Mwanzo 2:23

Maandiko

Mtu amelala usingizi mzito, hajui kinachoendelea. Anapoamka, amesimama mbele ya kiumbe ambaye hakuwahi kumwona kati ya wanyama wote aliowapa majina, na hapo ndipo kinywa chake kinafunguka kwa maneno ya kwanza ya mwanadamu yaliyoandikwa katika Biblia: "kwa sasa, huyu ni mfupa katika mifupa yangu, na nyama katika nyama yangu." Halisema "nimempata," wala "ni mali yangu." Anasema, kwa mshangao wa mtu aliyekuwa akitafuta kitu ambacho hakujua jina lake: huyu ni mimi, tena si mimi. Kisha anamwita "mwanamke," kwa sababu ametwaliwa katika mwanaume. Shairi fupi, mistari miwili, lakini ndani yake kuna ahueni ya upweke uliokuwa ukimtafuna.

Kiini

Kumbuka kwamba mpaka hapa kila kitu kilikuwa "chema." Sauti ya kwanza ya kukosoa katika uumbaji wote ni juu ya upweke wa mwanadamu: "siyo jambo jema kwamba mtu huyu lazima awe pekeyake." Mungu mwenyewe anatoa hukumu hiyo, kabla mwanadamu mwenyewe kulalamika. Na dawa yake haikuwa kazi zaidi, wala bustani kubwa zaidi, bali mtu mwingine anayesimama usawa wake. Maneno "mfupa… nyama" katika ulimwengu wa kale hayakuwa mashairi ya mapenzi tu; yalikuwa lugha ya ukoo, kiapo cha uaminifu, jinsi ndugu walivyotangaza kwamba damu moja inawafunga. Hivyo shairi hili linasema jambo kubwa juu ya Mungu: yeye hakuumba mwanadamu awe kisiwa kinachojitosheleza, bali kiumbe kinachopata utimilifu wake katika kutambuliwa na mwingine. Neema ya Mungu hapa inaonekana kama ushirika, si kama kitu tunachopata kwa jasho.

Uzi Unaopita

Usingizi mzito, ubavu uliofunguliwa, na kutoka humo bibi arusi analetwa kwa mtu aliyelala. Agano Jipya halinukuu mstari huu kama unabii, lakini mtindo wake unarudia: Adamu wa mwisho analala usingizi wa mauti, ubavu wake unachomwa, na kutoka pale kanisa linazaliwa kama mwili wake, mfupa katika mifupa yake. Paulo anapozungumzia ndoa katika Waefeso 5 anasogea hasa hapa, anataja "mwili mmoja" na kusema siri hiyo ni kubwa, inamhusu Kristo na kanisa. Yaani tangu mwanzo Mungu aliweka ndani ya uumbaji picha ya jinsi anavyotaka kuwa na watu wake: si mwajiri na vibarua, bali mume na mkewe, wawili wanaoshikamana. Historia ya wokovu si kuokoa roho tu; ni kuponya upweke kwa kuunda ushirika.

Kioo

Kuna kitu kinachouma katika mstari huu kwa yeyote anayejua ladha ya kutokutambuliwa. Unafanya kazi ofisini na hakuna anayejua jina la mtoto wako. Unarudi nyumbani na mwenzi anayekuona kama mzigo wa gharama. Unakaa kanisani kila Jumapili na hakuna aliyewahi kukuuliza unaendeleaje hasa. Adamu aliwapa wanyama wote majina, kazi kubwa, mafanikio makubwa, lakini bado "hapakuwa na msaidizi wa kumfaa yeye." Mafanikio hayaponyi upweke. Wakati mwingine yanauficha tu. Na kiburi chetu kinapenda kujifanya kisiwa: sitaki kuwategemea watu, sitaki kuomba msaada. Maneno ya Adamu ni kinyume chake kabisa, ni kukiri unyonge kwa furaha. Leo, chagua mtu mmoja anayekuzunguka, mwenzi, mzazi, rafiki au ndugu wa kanisa, kisha mwambie kwa maneno yako mwenyewe, kwa simu au ana kwa ana, kwamba maisha yako yangekuwa maskini bila yeye. Sema hivyo leo, kabla jua halijazama.

