Mwanzo 1:27

Maandiko

Baada ya kurasa nzima ya amri zinazotamkwa angani na baharini, sauti inabadilika: "Mungu akamuumba mtu kwa mfano wake. Katika mfano wake alimuumba. Mwanaume na mwanamke aliwaumba." Mstari huu unarudia neno moja mara tatu, kama mtu anayepiga msumari hadi uingie kabisa. Mungu hamwiti mtu atoke ardhini kama alivyoiita mimea au wanyama; yeye mwenyewe anafanya kazi, na kile anachofanya kinabeba sura yake. Na kabla hatujamaliza kupumua, maandiko yanaongeza jambo ambalo halikusemwa kuhusu kiumbe kingine chochote: mfano huo haupo kwa mwanaume peke yake wala mwanamke peke yake, bali kwa wote wawili, sawasawa, tangu mwanzo kabisa.

Kiini

Hapa tunaambiwa kitu kuhusu Mungu kabla hatujaambiwa kitu kuhusu sisi. Mungu anayeumba si mungu aliyejifungia katika utukufu wake; ni Mungu anayetaka kionekane chake duniani, anayependa kuwa na kiumbe kinachoweza kumjibu. Mfano hauko katika akili wala uwezo wetu peke yake, bali katika wito: tumewekwa hapa kama wawakilishi wake, tukitawala si kwa jeuri bali kwa namna ileile aliyotawala yeye, kwa neno, kwa utaratibu, kwa wema. Hii ndiyo msingi wa kila kitu kinachofuata katika Biblia. Hukumu ni nzito kwa sababu mtu ni mkuu kiasi hiki. Neema ni ya ajabu kwa sababu Mungu hakati tamaa na sura yake iliyoharibika. Thamani yako haikupatikana kwa kazi, mafanikio au heshima ya wengine; ilitangazwa juu yako kabla hujafanya lolote.

Uzi Unaounganisha

Mstari huu unaweka kioo mbele ya historia yote inayofuata, na kioo hicho kinavunjika haraka. Kaini anamwua ndugu yake, na damu inayolia ardhini ni damu ya mbeba-mfano. Kuanzia hapo, Biblia inakuwa simulizi la Mungu anayerudisha sura yake mahali ilipopotea: kwa agano na Abrahamu, kwa sheria inayolinda mgeni na yatima, kwa manabii wanaopiga kelele pale mtu anapotendewa kama kitu. Na hatimaye kwa Mwana ambaye Paulo anamweleza kuwa ndiye mfano halisi wa Mungu asiyeonekana, si nakala iliyoharibika bali asili yenyewe ikitembea kati yetu. Wokovu, basi, si kutuondoa duniani; ni kuturudisha kwenye kile tulichoumbiwa. Kristo hakuja kututengeneza tuwe kitu kipya kabisa, bali kurejesha sura ile iliyopauka, hadi siku tutakapofanana naye kikamilifu.

Kioo

Ni rahisi kukiri fundisho hili na bado kuishi kinyume chake kabisa. Unajipima kwa mshahara, kwa watoto waliofaulu, kwa mwili unaozeeka na kukataa kutii, kwa idadi ya watu wanaokuheshimu kanisani. Unapokosa kazi, unahisi kama umepungua ubinadamu. Na upande mwingine wa sarafu hiyo hiyo: yupo mtu unayemhesabu kuwa ni kero tu, mfanyakazi mwenzako asiye na akili, jirani mlevi, mtu wa kabila fulani, mgonjwa anayekula muda wako. Mstari huu unakataa mahesabu yote mawili. Mfano wa Mungu haupimwi wala haufutwi na matendo. Leo, andika jina la mtu mmoja unayeona vigumu kumheshimu, kisha sema kwa sauti ukiliangalia: "Huyu ameumbwa kwa mfano wa Mungu." Omba sentensi moja tu kwa ajili yake, kisha hifadhi karatasi hiyo mahali utakapoiona kesho.

Undani

Angalia jinsi kitenzi kinavyobadilika ndani ya mstari mmoja. Mara mbili ni umoja: "alimuumba." Kisha ghafla ni wingi: "Mwanaume na mwanamke aliwaumba." Hii si uzembe wa mwandishi. Mtu ni mmoja na ni wawili kwa wakati mmoja; mfano wa Mungu hauko kwenye mtu mmoja aliyejitenga, bali unaonekana pale watu wanapoishi wakiwa wameelekeana. Mungu aliyesema "na tumfanye mtu" si mpweke, na kiumbe chake nacho hakikuumbwa kwa upweke. Hapa pia kuna pigo kwa kila utaratibu unaomweka mwanamke daraja la pili: hakuna hata chembe ya mfano iliyohifadhiwa kwa mwanaume peke yake. Wote wawili ni sura, wote wawili watapewa mamlaka katika mstari unaofuata, wote wawili wanabarikiwa kwa maneno yaleyale.

Swali

Kwa nini maandiko hayaelezi "mfano" maana yake nini hasa? Tungependa ufafanuzi: je, ni akili, dhamiri, uhuru wa kuchagua, uwezo wa kuzungumza na Mungu? Ukimya huu unakera, hasa tunapotaka silaha ya kutetea utu wa binadamu katika mabishano ya kimaadili. Lakini fikiria kingetokea nini kama ufafanuzi ungetolewa. Kila ufafanuzi unakuwa pia mlango wa kuwatoa nje wale wasiotimiza kigezo: mtoto ambaye hajazaliwa, mzee aliyesahau jina lake, mtu mwenye ulemavu mkubwa wa akili. Historia inaonyesha tulivyo wepesi kufanya hivyo. Ukimya wa Mungu hapa unalinda. Hatuambiwi tunachokuwa nacho; tunaambiwa tunachokuwa, na kwa nani. Mfano si mali yetu tunayoweza kuipima; ni uhusiano ambao Mungu mwenyewe ameuanzisha, na hatuna mamlaka ya kuufuta kwa mtu yeyote.

Wasifu wa Wasikilizaji

Waisraeli waliosikia maneno haya walijua hadithi nyingine za uumbaji, hasa za Babeli, ambapo binadamu wanatengenezwa ili miungu ipumzike na kula bure, watumwa walioumbwa kwa dharura. Na walijua kuwa katika dunia yao, "mfano wa mungu" lilikuwa jina la mfalme peke yake, au sanamu iliyosimamishwa hekaluni kuwakilisha mamlaka ya mungu fulani. Sasa wanaambiwa: kila mkulima, kila mjakazi, kila mtoto, ni sanamu hai ya Mungu aliye hai, aliyesimamishwa katika hekalu la dunia. Kwa watu waliotoka utumwani Misri au waliokaa uhamishoni Babeli, hili lilikuwa tangazo la kisiasa, si fundisho tu. Dola kubwa zinaweza kuwavunja, lakini haziwezi kubadilisha walichoumbwa kuwa. Sura waliyoibeba haikutoka kwa Farao wala Nebukadneza.

Tafakari

Ni mahali gani maishani mwako unapojihesabu kwa kile unachozalisha badala ya kile Mungu alichokitangaza juu yako kabla hujazalisha chochote?

Kama mfano wa Mungu unaonekana zaidi pale watu wanapoelekeana, uhusiano upi wako sasa unauficha mfano huo badala ya kuudhihirisha?