Kumbukumbu la Torati 4

Maandiko

Musa amesimama ng'ambo ya mashariki ya Yordani, akijua hatavuka, na anawapa Israeli hotuba ya mtu anayeachana na wapendwa wake: sikilizeni sheria ili mpate kuishi na kuimiliki nchi; msiongeze wala msipunguze neno. Anawakumbusha Horebu, mlima uliowaka moto, ambapo walisikia sauti lakini "hakuona umbo, ila ulisikia sauti peke" (mst. 12), na kutoka hapo anajenga onyo kali dhidi ya sanamu za kila aina: mwanadamu, mnyama, ndege, samaki, jua na mwezi. Kisha anatazama mbali, hadi siku ambazo Israeli itaharibika, itatawanywa, na itamtafuta Mungu tena kutoka uhamishoni, "kwa moyo wenu wote na roho zenu zote" (mst. 29). Sura inaishia kwa jambo la kawaida kabisa: miji mitatu ya makimbilio kwa mtu aliyeua bila kukusudia.

Kiini

Kiini cha sura hii ni Mungu anayejulikana kwa sauti, si kwa sura. Hiyo si sheria ya kiibada tu; ni kauli kuhusu jinsi Mungu alivyo. Sanamu inakupa mungu unayeweza kumshika, kumweka mahali pake, kumsahihisha. Sauti haikupi hilo; sauti inakudai. Ndiyo maana amri ya kutoongeza wala kutopunguza (mst. 2) inasimama karibu na katazo la sanamu: zote mbili ni majaribu ya kumfinyanga Mungu kwa kipimo chetu. Na mvutano ndani ya sura unabaki wazi: Yahwe ni "moto ulao, Mungu wa wivu" (mst. 24), na pia "Mungu wa rehema" (mst. 31). Agano halifanyi hasira na huruma kuwa vitu viwili tofauti; ni uso mmoja wa Mungu aliyejifunga kwa watu ambao atawaadhibu lakini hatawaachilia mbali. Hapa ndipo Agano Jipya litakapoanzia linaposema kwamba hakuna aliyewahi kumwona Mungu wakati wowote.

Uzi Mkuu

Mstari wa 12 unatupa kitendawili kinachofunguliwa tu Agano Jipya linapofika: walisikia sauti, hawakuona umbo. Katazo lote la sanamu linasimama hapo. Lakini Yohana anaanza injili yake kwa kusema kwamba hakuna aliyemwona Mungu wakati wowote, kisha anaongeza kwamba Mwana wa pekee amemweleza; na Neno lilifanyika mwili. Hapo ndipo kitendawili kinapovunjwa bila kuvunjwa: sanamu ni mwanadamu akimtengenezea Mungu umbo; umwilisho ni Mungu akijipa umbo mwenyewe, kwa hiari yake, kwa sauti ileile. Tofauti si ndogo; ni tofauti kati ya kumiliki na kupokea. Vilevile mstari wa 29, ahadi kwamba watakaotawanyika watamtafuta na kumpata, unarudi katika sala za uhamishoni, kwa Danieli na Nehemia, watu walioshika ahadi hii mikononi mwao kama hati ya deni. Musa alitabiri uhamisho kabla ya kuingia nchini, na alitabiri pia kurudi.

Kioo

Tatizo katika sura hii si kwamba Israeli itamkataa Mungu; ni kwamba itamsahau. Mstari wa 9 unaonya dhidi ya kuacha yale ambayo macho yameona "yauwache moyo." Usahaulifu haufanyiki kwa uamuzi; unafanyika kwa miaka mingi ya kuwa na shughuli nyingi, nyumba imejengwa, watoto wanasoma, kazi inakwenda, na ghafla hadithi ya jinsi Mungu alivyokuokoa inakuwa hadithi ya zamani usiyoisimulia tena. Na pale sauti inapofifia, sanamu inaingia: kitu unachoweza kukishika, kukipanga, kukisimamia. Siku hizi haina sura ya mbao; ina sura ya akiba benki, cheo, au mtoto unayemtegemea kuhalalisha maisha yako. Leo, andika kwenye karatasi au simu yako jambo moja mahususi ulilomwona Mungu akilifanya katika maisha yako, kisha lisimulie kwa sauti kwa mtoto wako au kwa mtu mdogo kuliko wewe kabla jua halijazama.

Mhusika Mkuu

Musa anafundisha kwa shauku kuhusu nchi ambayo hataikanyaga. Mstari wa 21 ni mchungu kwa jinsi anavyouweka: "Yahwe alinikasirikia mimi kwa sababu yenu." Hakuna uchungu wa kulalamika, lakini wala hakuna kujifanya kila kitu ni sawa. Hii ndiyo hali ya kiroho ya mtu anayejua kwamba ahadi ni kubwa kuliko maisha yake mwenyewe. Anachofanya kwa maumivu yake ni cha ajabu: anayageuza kuwa somo. Kwa kuwa yeye hatavuka, anashughulika kuwahakikishia wao watavuka vizuri. Kiongozi mkomavu ni yule anayeweza kufundisha kwa bidii jambo ambalo hatalifurahia. Na mstari wa 37 unamwonyesha Musa akiweka chanzo cha yote mahali pasipo na ubishi: si uzuri wa Israeli, bali kwamba Mungu "aliwapenda baba zenu."

Swali

Mstari wa 19 unakwaruza. Jua, mwezi na nyota ni "vile vyote ambavyo Yahwe Mungu wenu amewapa hisa watu wote walio chini ya anga lote." Je, Mungu aliwagawia mataifa mengine vitu hivi ili waviabudu, huku akiwakataza Israeli? Maandiko hayafuti mvutano huu. Baadhi husoma hivi: Mungu aliwapa mataifa mianga hiyo kama zawadi, si kama miungu, na wao wakaigeuza kuwa ibada. Wengine husoma kwamba kwa kipindi fulani Mungu aliwaacha mataifa katika ujinga wao, kama Paulo anavyosema huko Athene. Jibu la mwisho sura hii hailipi. Inachokaza ni mstari wa 35: "hakuna mwingine zaidi yake." Israeli haikupewa falsafa kuhusu mataifa; ilipewa ujuzi wa kwamba Yahwe peke yake ni Mungu, na wajibu wa kuishi hivyo. Mengine yamebaki gizani kama lile la Horebu.

Undani

"Tanuru la chuma" (mst. 20). Si picha ya moto wa kawaida; ni tanuru la kuyeyusha madini, moto wa joto kali ambalo huchoma takataka na kuacha chuma. Misri ilikuwa hivyo kwa Israeli, na Mungu "amewatoa ninyi na kuwaleta nje" ya tanuru hilo. Sasa angalia jinsi moto unavyopita sura nzima kama uzi mmoja: moto wa Misri ulioumiza, moto wa Horebu uliozungumza, na Mungu mwenyewe ambaye ni "moto ulao, Mungu wa wivu" (mst. 24). Moto uleule unaweza kuyeyusha au kuangamiza; tofauti iko katika uhusiano wako naye. Sulemani ataitumia picha hii tena katika sala yake hekaluni, na Yeremia ataitumia kuwakumbusha watu waliosahau. Hilo ndilo tunalosahau haraka: wokovu wetu haukutoka mahali rahisi.

Tafakari

Ni jambo gani ulilomwona Mungu akilifanya ambalo umeacha kulisimulia, na kwa nini limenyamaza?

Ni kitu gani maishani mwako unachoweza kukishika, kukipanga na kukisimamia, ambacho kimeanza kuchukua nafasi ya sauti inayokudai?