Mithali 23

Maandiko

Sura hii ni mfululizo wa maonyo mafupi yanayoshika koo: unapokaa mezani kwa mtawala, "weka kisu kooni," kwa sababu chakula chake ni "chakula cha uongo." Usijichoshe kwa ajili ya mali, maana "itawaa mabawa kama tai na kuruka angani." Usile kwa mtu mwenye jicho baya anayehesabu kila tonge. Usisogeze jiwe la mpaka wala kupora shamba la yatima, maana "Mkombozi wao ni imara." Kisha sauti inageuka na kuwa ya baba: adilisha mtoto, usiwahusudu wenye dhambi, bali "endelea kumcha Yehova siku zote." Nunua kweli usiiuze. Jiepushe na walevi, na malaya aliye "shimo refu." Na mwisho, picha ya kutisha ya mlevi anayeamka akiwa amechapwa, hajisikii chochote, na kusema: "Nitatafuta kinywaji kingine."

Kiini

Chini ya maonyo haya yote kuna ombi moja: "Mwanangu, nipe moyo wako." Hekima katika sura hii si ujanja wa kuishi vizuri, ni suala la nani anamiliki shauku zako. Kila onyo hapa linagusa tumbo, jicho, au tamaa: chakula cha mtawala, mali inayopaa, mvinyo unaometameta, mwili wa mwanamke asiye wako. Mithali haisemi vitu hivi havivutii; inasema vinadanganya. Na katikati ya haya kunasimama Mungu asiyehesabu gharama kama yule "mwenye jicho baya": yeye ndiye "Mkombozi" wa yatima, aliyejifunga kwa wasio na mtetezi. Hapo ndipo neema inapoonekana. Mungu hakuacha hekima iwe mchezo wa wenye nguvu; amesimama upande wa wanyonge, na anaahidi kwamba tumaini la mwenye kumcha "halitaondolewa."

Uzi Unaopita

Neno "Mkombozi" katika mstari wa 11 si lugha ya kidini tu. Kwa Kiebrania ni go'el, yule ndugu wa karibu aliyewajibika kurudisha shamba lililouzwa, kulipa deni la jamaa, kusimama mahakamani kwa niaba ya asiye na sauti. Mithali inasema jambo la kushtua: yatima asiye na ndugu ana Mungu kama ndugu wake wa damu. Yeye ndiye anayeshika kesi. Uzi huu unanyooka moja kwa moja hadi kwa Yesu, aliyejiita ndugu wa wadogo na akalipa deni asilolikopa. Na ombi la mstari wa 26, "Mwanangu, nipe moyo wako," ni sauti ileile inayosikika katika mwito wa Kristo: si tabia nzuri tu, bali moyo. Hekima ya Agano la Kale haikuwa ikitafuta wafuasi wa sheria; ilikuwa ikitafuta wapenzi.

Kioo

Fikiria meza uliyoketi juma lililopita. Chakula cha mtu anayeweza kukupandisha cheo, kukupa kandarasi, kukufungulia mlango. Ulicheka vicheko ulivyohitaji kucheka. Mithali haikuambii ukatae mwaliko; inakuambia ujue unachokula. "Chakula cha uongo" ni chakula kinachoonekana kama ukarimu lakini ni mkataba usioandikwa. Na kuna meza nyingine: akaunti yako ya benki. Mstari wa 5 unauliza swali kali, "Je utaruhusu macho yako yaangaze juu yake?" Macho yanayoangaza, si mikono inayofanya kazi. Shida si kufanya kazi; ni kuangaza. Vivyo hivyo mvinyo unaometameta, na picha ile ya mwisho ya mtu aliyepigwa asiyejisikia kitu, akiuliza, "Nitaamka lini?" Hiyo ndiyo hatari halisi: si kuanguka, bali kupoteza uwezo wa kuhisi kwamba umeanguka.

Leo, chukua karatasi, andika jina la kitu kimoja kinachometameta kwako sasa hivi, na useme kwa sauti juu yake: "Hiki ni chakula cha uongo."

Mazingira

Sehemu hii ni ya mkusanyiko wa "maneno ya wenye hekima," mafundisho yaliyotungwa kwa ajili ya vijana wanaoandaliwa kuingia katika utumishi wa kifalme na biashara. Katika ulimwengu wa kale wa Mashariki ya Kati, mafunzo kama haya yalikuwa ya kawaida: mwandishi mzee anamfundisha kijana jinsi ya kujiendesha mbele ya watu wenye nguvu. Mwaliko wa chakula kutoka kwa mtawala haukuwa urafiki; ulikuwa siasa. Jiwe la mpaka lilikuwa ndilo hati pekee ya umiliki wa shamba, na kulisogeza usiku lilikuwa wizi usiothibitika. Yatima hakuwa na baba wa kusimama kortini. Mvinyo ulikuwa kinywaji cha kila siku, lakini kulewa kupita kiasi kulimwondolea mtu heshima, kazi, na hatimaye ardhi yake. Haya ni maonyo ya kiuchumi kama yalivyo ya kiroho.

Undani

"Weka kisu kooni" (mstari wa 2). Ni kauli ya kutisha, na imekusudiwa iwe hivyo. Hakuna mwalimu wa adabu za mezani anayeshauri hivi. Mithali inageuza mwelekeo wa hatari: unapoketi mbele ya mtu mwenye mamlaka, unadhani tishio liko upande wa pili wa meza. Mwandishi anasema hapana, tishio liko kooni mwako. Tamaa yako ndiyo itakayokuuza. Mtawala hahitaji kukulazimisha chochote; anahitaji tu kuweka sahani nzuri mbele yako na kusubiri. Ndiyo maana onyo si "kataa mwaliko" bali "angalia kwa uangalifu kilichopo mbele yako." Kuangalia kwa uangalifu ni kazi ya kiroho. Ni kukataa kula bila kufikiri, kujiuliza katikati ya raha: hii inanigharimu nini, na nani ananunua?

Wasikilizaji wa Kwanza

Walikuwa vijana wenye matumaini makubwa na nafasi ndogo. Kijana kutoka familia ya kawaida aliyepata mwaliko wa ikulu alijua kwamba mlango ule haufunguki mara mbili. Kwake, onyo la "kisu kooni" halikuwa fumbo; lilikuwa tofauti kati ya kubaki huru na kuwa mtu wa mtu. Walisikia pia maneno ya mstari wa 10 kwa namna tunayoikosa: familia nyingi zilikuwa hatua moja tu kutoka kwenye umaskini, na jiwe la mpaka lililosogezwa lilikuwa mwisho wa ukoo mzima. Kusikia kwamba Mungu mwenyewe ni go'el wa yatima kulikuwa habari njema inayotetemesha, kwa sababu ilimaanisha kuwa mwenye nguvu asiye na mshtaki duniani tayari anaye mshtaki mbinguni. Na baba aliyesema "moyo wangu utafurahi pia" alikuwa akiomba, si kuamuru.

Tafakari

Ni meza gani katika maisha yangu ninayoketi nikijifanya sijui ninachonunuliwa?

Kwa nini ni rahisi kumpa Mungu tabia zangu kuliko kumpa moyo wangu, kama anavyoomba katika mstari wa 26?