Swali

Kwa nini Hawa anatoka ndani ya Adamu na si kutoka mavumbini kama yeye? Watu wengi wamesoma hapa hoja ya mwanamke kuwa wa daraja la pili, kiumbe cha nyongeza. Maandiko yenyewe hayasemi hivyo; yanasema "msaidizi anaye mfaa," na neno hilo la msaada ndilo Biblia inalotumia mara nyingi kumwelezea Mungu mwenyewe anapowasaidia watu wake. Lakini hatuwezi kudanganya kwamba mpangilio huu haujatumiwa vibaya kwa karne nyingi kuwakandamiza wanawake. Ni lazima tukiri kwamba maandiko haya yamekuwa silaha mikononi mwa wasiokusudia haki. Maandiko hayatuelezei kwa nini Mungu alichagua njia hii badala ya nyingine. Tunachoambiwa ni matokeo yake: usawa unaotambulika, si utawala. Mstari unaofuata unathibitisha, ni mwanaume anayemwacha baba na mama, si kinyume chake.

Maandiko Mengine

Maneno "mfupa katika mifupa yangu" yanarudi mahali pasipotarajiwa. Makabila ya Israeli yanapomwendea Daudi huko Hebroni kumtawaza, yanamwambia kwamba wao ni mfupa wake na nyama yake (2 Samweli 5). Yaani lugha ya ndoa ikawa lugha ya agano la kisiasa: sisi ni wako, tumeungana nawe. Hiyo inatusaidia kuelewa kwamba Adamu hasemi hisia tu, anaweka kiapo. Pili, Yesu anapoulizwa juu ya talaka anarudi hapa hapa, kwenye Mwanzo, si kwenye sheria za Musa (Mathayo 19). Kwake, kusudi la Mungu tangu mwanzo lina mamlaka zaidi kuliko mapatano tuliyoyazoea kwa sababu ya ugumu wa mioyo yetu. Mstari huu mfupi wa shairi ndio msingi wa mafundisho ya Bwana wetu juu ya ndoa.

Wasikilizaji wa Kwanza

Fikiria Waisraeli wakisikiliza hadithi hii katika ulimwengu ambapo bibi arusi alinunuliwa kwa mahari, ndoa zilikuwa mikataba kati ya familia, na mwanamke alihama nyumba ya baba yake kwenda nyumba ya mume. Hapa wanasikia kinyume: mwanaume ndiye anayeacha baba na mama. Katika hadithi za mataifa jirani, binadamu waliumbwa ili kuwafanyia miungu kazi ngumu, watumwa wa kudumu. Hapa mwanadamu wa kwanza hapewi kazi ya kuwahudumia miungu, anapewa mwenzi. Na kuna mchezo wa maneno ambao Kiswahili kinaubeba vizuri kuliko lugha nyingi: "ishah" kutoka "ish," mwanamke kutoka mwanaume, sauti zenyewe zikifungamana. Kwa masikio yao, hii ilikuwa kauli ya kushtua kuhusu heshima ya mwanamke, na kumbukumbu kwamba familia zao zenye migogoro na mahari zilianzia kwenye shairi la furaha.

Maswali ya Kutafakari

Ni nani anayekufahamu kiasi cha kuweza kusema juu yako, "huyu ni mfupa katika mifupa yangu," na ni lini mara ya mwisho ulimwambia jambo kama hilo mtu yeyote?

Upweke wako unaouficha kwa kazi, simu au shughuli za kanisa, ungekuwaje kama ungeupeleka kwa Mungu aliyesema kwamba upweke si jambo jema?