Yakobo: Kutoka Mdanganyifu Hadi Israeli, Baba wa Makabila Kumi na Mawili

Utangulizi

Fikiria mzee mmoja, mwenye miaka mia moja na thelathini, akisimama mbele ya mfalme mkuu kuliko wote wa dunia ya wakati wake. Nyuma yake kuna kundi la wana sabini, mbele yake kuna Farao wa Misri pamoja na fahari yake yote. Farao anamuuliza swali rahisi: umeishi miaka mingapi? Na yule mzee, badala ya kujigamba kama mtu aliyefanikiwa, anajibu kwa maneno yanayoshtua: siku za miaka yangu zimekuwa chache, na za taabu.

Huyu ni Yakobo. Mtu yule yule aliyezaliwa akishika kisigino cha nduguye, aliyeuza uongo kwa baba yake kipofu, aliyekimbia usiku akiwa na fimbo moja mkononi. Mwisho wa safari anaonekana akiegemea mkongojo, akibariki wajukuu wake, akiita Mungu "Mungu aliyenilisha maisha yangu yote hata leo."

Katika ukurasa huu tutafuata maisha yake hatua kwa hatua, tukiwa wakweli kuhusu udhaifu wake na wa kweli kuhusu neema iliyomshika, hadi tuone ni kwa nini hadithi yake ni hadithi yetu pia.

Mtazamo wa mwongozo huu

Wengi wanamsoma Yakobo kama mfano wa maadili: jifunze usidanganye, jifunze kuvumilia. Mwongozo huu unamsoma kwa mtazamo mwingine kabisa, kwa mtazamo wa mikono yake. Yakobo alizaliwa akiwa na mkono uliokamata kisigino cha mwingine, akaishi miaka mingi akijaribu kushika baraka kwa nguvu, ujanja na mipango yake mwenyewe. Lakini Mungu alimshika yeye, akamlemaza nyonga, akambadilisha jina. Na mwisho wa maisha mkono ule uliokuwa unashika visigino unaonekana ukiegemea mkongojo wa mzee msafiri. Tunamsoma Yakobo kutoka kushika hadi kuegemea; kwa sababu hapo ndipo neema inapofanya kazi yake ya kweli.

Biblia inasema nini kuhusu Yakobo katika Biblia?

Habari za Yakobo zinachukua sehemu kubwa ya kitabu cha Mwanzo, kuanzia sura ya ishirini na tano hadi ya hamsini, na zinaanza kabla hata azaliwe. Rebeka alipochukua mimba ya mapacha, watoto walishindana tumboni mwake, naye akaenda kumuuliza Bwana. Jibu alilopata ni ufunuo unaotawala hadithi yote inayofuata: "Bwana akamwambia, Mataifa mawili yamo tumboni mwako, na kabila mbili za watu watafarakana toka tumboni mwako; kabila moja itakuwa hodari kuliko nyingine; na mkubwa atamtumikia mdogo" (Mwanzo 25:23).

Mstari huu ni muhimu sana, kwa sababu unaonyesha kwamba uchaguzi wa Mungu ulikuwa tayari umefanyika kabla mapacha hao wafanye jambo lolote, jema au baya. Yakobo hakuteuliwa kwa sababu alikuwa mwaminifu zaidi kuliko Esau; alichaguliwa kwa neema. Na hapa ndipo kitendawili cha maisha yake kinaanzia: mtu aliyechaguliwa kwa neema alitumia miaka mingi akijitahidi kushika kwa mkono wake kile ambacho Mungu alikuwa amekwisha mpa kwa ahadi.

Alipozaliwa, mkono wake ulikuwa umekamata kisigino cha Esau, na jina lake likaeleza tabia yake: Yakobo, "mshika kisigino," yule anayepokonya. Jina hilo likawa unabii mchungu. Alinunua haki ya mzaliwa wa kwanza kwa bakuli la dengu alipomkuta nduguye amechoka na njaa. Baadaye, kwa shauri la mama yake, alivaa nguo za Esau na ngozi za mbuzi, akamsogelea baba yake kipofu na kusema uongo mtupu: mimi ni Esau mzaliwa wako wa kwanza. Esau aliporudi na kukuta baraka imekwisha chukuliwa, alilalamika kwa maneno yanayochoma: "Je! hakuitwa kwa haki jina lake Yakobo? maana amenipokonya mara mbili" (Mwanzo 27:36).

