Mithali 22

Maandishi

Sura hii ina sehemu mbili zinazoonekana wazi. Hadi mstari wa 16 tunasikia methali fupifupi zilizosimama peke yake: jina jema ni bora kuliko utajiri, tajiri na masikini wanaungana katika jambo moja tu, mwenye hekima huiona hatari na kujificha, mtoto afundishwe njia yake, anayepanda udhalimu atavuna taabu. Kisha mstari wa 17 unabadilisha sauti kabisa: "Tega sikio lako na usikilize maneno ya wenye busara." Hapa mwalimu anaanza kuzungumza moja kwa moja na mwanafunzi wake, akitaja "misemo thelathini," na mafundisho yanakuwa marefu zaidi na ya kiutendaji: usimwibie masikini langoni, usifanye urafiki na mtu mwenye hasira kali, usidhamini madeni ya wengine, usiondoe jiwe la mpaka la wahenga.

Kiini

Kuna mstari mmoja unaoshikilia sura nzima: "Watu matajiri na masikini wanafanana katika hili – Yehova ni muumba wao wote." Huo si ushauri wa kijamii, ni kauli ya kitheolojia kuhusu asili ya binadamu. Na methali hiyo inapata meno yake mstari wa 23, pale ambapo Mungu haonekani tena kama Muumba wa mbali bali kama wakili mahakamani: "Yehova ataitetea kesi yao." Masikini aliyeporwa langoni, mahali ambapo wazee walikaa kuhukumu na ambapo maamuzi yalinunuliwa kwa rushwa, hana mtetezi. Mungu anajiweka mwenyewe kwenye nafasi hiyo tupu. Nabii Amosi atasema jambo hilohilo kwa ukali zaidi, akiwashtaki wale wanaowaponda wahitaji langoni; na Yakobo atarudia wazo lilelile akisema kilio cha wavunaji kimefika masikioni mwa Bwana. Uchumi, kwa Biblia, kamwe si suala la kiufundi tu. Ni suala la Muumba.

Uzi Unaopita

Mstari wa 6, "Mfundishe mtoto njia inayompasa," haujasimama peke yake katika Biblia. Unaendeleza kile kilichoamriwa Israeli katika Kumbukumbu la Torati 6: maneno ya agano yafundishwe watoto nyumbani, njiani, ukilala na ukiamka. Hekima haivumbuliwi upya kila kizazi; inakabidhiwa. Ndiyo maana mstari wa 28 unakataza kuondoa jiwe la mpaka la wahenga: kumbukumbu na haki ni kitu kimoja.

Na mstari wa 23 unatuelekeza mbali zaidi. Mungu anayejitangaza kuwa wakili wa masikini langoni hatimaye anaingia mahakamani si kama hakimu tu bali kama mshtakiwa. Yule aliyekuwa tajiri akawa masikini kwa ajili yetu, akahukumiwa langoni la Yerusalemu bila mtetezi, ili wasio na kitu wapate kila kitu. Methali inaahidi mtetezi; Injili inamtaja kwa jina.

Kioo

Mistari 26 na 27 inagusa mahali penye maumivu: "Kama umekosa njia za kulipa, nini kitaweza kuzuia mtu kuchukua kitanda chako chini yako?" Si onyo dhidi ya ukarimu, ni onyo dhidi ya kuahidi kwa mdomo kile ambacho mkono wako hauwezi kubeba. Wengi wetu tunajua aibu hiyo: kusaini kwa ajili ya ndugu kwa sababu kusema hapana kulionekana kama usaliti, kisha kulala usiku bila usingizi. Na mstari wa 24 unagusa kitu kingine: marafiki wenye hasira kali hutufundisha hasira bila sisi kutambua. Tunachagua watu tunaowapenda, lakini pia tunachagua tabia tutakazoziiga.

Leo, chukua simu yako, mfikirie mtu mmoja unayejua anahangaika kupata chakula wiki hii, na umtumie kitu kabla jua halijazama. Mstari wa 9 hausemi "wasikitikie masikini"; unasema anashiriki mkate wake.

Undani

"Usiondoe jiwe la mpaka la wahenga ambalo baba zako wameweka." Inaonekana kama sheria ndogo ya ardhi, lakini fikiria jinsi wizi huu ulivyofanyika: usiku, kimyakimya, kwa kusogeza jiwe hatua chache tu. Hakuna aliyepiga kelele. Hakuna aliyeumizwa waziwazi. Mavuno ya mjane yakapungua kidogo tu kila mwaka hadi akashindwa kujilisha.

Hapo ndipo methali hii inaungana na mstari wa 22: "Usimwibie masikini kwa sababu ni masikini." Udhalimu mkubwa mara nyingi hauji kwa mapanga bali kwa marekebisho madogo ya mipaka, masharti ya mkataba, riba iliyofichwa. Mungu anayeona "macho ya Yehova huyaangalia maarifa" huona pia jiwe lililosogezwa gizani.

Wasikilizaji wa Kwanza

Mstari wa 21 unafunua wasikilizaji: "ili uwe na majibu yenye kutegemewa kwa waliokutuma." Hawa ni vijana wanaofundishwa kuwa watumishi wa ikulu, wajumbe, waandishi, watu watakaosimama mbele ya wafalme kama anavyosema mstari wa 29. Wanafundishwa kuwa na ulimi wa neema ili wawe rafiki wa mfalme, lakini wanafundishwa kwa nguvu zaidi wasiwaponde wanyonge wanapopanda ngazi.

Walikuwa pia wanafahamu kwamba mataifa ya jirani, hasa Misri, yalikuwa na vitabu vya mafundisho ya aina hiyohiyo, hata vikiwa na misemo thelathini. Israeli haikuogopa kujifunza hekima ya ulimwengu. Lakini iliipanda katika udongo mwingine: "tumaini lako liwe kwa Yehova." Hiyo ndiyo tofauti nzima.

Swali

"Mfundishe mtoto njia inayompasa na wakati akiwa mzee hatayaacha mafundisho hayo." Wazazi wangapi wamesoma mstari huu na kuhisi hukumu? Walisali, walifundisha, walipeleka kanisani, na mtoto akaondoka.

Ni lazima tuwe wakweli: methali si ahadi ya agano, ni maelezo ya jinsi ulimwengu unavyokwenda kwa kawaida. Vinginevyo tungelazimika kudai kwamba kila mkarimu anakuwa tajiri na kila mvivu anakufa njaa, jambo ambalo Biblia yenyewe inalipinga katika Ayubu na Mhubiri. Malezi ni kupanda, si kutengeneza. Hiyo haipunguzi wajibu wako; inakuondolea tu mzigo wa kudhani kuwa wewe ndiye muumba wa moyo wa mwanao. Yehova ni muumba wao wote, mstari wa 2 ulisema. Hata wa huyo mwanao aliyekwenda mbali.

Tafakari

Ni jiwe gani la mpaka nimelisogeza kimyakimya, katika kazi au familia, nikijiambia kwamba ni dogo mno kuhesabika?

Kama Mungu ndiye wakili wa masikini mahakamani, mimi nimesimama upande gani wa meza katika maamuzi yangu ya fedha mwaka huu?