Mithali 4:23

Andiko

"Ulinde salama moyo wako na uukinge kwa bidii zote; kwa kuwa katika moyo hububujika chemichemi za uzima." Baba anayemfundisha mwanawe hapa hageuki kuwa mwalimu wa maadili ya nje; anageukia ndani. Baada ya kumwambia mwanawe azingatie maneno yake, asiyaache yakaondoka machoni pake bali ayatunze moyoni (mstari 21), sasa anatoa agizo kuu: linda moyo kuliko unavyolinda kitu kingine chochote. Neno linalotumiwa hapa lina harufu ya ulinzi wa kijeshi, mlinzi aliyesimama lango la mji usiku kucha. Na sababu inatolewa wazi: moyo si chumba kimoja tu kati ya vyumba vingi vya maisha, bali ni chemchemi. Kinachobubujika humo ndicho kinachotiririka kwenye maneno yako, miguu yako, macho yako, na njia yako yote.

Kiini

Hekima ya Mithali haianzi na tabia bali na chanzo. Moyo, katika lugha ya Biblia, si hisia tu; ni kituo cha mapenzi, fikra, na uamuzi, mahali ambapo mtu anakuwa yeye mwenyewe mbele za Mungu. Kwa hiyo agizo hili linabeba uchungu uliofichika: ikiwa moyo ndio chemchemi, basi maji machafu hayatibiwi kwa kusafisha mto. Hapa ndipo Agano la Kale linapotuacha tukiwa tumeshikwa. Mungu anadai usafi wa ndani, na anatuamuru tuulinde, lakini mlinzi mwenyewe ndiye mara nyingi anayefungua lango. Mithali haitoi tiba, inatoa wito. Na wito huu unakuwa mkali kadiri unavyoufuata kwa unyofu, kwa sababu unakufundisha kwamba tatizo lako si mazingira yako bali chemchemi iliyo ndani yako.

Uzi Unaopita Katikati

Agizo la mstari huu linabaki wazi kama jeraha mpaka Yesu analichukua mkononi. Katika Marko sura ya saba, anapojadiliana na walimu wa sheria kuhusu unajisi, anafundisha kwamba kinachomtia mtu unajisi hakitoki nje kuingia ndani, bali kinatoka moyoni: mawazo mabaya, uasherati, wivu, kiburi. Yaani Yesu anasoma Mithali 4:23 kwa uaminifu kamili na anakataa kuipunguza. Lakini hapaishii hapo. Katika Yohana sura ya saba anasimama siku kuu ya sikukuu na kuahidi kwamba yeyote anayemwamini, kutoka ndani yake itatiririka mito ya maji yaliyo hai, na mwinjilisti anatuambia wazi alikuwa anazungumzia Roho Mtakatifu. Chemchemi ambayo Mithali inatuamuru tuilinde, Kristo anaahidi kuijaza. Agizo linabaki, lakini sasa linasimama ndani ya ahadi ya moyo mpya.

Kioo

Fikiria mahali ambapo lango lako hufunguliwa bila wewe kutambua. Si lazima liwe dhambi kubwa ya waziwazi. Ni dakika arobaini za kuvinjari simu kitandani ambazo zinakuacha ukiwa na njaa ya maisha ya mtu mwingine. Ni mazungumzo ya kazini ambapo unajifunza kumchukia mtu polepole, kwa vicheko. Ni hesabu unazofanya kichwani kuhusu pesa ambazo bado hujazipata. Ni jinsi unavyomwangalia mwenzi wako na kuanza kutunza orodha ndefu ya makosa yake. Hakuna lolote kati ya hayo linaloonekana kama uvunjaji wa amri, lakini vyote vinatia rangi maji ya chemchemi. Na baada ya miaka kumi, maneno yanayotoka kinywani mwako yanaonyesha kile ulichokiruhusu kuingia. Leo, chukua simu yako, nenda kwenye orodha ya vitu unavyovifuata au kuvitazama kila siku, chagua kimoja ambacho unajua kinachafua chemchemi yako, na kiondoe sasa hivi, kabla hujaweka simu chini.

Mhusika Mkuu

Mtu anayesema hapa ni baba, na hajifanyi kuwa chanzo cha hekima. Anatukumbusha kwamba naye alikuwa mwana mpole, mtoto pekee kwa mama yake, na kwamba baba yake ndiye aliyemwambia moyo wake uzingatie maneno yale. Kwa hiyo sauti hii ni sauti ya kizazi kinachokabidhi kitu kwa kizazi kingine, mtu aliyekwisha kuona njia zote mbili, ile ya mwanga unaozidi kung'aa na ile ya giza ambapo watu hujikwaa bila kujua ni juu ya nini. Hali yake ya moyoni ni ya haraka na woga uliojificha. Anajua mwanawe anaelekea kwenye ulimwengu ambao utajaribu kumvuta kulia na kushoto. Nyuma ya sauti hii, tunasikia sauti ya Baba mwingine, ambaye naye ana Mwana, Mwana aliyeyatunza maneno yake kikamilifu hata msalabani.

Mazingira

Mithali 1 hadi 9 ni mkusanyiko wa mafundisho ya nyumbani, lugha ya mzee wa familia au ya mwalimu wa ikulu anayewaandaa vijana kwa maisha ya umma huko Israeli ya kale. Vijana hawa walikuwa wanaingia kwenye ulimwengu wa biashara, mahakama ya lango la mji, ndoa, na vishawishi vya makundi ya wahalifu ambao Mithali inasema hawawezi kulala mpaka wafanye ubaya. Ilikuwa ni jamii ya heshima na aibu, ambapo jina la familia lilikuwa mtaji halisi; ndiyo maana hekima inaahidiwa kuweka kilemba cha heshima kichwani. Katika mji uliozungukwa na ukuta, kila mtu alielewa maana ya mlinzi wa lango: mji ungeweza kuwa na kuta imara lakini ukaanguka kwa sababu lango moja liliachwa wazi usiku mmoja. Baba anatumia picha hiyo kwa moyo wa mwanawe.

Swali

Lakini swali gumu haliondoki: nitaulindaje moyo wangu ikiwa moyo ndio mahali ambapo tatizo limejificha? Ni sawa na kumwomba mlinzi aliyehongwa alinde lango. Mithali haitujibu moja kwa moja, na ni muhimu tusijaze pengo kwa haraka kwa maneno matamu. Tunachoweza kusema kwa unyofu ni hiki: Maandiko hayaondoi agizo hata baada ya Kristo kuja. Bado tunaambiwa tulinde, tukatae, tugeuke, tuondoe mguu wetu mbali na uovu. Neema haiui bidii, inaizaa. Lakini chemchemi yenyewe hubadilishwa na Mungu, si na wewe, na huo ni mchakato wa polepole kama ule mwanga wa mstari wa kumi na nane, unaong'aa zaidi na zaidi hadi mchana unapowasili kwa ukamilifu. Kwa sasa bado ni asubuhi, na tunalinda tukisubiri.

Tafakari

Ni lango gani moyoni mwako unalolijua vizuri, ambalo hukuwahi kuliweka chini ya macho ya Mungu kwa sababu linaonekana dogo mno kulitaja?

Ikiwa maneno yanayotoka kinywani mwako wiki hii ni kipimo cha maji ya chemchemi yako, yanakuambia nini kuhusu kile ulichokiruhusu kuingia?