Matokeo ya udanganyifu huo ni kwamba Yakobo akakimbia. Na hapa, katika ukimbizi wake, Mungu anamkutana naye kwa mara ya kwanza kwa njia ya wazi. Huko Betheli, akiwa na jiwe kama mto, akiona ngazi yenye malaika wakipanda na kushuka, anasikia ahadi ambayo inashikilia maisha yake yote: "Na tazama, mimi nipo pamoja nawe, nitakulinda kila uendako, nami nitakurudisha tena mpaka nchi hii; sitakuacha hata nitakapokufanyia hayo niliyokuambia" (Mwanzo 28:15). Angalia kwamba Mungu hasemi neno moja la lawama. Hakuna hotuba juu ya uongo aliosema. Kuna ahadi tu, isiyokuwa na masharti, kwa mtu anayekimbia matokeo ya dhambi yake mwenyewe. Yakobo akaamka na kusema, "Bwana yupo hapa; wala mimi sikujua" (Mwanzo 28:16).

Huko Harani alifanya kazi kwa mjomba wake Labani, akampenda Raheli, na maandiko yanatupa mstari mmoja mzuri kuliko mashairi mengi ya mapenzi: "Yakobo akamtumikia Raheli miaka saba; ikawa kwake kama siku chache tu, kwa sababu ya kumpenda" (Mwanzo 29:20). Lakini asubuhi ya harusi, mwenye ujanja alijikuta amefanyiwa ujanja. Labani alimpa Lea badala ya Raheli, na Yakobo akalazimika kutumikia miaka saba mingine. Mshika visigino sasa alishikwa. Mdanganyifu alidanganywa. Na Mungu, kwa njia ya taabu hiyo, alikuwa akijenga kitu kikubwa: kutoka kwa Lea, Raheli, Zilpa na Bilha wakazaliwa wana kumi na wawili na binti Dina, mizizi ya makabila kumi na mawili ya Israeli.

Miaka ishirini ya kazi ngumu, mishahara iliyobadilishwa mara kumi, na mipango ya kondoo na mbuzi vikamalizika kwa kukimbia tena. Na ndipo, kwenye kivuko cha Yaboki, Mungu alimkutana naye tena, lakini safari hii si kwa ndoto tupu, bali kwa mapambano ya mwili. Baada ya usiku mzima, Yakobo akapata jina jipya: "Akamwambia, Jina lako hutaitwa tena Yakobo, ila Israeli; maana umeshindana na Mungu na wanadamu, na umeshinda" (Mwanzo 32:28). Alishinda, lakini akaondoka kiwete.

Hadithi haiishii hapo. Alipatana na Esau, akakaa Shekemu, akapata msiba wa Dina, akapoteza Raheli njiani alipomzaa Benyamini, akaumizwa na Reubeni mwanawe mkubwa, akaliliwa Yusufu kwa miaka mingi akidhani mnyama alimrarua. Ni katika kina cha huzuni hiyo anasema maneno ya mtu aliyekata tamaa: "mambo hayo yote ni juu yangu" (Mwanzo 42:36). Lakini Mungu, aliyemwahidi Betheli kwamba hatamwacha, alimleta Misri kumwona mwanawe akiwa hai, akamweka pale kwa miaka kumi na saba ya amani, na mwishowe akamlaza kwa heshima katika kaburi la baba zake huko Makpela.

Uzi unaopita katika Biblia yote

Yakobo si mhusika anayeishia Mwanzo. Jina lake linakuwa jina la taifa, na kisha linakuwa njia ambayo Mungu mwenyewe anajitambulisha. Alipojifunua kwa Musa katika kichaka kinachowaka moto, Mungu alisema, "Mimi ni Mungu wa baba yako, Mungu wa Ibrahimu, na Mungu wa Isaka, na Mungu wa Yakobo" (Kutoka 3:6). Fikiria jambo hili kwa dakika moja. Mungu wa mbingu na nchi anajiita, mpaka leo, Mungu wa mtu yule aliyevaa ngozi za mbuzi ili kumdanganya baba yake. Hiyo si kusahau dhambi; ni neema inayothubutu kushikamana na jina la mwenye dhambi.

Manabii walimrudia Yakobo si kama shujaa, bali kama kioo cha taifa. Hosea alilikumbusha Israeli asili yake: "Naam, alishindana na malaika, akashinda; alilia, akamsihi; alimwona huko Betheli, akasema naye huko" (Hosea 12:4). Maneno "alilia, akamsihi" ni ufunuo mkubwa. Ushindi wa Yakobo huko Peniel haukuwa ushindi wa nguvu za mkono, ulikuwa ushindi wa machozi na kushikamana. Hosea anasema, kwa maneno mengine: watu wa Israeli, ninyi mnajaribu kushinda kwa biashara, kwa mikataba na Misri na Ashuru, kwa ujanja wa baba yenu Yakobo; lakini baba yenu alishinda tu alipolia na kushikamana na Mungu. Hapo ndipo mtazamo wa mwongozo huu unaonekana katika Maandiko yenyewe: mkono unaoshika hauleti baraka, mkono unaoegemea huleta.

