Mithali 27:17

Maandiko

Mithali moja tu, maneno matano katika Kiebrania, picha inayotoka kwenye karakana ya mhunzi: "Chuma hunoa chuma; kwa njia ile ile; mtu humnoa rafiki yake." Kisu hakinolewi kwa pamba wala kwa maji matulivu; kinanolewa kwa kitu kigumu kama chenyewe, na kunolewa huko kunatoa sauti, cheche, na hata vipande vidogo vya chuma vinavyoanguka chini. Sulemani hasemi kwamba urafiki ni starehe; anasema urafiki ni msuguano wenye kusudi. Na si bahati mbaya kwamba mstari huu umezungukwa na mistari mingine inayogusa jambo hilohilo: karipio la wazi ni bora kuliko upendo uliofichwa, na jeraha za rafiki ni za uaminifu. Sura nzima inatuvuta kwenye watu wanaotusogelea kwa karibu vya kutosha hadi wanaweza kutuumiza, na kuchagua kufanya hivyo kwa upendo.

Kiini cha Ujumbe

Hapa kuna neno gumu kuhusu jinsi Mungu anavyotufinyanga: mara nyingi hafanyi hivyo moja kwa moja kutoka mbinguni, bali kwa mikono ya watu wanaokaa mezani pamoja nasi. Hekima ya Mithali si mafundisho ya kujisomea peke yako chumbani; ni ujuzi wa kuishi unaopatikana kwa kuguswa, kukosolewa, kupingwa. Chuma hakijinoi chenyewe. Hii inagonga kitu kilichojificha ndani yetu: dhana kwamba imani ni safari yangu binafsi na Mungu, na kwamba watu ni nyongeza tu. Neno la Kiebrania hapa, yachad, lina maana ya kunoa lakini pia ya kuifanya sura ya mtu iangaze, kuipa uso mng'ao. Yaani rafiki mwaminifu hakuchongi tu; anakufanya uonekane wewe mwenyewe kwa uwazi zaidi. Neema haifanyi kazi kwa kutuepusha na msuguano, bali kwa kuutumia.

Uzi Unaounganisha

Mithali hii inaonyesha jinsi Mungu amekuwa akifanya kazi tangu mwanzo: kwa kuunda watu ndani ya jamii, si nje yake. Israeli haikupewa sheria kama watu binafsi bali kama taifa lililolazimika kuishi pamoja, kugombana, kusameheana, kukumbushana agano. Na Yesu, alipoanza kazi yake, hakuanzisha shule ya mtu mmoja mmoja; aliwakusanya kumi na wawili, akiwaweka pamoja mtoza ushuru na mzalendo mwenye bidii, watu ambao kwa kawaida wangekuwa maadui. Miaka mitatu ya msuguano. Aliwaita rafiki, na aliwajeruhi kwa maneno ya kweli mara nyingi, hasa Petro. Msalaba wenyewe ni mahali ambapo upendo hauukwepi maumivu bali unaupitia. Kwa hiyo tunapoumia kwa mkono wa rafiki mwaminifu, hatujatoka nje ya njia ya Kristo; tumeingia ndani yake.

Kioo

Angalia kwa uaminifu: umewachagua marafiki zako kwa sababu wanakuinua, au kwa sababu hawakupingi kamwe? Kuna aina ya urafiki wa kazini unaokuacha kila mara ukiwa sahihi, na aina nyingine inayokuuliza kwa nini ulimjibu vile yule mwenzako. Kuna mume au mke anayeeleza jambo ambalo ungependa kulisikia kutoka kwa mtu mwingine yeyote isipokuwa yeye. Kuna ndugu anayekuuliza kuhusu deni ulilolificha. Mstari wa 5 unasema karipio la wazi ni bora kuliko upendo uliofichwa; yaani ukimya wako kwa rafiki yako anayejiharibu si upole, ni woga uliovaa nguo ya heshima. Na huenda umejenga maisha yasiyo na chuma kingine karibu, wote wakiwa laini, wote wakikubali. Leo, mpigie simu au mtumie ujumbe mtu mmoja aliyewahi kukwambia ukweli uliokuuma, na umshukuru kwa jina kwa kile alichosema.

Wasikilizaji wa Kwanza

Wale waliosikia mithali hii mara ya kwanza waliishi katika vijiji vidogo ambapo huwezi kumkwepa mtu. Ulilima karibu na jirani yako, ulikunywa maji kwenye kisima kimoja, ulizikwa na wale wale uliozaliwa nao. Urafiki haukuwa jambo la kuchagua kwa ladha; ulikuwa jambo la kuishi nalo. Zaidi, wengi wao walijua karakana ya mhunzi kwa uzoefu, si kwa picha: sauti ya chuma kwenye chuma ilikuwa sauti ya kijiji. Walijua pia kwamba jembe butu linamaanisha njaa. Kwa hiyo mstari huu haukuwa ushauri wa hisia bali wa uzalishaji: rafiki asiyekunoa ni kama zana isiyofanya kazi. Na mstari wa 10, unaosema ni bora rafiki aliye karibu kuliko ndugu aliye mbali, ulipinga hata damu yenyewe kama kigezo cha juu kabisa.

Sauti za Maandiko Mengine

Ndani ya sura hii hii, mstari wa 6 unaweka jambo wazi kabisa: "Mwaminifu ni jeraha zilizosababishwa na rafiki, lakini adui anaweza kukubusu kwa kuomba radhi mno." Nimeuchagua kwa sababu unaonyesha kwamba upole si kipimo cha upendo; uaminifu ndio kipimo. Busu linaweza kuwa uongo; jeraha linaweza kuwa neema. Upande wa Agano Jipya, kumbuka Paulo alipompinga Petro uso kwa uso mjini Antiokia, si kwa siri wala kwa barua, kwa sababu Petro alikuwa akijitenga na wasio Wayahudi. Wale wawili walikuwa nguzo za kanisa moja, na msuguano wao ulilinda injili ya neema kwa vizazi vyote vilivyofuata. Chuma kilinoa chuma, na Kanisa likawa kali zaidi.

Undani wa Neno

Usikipite kile kinachoonekana rahisi: vyote viwili ni chuma. Si chuma na kuni, si chuma na nta. Kunolewa kunahitaji mtu mwenye uzito sawa na wako, mtu ambaye anaweza kusimama mbele yako bila kuvunjika wala kukwepa. Hii ina maana mbili zinazouma. Kwanza, unahitaji marafiki wenye msimamo, si wale wanaokubali kila kitu ili kuhifadhi amani. Pili, na hii ni ngumu zaidi, wewe mwenyewe lazima uwe chuma kwa mtu mwingine, tayari kubeba msuguano wa kumwambia kile ambacho hataki kusikia. Na fahamu gharama: jiwe la kunolea nalo hupungua. Kila unapomnoa rafiki yako kwa ukweli, kitu kinakuondoka pia, muda, faraja, hatari ya kupoteza urafiki wenyewe. Urafiki wa kweli si bure kwa upande wowote.

Maswali ya Tafakari

Ni nani aliye na ruhusa ya kunikosoa bila kuomba idhini kwanza, na kama hakuna mtu, hiyo inasema nini kuhusu maisha niliyojijengea?

Ni ukweli gani ninaoushikilia moyoni kuhusu rafiki au ndugu, nikijiambia kwamba ni "upole" kunyamaza, wakati kwa kweli ni woga?