiki ya kulisha miungu au kuinunua. Hapa mantiki ni nyingine kabisa: Mungu ameshawakomboa kabla hajadai chochote. Maagizo haya hayaelekezwi kwa makuhani peke yao bali kwa "wana wa Israeli," watu wa kawaida. Mchungaji wa kawaida anaambiwa mahali pa kusimama, mkono wa kuweka, kisu cha kutumia. Hii ni demokrasia ya kushangaza ya kufikika kwa Mungu.

Undani

Mara tatu sura hii inarudia maneno yale yale: "italeta harufu nzuri sana kwa Bwana." Mara ya kwanza baada ya ng'ombe, mnyama wa tajiri. Mara ya pili baada ya kondoo au mbuzi. Na mara ya tatu, kwa msisitizo ule ule, baada ya kinda la njiwa, sadaka ya mtu ambaye hana kitu kingine. Kiebrania kina neno rêach nîchôach, harufu inayotuliza, inayoleta pumziko. Ndege mdogo aliyeteketezwa juu ya kuni anatoa harufu ile ile mbele za Mungu kama ng'ombe mnono. Hakuna daraja la kwanza na la pili mbele ya madhabahu. Tunaposoma kwa haraka tunaona orodha ya wanyama; tukisoma taratibu tunaona Mungu akikataa kupima upendo kwa uzito wa mfukoni.

Mhusika Mkuu

Mhusika mkuu hapa si Musa wala Haruni bali Mungu anayesema kwanza. Anaita, anaeleza, anaainisha, na hatimaye anasema "kwa ajili yangu." Hili ni neno la kibinafsi kwa kushangaza katika muktadha wa damu na moto. Mungu huyu ni mtakatifu kiasi kwamba hakuna mtu anayeweza kuingia hemani bila kitu kimoja kufa, na wakati huo huo yuko karibu kiasi cha kueleza jinsi ya kuosha matumbo. Utakatifu wake haumfanyi mbali; unamfanya awe mwenye masharti. Na masharti yote anayatoa yeye mwenyewe. Hakuna sehemu katika sura hii ambapo mwanadamu anabuni njia ya kumfikia Mungu. Kila hatua imeamriwa. Hiyo ndiyo neema ya Mambo ya Walawi: mlango ni mwembamba, lakini Mungu mwenyewe ndiye aliyeuchimba.

Sauti za Maandiko Mengine

Ukisoma sura hii kwa makini, unasikia mwangwi kutoka pande nne. Kwanza Nuhu, akitoa sadaka ya kuteketezwa baada ya gharika, na Mungu akinusa "harufu ya kuridhisha" na kuahidi kutoiangamiza tena dunia; ndipo tunajua kwamba neno hili linahusu Mungu kutuliza hasira yake mwenyewe, si kushibishwa njaa. Pili Abrahamu katika Mwanzo 22, ambako neno lile lile, sadaka ya kuteketezwa, linatumika kwa Isaka, na kondoo dume anapatikana amenaswa kichakani; Abrahamu anasema Mungu atajipatia mwana-kondoo, na Mambo ya Walawi 1 ni jibu la muda kwa ahadi hiyo. Tatu, Luka anaposimulia Yusufu na Mariamu wakileta hekaluni njiwa wawili, anatuambia bila kusema kwamba familia ya Yesu iliingia kupitia mstari wa kumi na nne, mlango wa maskini. Nne, na hii inakwaruza: manabii. Isaya anasema Mungu amechoshwa na sadaka za kuteketezwa, Amosi anasema anazichukia sikukuu zao, Daudi anaimba kwamba sadaka ya Mungu ni roho iliyovunjika. Je, wanapingana na Mambo ya Walawi? Hapana. Wanapinga Mambo ya Walawi yaliyotenganishwa na moyo, taratibu zilizogeuzwa kuwa rushwa kwa Mungu. Paulo anaunganisha nyuzi zote anapotuambia kutoa miili yetu kuwa dhabihu iliyo hai: sadaka bado ipo, lakini sasa ni sisi wenyewe juu ya madhabahu.

Wasikilizaji wa Kwanza

Fikiria Mwisraeli anayesikia haya kwa mara ya kwanza. Alichosikia si mzigo bali mwaliko. Miezi michache iliyopita mlima ulitetemeka na wakaambiwa wasiukaribie wasife. Sasa wanaambiwa mahali pa kusimama: "katika mlango wa kuingilia katika hema ya kukutania." Mungu amehama kutoka kileleni kwenda katikati ya kambi. Lakini kuna jambo lingine ambalo sisi tunalikosa: mtoaji mwenyewe ndiye anayemchinja mnyama, si kuhani. Mikono yake inashika kisu, damu inamtoneka. Hakuna umbali wa kiusafi kati ya dhambi yake na kifo. Sisi tunanunua nyama ikiwa imefungwa kwenye plastiki na tunasoma sura hii tukiwa na kichefuchefu; wao waliishi karibu na kifo cha wanyama kila siku, lakini kifo hiki kilikuwa na maana tofauti. Kilikuwa chao.

Swali Gumu

Kwa nini damu? Sura hii haielezi. Inaamuru tu. Baadaye kitabu hiki kitasema kwamba uhai wa mwili uko katika damu na ndiyo maana imetolewa kwa ajili ya upatanisho, lakini hata hapo hakuna maelezo ya jinsi inavyofanya kazi. Tunabaki na ukweli mkavu: kumkaribia Mungu mtakatifu kunahusisha kifo. Tunaweza kujaribu kupunguza mshtuko kwa kusema ilikuwa ni utamaduni wa zama zile, lakini Agano Jipya halifanyi hivyo; badala yake linachukua picha hiyo na kuiweka juu ya msalaba, ambapo si ng'ombe bali Mwana wa Mungu anakufa. Ukikasirishwa na damu ya Mambo ya Walawi, msalaba hautakupunguzia hasira; utaiongeza. Labda hilo ndilo lengo. Dhambi si tatizo la kimawazo linalotatuliwa kwa maelezo mazuri. Inagharimu uhai. Na Mungu mwenyewe ndiye aliyelipa gharama hiyo.

Tafakari

Ni nini katika maisha yangu ninachompa Mungu kwa sababu kimebaki, na si kwa sababu ni bora?

Kama Mungu anapokea njiwa kwa harufu ile ile anayopokea ng'ombe, ni wapi ninapojilinganisha na wengine katika ibada na kujiona mdogo au mkubwa?

Sadaka ya kuteketezwa haikubaki chochote kwa mtoaji. Ni sehemu gani ya maisha yangu bado ninaishikilia nikisema "hii si ya Mungu"?