Katika Agano Jipya, Yakobo anaonekana mara nyingi. Mathayo anaanza injili yake kwa kumtaja katika ukoo wa Yesu: Ibrahimu akamzaa Isaka, Isaka akamzaa Yakobo, Yakobo akamzaa Yuda na ndugu zake (Mathayo 1:2). Paulo anatumia habari ya mapacha hao kuelezea neema ya uchaguzi: "Nalimpenda Yakobo, na Esau nalimchukia" (Warumi 9:13), maneno magumu ambayo maana yake ni kwamba mpango wa Mungu wa wokovu hauegemei juu ya sifa za mwanadamu. Mwandishi wa Waebrania anamweka katika orodha ya watu wa imani: "Kwa imani Yakobo alipokuwa akifa akawabariki wana wawili wa Yusufu, akasujudia juu ya kichwa cha mkongojo wake" (Waebrania 11:21). Ni picha nzuri sana: imani yake kubwa haikuonyeshwa alipokuwa na nguvu za kushindana, bali alipokuwa amelala akiegemea mkongojo.

Na kilele ni pale Yesu mwenyewe anapogusa ndoto ya Betheli. Alipomwita Nathanaeli, akasema: "Amin, amin, nawaambia, Mtaziona mbingu zimefunuka na malaika wa Mungu wakipanda na kushuka juu ya Mwana wa Adamu" (Yohana 1:51). Ngazi ile ambayo Yakobo aliiona jangwani ni Kristo. Yeye ni mahali ambapo mbingu na nchi hukutana, ni lango la Mungu, ni Betheli ya kweli. Yakobo alitafuta baraka kwa mikono yake na kupata kilema; Kristo alipata baraka kwa ajili yetu na kupata misumari. Na kutoka kabila la Yuda, mmoja wa wana wa Yakobo, alizaliwa yule ambaye fimbo yake ya enzi haitaondoka (Mwanzo 49:10).

Mkono ulioshika kisigino mwishowe uliegemea mkongojo.

Kiini cha maisha yake

Kama tungechagua matukio matatu yanayoeleza Yakobo vizuri kuliko mengine yote, yangekuwa haya: usiku wa Betheli, usiku wa Peniel, na siku ya Misri mbele ya Farao.

Usiku wa kwanza ni usiku wa ahadi bila masharti. Yakobo yuko njiani kwenda Harani, akikimbia hasira ya nduguye, mwenye hatia, mpweke, akiwa jangwani na jiwe kichwani. Kwa kawaida tungetarajia Mungu amfundishe adabu kwanza. Lakini badala ya kumhukumu, Mungu anasimama juu ya ngazi na kusema, "mimi nipo pamoja nawe, nitakulinda kila uendako" (Mwanzo 28:15). Yakobo anajibu kwa nadhiri ya mtu ambaye bado hajaelewa neema kikamilifu: kama Mungu atanipa chakula na nguo na kunirudisha salama, basi atakuwa Mungu wangu. Ni imani ya masharti, imani ya mfanyabiashara. Lakini Mungu hakukataa nadhiri hiyo dhaifu; alivumilia mtu wake mpaka akakua.

Usiku wa pili ni usiku wa kulemazwa. Miaka ishirini baadaye, Yakobo anarudi nyumbani akiwa na mali, wake, watoto, na hofu inayomtafuna kwa sababu Esau anakuja na watu mia nne. Ndipo anaposali sala ya kwanza ya mtu aliyenyenyekea kweli: sistahili kabisa fadhili zako zote, kwa maana nalivuka Yordani hii na fimbo yangu peke yake, na sasa nimekuwa vikundi viwili (Mwanzo 32:10). Lakini sala haitoshi; Mungu mwenyewe anashuka kupambana naye. Usiku ule Yakobo anashikilia na kusema, "Sikuachi, usiponibariki" (Mwanzo 32:26). Anapewa jina jipya, lakini nyonga yake inateguka. Na asubuhi anavuka mto akichechemea. Kilema hicho kikawa cheti chake cha kweli: ushahidi kwamba hakumshinda Mungu kwa nguvu, bali alishikamana naye kwa udhaifu. Mungu akamrudia jambo hilo tena huko Betheli, kana kwamba kumtia muhuri: "Jina lako ni Yakobo; jina lako hutaitwa tena Yakobo, bali Israeli litakuwa jina lako" (Mwanzo 35:10).

