Mithali 22:6

Maandiko

Mstari huu ni amri fupi yenye ahadi iliyoshikamana nayo: "Mfundishe mtoto njia inayompasa na wakati akiwa mzee hatayaacha mafundisho hayo." Neno "mfundishe" halimaanishi kumwambia mtoto maneno mazuri tu; lina maana ya kumzoeza, kumwelekeza, kumwingiza katika njia kama mtu anavyomfundisha ng'ombe kuvuta jembe au mtoto kushika mundu. Na "njia inayompasa" si kanuni ya jumla inayofaa kila mtoto duniani, bali ni mwendo unaoendana na huyo mtoto aliye mbele yako, kadiri ya umbile lake na wito wake. Ahadi iliyoambatanishwa inaenea mbali zaidi ya utoto: itakaa naye hadi nywele zitakapokuwa nyeupe. Methali hii inasimama katikati ya mkusanyiko unaozungumzia utajiri, umaskini, ukarimu na wivu, ikikumbusha kwamba maisha ya mtu mzima hujengwa mapema zaidi kuliko tunavyopenda kukiri.

Kiini

Tusiifanye methali hii kuwa ahadi ya bima ya kiroho. Methali ni hekima iliyojaribiwa kwa vizazi, si mkataba wa kisheria; inaeleza jinsi dunia ya Mungu ilivyoumbwa kufanya kazi, si kwamba kila mzazi mwaminifu atapata mavuno ya haraka na safi. Kiini chake ni kwamba Mungu ameweka utaratibu wa kweli katika maisha ya binadamu: malezi ya mapema hupenya ndani kwa kina, na mazoea ya moyo mchanga huwa mifupa ya mtu mzima. Haya yanaungana na mstari wa nne wa sura hii, unaosema thawabu ya "unyenyekevu na kumcha Yehova" ni utajiri na heshima na uzima. Kumcha Mungu si hisia ya ghafla, ni njia inayofundishwa. Hapa Mungu anajionyesha si kama mwamuzi aliye mbali tu, bali kama yule aliyeweka familia kuwa mahali pa kwanza pa kujifunza neema yake.

Uzi Mwekundu

Fikiria mtoto mmoja katika Nazareti, akijifunza kushika nyundo na msumeno kwa mkono wa Yusufu, akikariri Torati katika sinagogi dogo la kijiji, akikua katika hekima na kimo. Mungu alipokuja kwetu kama mwanadamu, hakuruka hatua ya kufundishwa. Alipitia njia ileile ambayo methali hii inaizungumzia: mtoto anayezoezwa katika njia inayompasa. Hiyo inatuambia jambo zito kuhusu jinsi Mungu anavyookoa. Yeye hatuokoi kwa kututoa nje ya maisha ya kawaida ya familia, kazi na mazoea, bali anaingia ndani yake. Agano lake lilikuwa daima la vizazi, baba akimwambia mwana, mama akimwambia binti, hadi mwisho Kristo mwenyewe akawa Mwalimu aliyewakusanya wanafunzi na kuwazoeza miaka mitatu, si kwa mihadhara tu bali kwa kutembea nao barabarani. Malezi ni kivuli cha kazi ya neema.

Kioo

Methali hii inagusa mahali penye maumivu. Kama wewe ni mzazi wa mtoto aliyeacha njia, umeisoma mara elfu kama shtaka. Lakini angalia tena: methali inaeleza mwelekeo wa kawaida wa mambo, haitoi hakikisho juu ya kila nyumba. Mungu mwenyewe aliwalea Israeli kwa uvumilivu na wakamwacha. Ukikubali hilo, mzigo wa hatia unapungua na jukumu linabaki. Na hapa ndipo kioo kinageuka: tunataka matokeo ya malezi bila kazi ya malezi. Tunataka watoto wenye nidhamu bila kuwapa muda wetu uliochoka jioni. Tunalipia shule nzuri tukidhani imenunua "njia inayompasa". Lakini mtoto hajifunzi kumcha Mungu kwa kusikia, anajifunza kwa kuona unavyoshughulika na deni, na jirani maskini, na hasira yako. Leo, mwambie mtoto mmoja aliye karibu nawe, wako au si wako, jambo moja mahususi unaloliona Mungu amemwekea ndani yake, na umtajie kwa jina.

Mhusika Mkuu

Mhusika aliyefichwa katika mstari huu ni mfundishaji. Katika Mithali huyu mara nyingi ni baba anayemwita mwanawe, na mara kwa mara mama ambaye mafundisho yake hayapaswi kutupwa. Yeye si mtu asiye na mamlaka, wala si dikteta. Ni mtu anayejua kwamba muda wake na mtoto ni mfupi, kwamba miaka kumi na mitano ya kwanza ndiyo udongo mbichi, na kwamba baada ya hapo udongo unakuwa chungu kilichochomwa tanuruni. Ana wasiwasi, anaona mitego iliyotajwa katika mstari wa tano, anajua mtoto wake atakutana na wadhalimu wa langoni na wenye hasira wa mstari wa ishirini na nne. Hapa tunaona kivuli cha Mungu Baba: si mlezi anayelazimisha tu, bali anayeelekeza kwa subira, akijua hatari zilizo mbele.

Maandiko Mengine

Kumbukumbu la Torati sura ya sita linaweka msingi wa mstari huu: maneno ya Mungu yawekwe moyoni mwako kwanza, kisha uwafundishe watoto wako ukiketi nyumbani, ukitembea njiani, ukilala na ukiamka. Yaani mafundisho si somo la saa moja, ni hewa ya nyumba. Methali hii ni tunda la amri ile. Upande mwingine, Paulo anapomwandikia Timotheo anamkumbusha kwamba tangu utoto aliyajua Maandiko matakatifu, aliyopokea kutoka kwa nyanya yake na mama yake, wanawake wawili katika nyumba isiyo kamili, bila baba Myahudi. Hilo linafungua mstari huu kwa wote wanaodhani familia yao ni duni mno kufundisha. Njia inayompasa mtoto inaweza kufundishwa hata katika nyumba iliyovunjika.

Mazingira

Hebu urudi huko. Nyumba ya kijiji cha Yuda, vyumba vinne, ng'ombe wakilala chini, familia juu. Moshi wa tanuru, harufu ya ngano ikisagwa alfajiri. Hakukuwa na shule; mtoto alijifunza kwa kusimama kando ya baba yake shambani au karibu na mama yake kwenye jiwe la kusagia. Elimu ilikuwa ufundi uliorithiwa, na heshima ya ukoo ilitegemea tabia ya watoto wake. Langoni la mji, mahali wazee walipoamua kesi, jina la familia lilihukumiwa hadharani, ndiyo maana sura hii inaanza na "Jina jema huchaguliwa dhidi ya utajiri mwingi". Lakini mithali hizi pia zilikusanywa katika ikulu, zikiwafundisha vijana waliokuwa wakiandaliwa kuwa watumishi wa mfalme, kama mstari wa ishirini na moja unavyodokeza kuhusu kuwa na majibu kwa waliowatuma. Kufundisha mtoto hapa kulikuwa jambo la uhai na la kisiasa, si la hisia.

Tafakari

Ni nini hasa watoto wanaokuzunguka wanajifunza kutoka kwako bila wewe kukusudia kuwafundisha?

Kama methali hii ni mwelekeo wa kawaida na si hakikisho, inabadilishaje jinsi unavyoombea mtoto aliyeacha njia?