Mithali 12

Maandiko

Katikati ya mfululizo wa mithali kuhusu ulimi, bidii na ushauri, ghafla tunakutana na punda: "Yule atendaye haki anajali mahitaji ya mnyama wake, bali huruma ya mwovu ni ukatili" (mst. 10). Sura nzima ni mfululizo wa vipimo viwili vinavyowekwa kando kwa kando: mwenye haki na mwovu, mwenye hekima na mpumbavu, ulimi wa kweli na ulimi wa uongo, mkono wa bidii na mvivu. Inaanza kwa mtu anayependa marekebisho (mst. 1) na kuishia kwa njia ambayo ndani yake "hakuna kifo" (mst. 28).

Kiini

Mithali hizi si sheria za maumbile zinazojiendesha zenyewe. Kuna Mtu nyuma yake: "Yehova humpa fadhila mtu mwema" (mst. 2), "Yehova anachukia midomo ya uongo" (mst. 22). Yaani mpangilio wa maadili ulioandikwa ndani ya maisha ya kila siku unatokana na tabia ya Mungu mwenyewe, si kwa sheria ya malipo isiyo na uso. Mstari wa 3 unatumia picha ya mmea: mwovu "hawezi kuimarishwa," lakini wenye haki "hawawezi kung'olewa." Ni picha ile ile ya Zaburi 1 na ya Yeremia 17, mti uliopandwa kando ya maji, mizizi ikifika penye unyevu. Kwa hiyo swali si tu "unafanya nini," bali "mizizi yako imeshikamana na nini." Hekima ya Mithali ni imani inayoonekana katika mambo madogo: pesa, kazi, ndoa, maneno.

Uzi Uendeleao

Mstari wa 18 unasema ulimi wa mwenye hekima "huleta uponyaji," na mstari wa 6 unasema maneno ya mwenye haki "yatawatunza salama." Katika Agano la Kale, hekima inazidi kuonyeshwa kama sauti inayoita mitaani, na hatimaye Agano Jipya linamtambulisha Yesu kama hekima ya Mungu iliyovaa mwili. Yeye ndiye anayeponya kwa neno na kuokoa kwa neno. Yakobo, katika sura yake ya tatu kuhusu ulimi, kimsingi anafafanua Mithali 12 kwa kanisa la kwanza: ulimi ni moto, lakini hekima itokayo juu ni ya amani. Na Yesu anaposema kwamba tutatoa hesabu kwa kila neno lisilo na maana, anaeleza kwa nini mstari wa 13 unasema mtu mbaya "hunaswa kwa maongezi yake mabaya." Njia ya haki isiyo na kifo (mst. 28) hupata jina lake pale Kristo anaposema yeye ndiye njia na uzima.

Kioo

Mstari wa 9 unauma kwa sababu tunauishi: "Bora kuwa na cheo duni, kuwa mtumishi tu, kuliko kujisifu kuhusu ukuu wako bila kuwa na chakula." Picha nzuri mtandaoni, jokofu tupu nyumbani. Gari la kukodi kwa ajili ya sherehe, deni la ada la mtoto likisubiri. Mstari wa 16 unagusa mahali pengine: mpumbavu huonyesha hasira papo hapo, lakini mwenye busara huvumilia tusi. Ni ujumbe uliopokelewa saa nne usiku unaokuwasha; kidole chako kiko juu ya kitufe cha kujibu. Na mstari wa 25 unatuvua nguo tunazopenda kuvaa: "Mashaka katika moyo wa mtu humwelemea." Mithali haisemi ujikaze; inasema neno zuri humfurahisha. Wewe waweza kuwa neno hilo kwa mtu leo.

Undani

Punda wa mstari wa 10 si mapambo. Torati ilikataza kumfunga ng'ombe kinywa akiwa anapura nafaka, iliagiza mnyama apumzike siku ya Sabato, na ikataka hata punda wa adui yako aliyeanguka chini ya mzigo asaidiwe. Israeli ilijifunza kwamba haki ya Mungu inashuka mpaka kwa kiumbe kisichoweza kudai haki yake. Ndiyo maana Paulo baadaye anaweza kutumia sheria ile ya ng'ombe kuzungumzia jinsi kanisa linavyowatunza watumishi wake: kanuni ni ile ile. Na kisha nusu ya pili inakata: "huruma ya mwovu ni ukatili." Hata pale mwovu anapojaribu kuwa mwema, kitu kimeharibika ndani. Jinsi unavyomtendea kiumbe asiyeweza kulipiza ndicho kipimo cha kweli cha moyo wako.

Swali

"Hakuna ugonjwa utakaowajia wale watendao haki" (mst. 21). Hapa ndipo Biblia inajipinga waziwazi. Ayubu alikuwa mwenye haki na alipoteza kila kitu. Asafu katika Zaburi 73 aliona waovu wakinenepa huku yeye akipigwa kila asubuhi. Yesu mwenyewe aliahidi wafuasi wake dhiki. Tusipunguze ukali wa mgongano huu kwa maelezo mepesi. Mithali zinaeleza umbo la kawaida la ulimwengu kama Mungu alivyoupanga, si mkataba wa bima. Zinasema: hivi ndivyo mambo yaendavyo, kwa ujumla, mwishoni. Ayubu na Zaburi 73 ni sauti za wale wanaoishi ndani ya "bado." Jibu la mwisho la sura hii si mst. 21 bali mst. 28: njia ambayo ndani yake hakuna kifo. Hilo tunalipokea kwa imani, si kwa takwimu.

Wasifu wa Wasikilizaji

Wasikilizaji wa kwanza walikuwa vijana wa Israeli wanaofundishwa kuishi vizuri katika jamii ya kilimo na ufugaji. Shamba (mst. 11) na mawindo (mst. 27) yalikuwa maisha halisi, si mifano. "Shahidi wa uongo" (mst. 17) hakuwa dhana ya kifalsafa: mahakama ilikuwa langoni mwa mji, hakuna polisi wa upelelezi, na ushahidi wa mtu mmoja mwongo ungeweza kumfilisi jirani au kumuua. Amri ya nane na ya tisa zilikuwa zinaishi hapa. Na katika utamaduni wa heshima na aibu, mstari wa 4 kuhusu mke aliye taji au ugonjwa unaoozesha mifupa ulizungumzia hadhi ya familia nzima mbele ya mji, si hisia binafsi tu.

Tafakari

Katika wiki hii, ni wapi maneno yako yalikuwa "kurusha upanga" (mst. 18), na ni nani anayehitaji kupokea kutoka kwako "neno zuri" (mst. 25)?

Unaposoma mstari wa 21 ukiwa umepitia maumivu yasiyostahili, ni nini kinachokushikilia: ahadi ya ulinzi wa sasa, au njia ya mstari wa 28 isiyo na kifo?