Tukio la tatu ni siku ya Misri. Yakobo, mzee sasa, amesimama mbele ya Farao. Ni nafasi ambayo mtu mwenye kiburi angeitumia kujigamba. Lakini anasema: "Siku za miaka ya kusafiri kwangu ni miaka mia na thelathini; siku za miaka ya maisha yangu zimekuwa chache, na za taabu, wala hazifikilii siku za miaka ya maisha ya baba zangu, katika siku za kusafiri kwao" (Mwanzo 47:9). Neno la muhimu hapo ni "kusafiri." Yakobo anajiona msafiri, mgeni, mpita njia, hata akiwa katika nchi ya utele. Na cha kushangaza, mzee huyu anayekiri kwamba miaka yake ilikuwa michache na ya taabu, ndiye huyo anayembariki Farao. Hiyo ni tabia ya mtu aliyeshikwa na neema: hana la kujigamba, lakini anayo baraka ya kutoa.

Tunachojifunza kutoka kwa Yakobo

Jambo la kwanza ni hili: Mungu huanza na sisi tulipo, si tunapotaka tuonekane. Yakobo alikuwa mwongo, mpangaji wa hila, mwenye upendeleo wa kuumiza katika familia yake. Alipenda Raheli zaidi kuliko Lea na hilo lilijenga vidonda vya miaka mingi; alipenda Yusufu zaidi kuliko wenzake na hilo likaanzisha uchungu uliouza mtoto wake utumwani. Maandiko hayafichi mambo haya. Hayafichi kwa sababu Biblia si kitabu cha kusifu wanadamu, ni kitabu cha kusifu Mungu anayefanya kazi kati ya wanadamu waliopotoka. Kama unadhani unapaswa kuwa msafi kwanza kabla Mungu akuguse, habari za Yakobo zinakuvunja nadharia hiyo kabisa.

Jambo la pili ni kwamba kushikamana ni bora kuliko kushika. Tofauti kati ya Yakobo wa Mwanzo 27 na Israeli wa Mwanzo 32 si tofauti ya nguvu, ni tofauti ya mwelekeo wa mikono. Mkono uliopokonya baraka kwa uongo ukawa mkono unaomshikilia Mungu usiku kucha ukisema, sikuachi. Hosea 12:4 anatuambia kwamba pamoja na kushindana, kulikuwa na machozi na maombi. Hiyo ni sala ya kweli: si kujaribu kumshawishi Mungu, bali kukataa kumwacha. Ikiwa umechoka kupanga mipango ya kupata kile Mungu amekwisha kuahidi, mwaliko ni kubadilisha mkono wako kutoka kushika hadi kushikamana.

Jambo la tatu ni kwamba makovu si adhabu, ni kumbukumbu. Yakobo alibaki kiwete maisha yake yote. Hakupata uponyaji wa nyonga; alipata jina jipya. Na kila hatua aliyopiga baada ya usiku ule ilimkumbusha kwamba nguvu yake ilikuwa nje yake. Wengi wetu tunaomba Mungu aondoe kilema, naye mara nyingi anakigeuza kuwa mahali ambapo tunamtegemea. Neema ilimlemaza kabla ya kumbariki. Ndiyo sababu mwisho wa Waebrania 11 unamtaja akiegemea mkongojo wake, akibariki wengine. Mtu anayejua anategemea nini, anaweza kuwabariki wengine bila kujigamba.

Kioo

Sasa geuza uso wako kuelekea kioo hiki. Wapi ambapo unashika visigino?

Labda ni kazini. Unajua ni nini unatakiwa kupata, na unajua njia ya mkato ya kuipata: neno dogo la uongo kwenye ripoti, sifa unayoichukua ya mwenzako, mpango wa kumzunguka bosi. Yakobo alipata baraka kwa ujanja, na akalipia kwa miaka ishirini ya ukimbizi. Ujanja hufanya kazi kwa haraka, lakini bei yake hulipwa taratibu.

Labda ni katika familia. Unampenda mtoto mmoja kwa urahisi zaidi kuliko wengine, na unadhani hakuna anayeona. Wanaona. Wana wa Yakobo waliona koti la Yusufu, na uchungu ule ukazaa kisima, watumwa, na miaka ya machozi. Upendeleo wa nyumbani ni sumu inayochukua kizazi kizima.

