Mithali 1:1

Maandiko

Mstari huu si hadithi wala ushauri; ni jina la kitabu lililochongwa kama anwani juu ya mlango. "Mithali za Sulemani mwana wa Daudi, mfalme wa Israeli." Maneno saba tu katika Kiebrania, lakini yanabeba mzigo mzito: hapa kuna mkusanyiko wa misemo mifupi, iliyonolewa kwa matumizi, na inatoka kwa mtu mwenye jina, ukoo na cheo. Si mafundisho ya mtu asiyejulikana. Ni sauti ya mwana wa Daudi, aliyeketi kwenye kiti cha enzi Yerusalemu, akiwaambia wasomaji wake kwamba kile kinachofuata, kuanzia mstari wa pili, kina lengo wazi: hekima, maarifa, busara, na maisha yanayotenda wema, haki na adili.

Kiini

Fikiri jinsi ilivyokuwa kusikia jina "Sulemani" katika ulimwengu wa Mashariki ya Kati ya kale. Ulimwengu huo ulikuwa umejaa mikusanyiko ya hekima: Wamisri walikuwa na maandishi ya waalimu wa ikulu, Wababeli walikuwa na misemo yao. Hekima ilikuwa bidhaa ya kifalme, iliyohifadhiwa kwenye kumbi za utawala, ikifundishwa kwa watoto wa wakuu waliotazamiwa kuandika barua, kuhesabu ushuru na kuzungumza mbele ya watu wakubwa. Na hapa, Israeli inafungua kitabu chake kwa jina la mfalme. Lakini kuna tofauti inayotetemesha: hekima hii haikomei kwenye ikulu. Mstari wa nne unasema wazi kwamba mithali hizi "zinatoa hekima kwa wale ambao hawakufunzwa." Kile kilichokuwa mali ya wenye madaraka kinawekwa wazi sokoni. Mungu wa agano hataki tabaka la wenye maarifa; anataka taifa linaloishi kwa haki.

Uzi Unaopita Katikati

Jina lililoandikwa hapa si la Sulemani peke yake; ni "Sulemani mwana wa Daudi." Anwani hii inaunganisha kitabu cha hekima na ahadi ya agano: Mungu alimwahidi Daudi mwana ambaye kiti chake cha enzi kitadumu. Hivyo mithali hizi hazipo nje ya hadithi ya wokovu, ziko ndani yake. Ufalme wenye haki hauhitaji tu jeshi na mipaka; unahitaji watu wanaoishi "kwa kutenda wema, haki na adili." Lakini mwana wa Daudi huyu alishindwa kuishi maneno yake mwenyewe, na kitabu kinabaki kikingoja mwana mwingine wa Daudi, ambaye hakusema tu hekima bali alikuwa hekima yenyewe, akisimama sokoni akiita kama sauti ya mstari wa ishirini.

Kioo

Kuna aina ya mtu anayekusanya maarifa kama mfalme anayekusanya hazina: vitabu, mahubiri, mafundisho, maneno mazuri ya kusema kwenye kikundi cha Biblia. Mithali haitofautishi hekima na maisha. Hekima hapa ni ujuzi wa kuishi: jinsi unavyolipa wafanyakazi wako, jinsi unavyojibu ujumbe wa biashara yenye faida ya haraka lakini isiyo safi, jinsi unavyosikiliza mke au mume wako jioni. Mstari wa kumi na tisa unakata kwa kisu: "mapato ya udhalimu huondoa uhai wa wenye utajiri." Si onyo la kiroho tu; ni ukweli unaoonekana kwenye familia zilizovunjika kwa pesa chafu. Leo, andika kwenye karatasi uamuzi mmoja wa pesa unaokukabili wiki hii, na chini yake andika swali moja: je, huu ni wema, haki na adili?

Mhusika Mkuu

Sulemani ni mtu wa kusisimua na kuhuzunisha kwa wakati mmoja. Kijana aliyeomba moyo wa kusikia badala ya mali, akapewa yote; mfalme aliyejenga Hekalu na kuandika misemo iliyonolewa kama visu; na mzee ambaye moyo wake ulipotoshwa na wanawake, dhahabu na miungu mingine. Anwani hii ina uchungu ndani yake. Mtu anayetuonya dhidi ya kushawishiwa aliishia kushawishiwa. Lakini hilo halibatilishi kitabu; linaeleza kwa nini kitabu kinahitajika. Hekima si kipaji unachokipata mara moja na kukiweka benki. Ni kitu kinachotunzwa au kinachopotea kila siku, hata kwa mfalme mwenye jina kubwa kuliko wote.

Maandiko Yanayoitikiana

Ukisoma 1 Wafalme 3, unaona mzizi wa mstari huu: Sulemani kijana, mwoga, akiomba moyo wa kusikia ili aweze kuhukumu watu wa Mungu. Mithali ni matunda ya ombi lile, yaliyokaushwa na kuhifadhiwa kwa vizazi. Na katika Mathayo 12, Yesu anasema kwamba hapa yupo aliye mkuu kuliko Sulemani, akiwakemea watu waliomsifu mfalme wa kale lakini wakamkataa yeye. Uhusiano ni wa moja kwa moja: ikiwa malkia alisafiri umbali mrefu kusikia hekima ya Sulemani, kukaa chini na Kristo ni kukaa kwenye chanzo, si kwenye kijito.

Mazingira

Fikiria kumbi za ikulu Yerusalemu karne ya kumi kabla ya Kristo: waandishi wakikwaruza mafunjo, harufu ya wino na vumbi, wanafunzi vijana wakikariri misemo ili waweze kusimama mbele ya wakuu bila kujiaibisha. Baadaye, mikusanyiko hii ilinakiliwa tena na watumishi wa wafalme waliofuata. Lakini sehemu ya kusikia maneno haya haikuwa ikulu peke yake. Ilikuwa pia "kwenye maingilio ya milango ya mji," mahali pa kesi, biashara, mabishano na uvumi, mahali ambapo mzee alikaa na kijana alipita. Hapo ndipo hekima inapiga kelele. Kitabu kinachoanza kwa jina la mfalme kinaishia kuzungumza kwenye lango la soko, mahali tunapoishi.

Tafakari

Ni maarifa gani niliyokusanya lakini sijawahi kuyageuza kuwa namna ninavyoishi nyumbani au kazini?

Kama hekima ingepiga kelele kwenye lango la mji wangu leo, ingeniambia nini ambacho sitaki kusikia?