Labda ni katika mahusiano na pesa. Umeahidi Mungu kwa maneno ya Yakobo wa Betheli: kama unipa kazi, kama unipa afya, kama unipa mwenzi, nitakutumikia. Hiyo ni imani ya masharti, na Mungu anaivumilia, lakini hataiacha ikae hivyo. Kuna usiku unakusubiri ambao ndani yake mikono yako yote itakosa kitu cha kushika, na hapo ndipo utamshika yeye.

Na kama umechoka sana, kama unaumia na kilema ambacho hakiondoki, ndoa iliyojeruhiwa, mwili unaoumwa, upweke unaokaa kimya nyumbani jioni, sikiliza hili: Mungu hakumponya Yakobo nyonga yake, lakini alimwita Israeli. Hakuondoa taabu yake, lakini aliitwa Mungu wake mpaka leo. Miaka yako ikiwa michache na ya taabu, wewe bado ni msafiri anayeshikiliwa na Mungu asiyeacha. Yeye aliyesema huko Betheli "sitakuacha" hajabadilika. Mkono wako unaweza kuwa dhaifu, lakini mkono wake si dhaifu.

Imeelezwa kwa watoto

Watoto wanapenda habari za Yakobo kwa sababu zimejaa matukio: mapacha wanaoshindana, bakuli la dengu, ngozi za mbuzi, ndoto ya ngazi, harusi iliyopotoka, na usiku wa mapambano kando ya mto. Lakini kiini cha habari hii kinaweza kuelezwa kwa maneno rahisi sana. Tunaweza kuwaambia: kulikuwa na mvulana ambaye alitaka kila kitu kwake, na alitumia uongo kupata baraka. Mungu hakupendezwa na uongo wake, lakini Mungu hakumtupa. Mungu alimtafuta, alimwahidi kwamba hatamwacha, na mwishowe akambadilisha akawa mtu mpya mwenye jina jipya.

Kwa watoto wadogo, mtazamo mzuri ni mikono: mkono wa Yakobo ulikuwa unashika vitu vya wengine, kisha ukawa mkono unaomshika Mungu. Kwa watoto wakubwa, tunaweza kuzungumza juu ya matokeo ya uongo na jinsi Mungu anavyosamehe bila kufuta masomo ya maisha. Kwa vijana, swali kubwa ni lile la Peniel: kwa nini Mungu anaruhusu tuumizwe ndani ya baraka yake, na kwa nini kilema cha Yakobo kikawa ushuhuda wake.

Jambo la muhimu ni kutokuwaficha watoto udhaifu wa Yakobo. Wanapoona kwamba Biblia ni ya kweli kuhusu watu wake, wanajifunza kwamba wanaweza kuwa wa kweli kuhusu nafsi zao mbele za Mungu. Kwenye Faith.network kuna maelezo maalum ya habari hii kwa makundi tofauti: kwa watoto wa miaka mitatu hadi sita, kwa wale wa miaka saba hadi kumi na miwili, na kwa vijana wa miaka kumi na miwili na kuendelea, ili kila umri upate habari hii kwa kina kinachomfaa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Kwa kuhitimisha

Kutoka kushika kisigino hadi kuegemea mkongojo: hiyo ni safari ya Yakobo, na ni safari ambayo Mungu anawaita wengi wetu kuipita. Alianza akijaribu kunyakua ahadi kwa mikono yake mwenyewe, akiishi kwa mipango, uongo na hofu. Akaishia akiwa mzee kiwete, akijiita msafiri, akiwabariki wengine kwa mamlaka ya mtu anayejua kwamba kila kitu alichonacho ni zawadi. Mabadiliko hayo hayakuletwa na juhudi zake; yaliletwa na Mungu asiyeacha, yule aliyesema Betheli, "sitakuacha," na kuyathibitisha maneno hayo kwa miaka mia moja arobaini na saba.

Mungu hakumwacha Yakobo kama alivyomkuta.

Kwa kutafakari zaidi, jaribu kusoma Mwanzo sura 25 hadi 35 kwa mfululizo, ukiwa na kalamu, ukitafuta mahali ambapo Yakobo anashika na mahali ambapo anashikiliwa. Kisha soma Hosea sura 12 pamoja na Yohana sura 1, na uulize: mahali gani maishani mwangu Mungu ananitaka niache kupokonya, nianze kushikamana? Kwa maana Mungu wa Yakobo hajakuwa Mungu wa watu wakamilifu; amekuwa, tangu zamani, Mungu wa wale wanaolia na kushikamana naye mpaka mapambazuko.