Kitabu cha Yoshua: Kumiliki Ahadi za Mungu Kwa Utii na Ujasiri
Utangulizi
Fikiria mtu amesimama ukingoni mwa mto uliofurika. Nyuma yake kuna makaburi ya kizazi kizima kilichokufa jangwani; mbele yake kuna nchi yenye kuta ndefu, magari ya chuma, na mataifa yanayojua vita kuliko yeye. Kiongozi wake mkuu, Musa, amekwisha kufa. Hakuna sauti ya mtu wa kumwelekeza tena. Na ndipo Mungu anapozungumza: "Uwe hodari na moyo wa ushujaa."
Kitabu cha Yoshua kinaanza pale ambapo maisha mengi ya kiroho yanakwama: mahali pa mpito, mahali pa kuacha yaliyopita na kukanyaga yasiyojulikana. Si kitabu cha mashujaa wakamilifu; ni kitabu cha watu dhaifu wanaopokea kilicho chao kwa neema. Katika ukurasa huu utajifunza nani aliyeandika kitabu hiki na lini, hali zilizokizunguka, muundo wake, mada zake kuu, mistari yake ya msingi, nafasi yake katika Biblia nzima, na jinsi ya kukisoma mwenyewe bila kupotea.
Mtazamo wa mwongozo huu
Watu wengi husoma Yoshua kama kitabu cha ushindi wa kijeshi na wanaume jasiri. Mwongozo huu unakisoma kwa mtazamo tofauti: Yoshua ni kitabu cha kumiliki kile ambacho Mungu amekwisha kukitoa. Kabla ya upanga wowote kuchomolewa, Mungu anasema nchi "nimewapa". Zawadi inatangulia vita; neema inatangulia utii. Kwa hiyo ujasiri katika Yoshua si kujiamini kwa nguvu zako, bali ni kuamini kwamba Mungu amekwisha kusema, na kisha kukanyaga pale alipoahidi. Mtazamo huu unabadilisha kila kitu: hatupigani ili tupate kibali cha Mungu, tunatembea ndani ya kile ambacho tayari ametupa.
Biblia inasema nini kuhusu Kitabu cha Yoshua?
Kitabu cha Yoshua ni kitabu cha sita katika Biblia, kikifuata moja kwa moja Kumbukumbu la Torati. Katika Biblia ya Kiebrania kimewekwa mwanzoni mwa fungu linaloitwa "Manabii wa Kwanza," pamoja na Waamuzi, Samweli na Wafalme. Hiyo si bahati mbaya: Yoshua si historia tupu, ni historia inayohubiri. Inaonyesha jinsi Mungu anavyotimiza maneno yake, na jinsi watu wanavyoitikia.
Jina la kitabu linatokana na kiongozi aliyechukua nafasi ya Musa. Yoshua mwana wa Nuni alikuwa mtumishi wa Musa tangu ujana wake, mmoja wa wapelelezi kumi na wawili, na mmoja wa wawili pekee waliorudi na ripoti ya imani. Mapokeo ya Kiyahudi na ya Kikristo yanamhusisha yeye mwenyewe na uandishi wa sehemu kubwa ya kitabu hiki. Kitabu chenyewe kinaeleza kwamba Yoshua aliandika maneno ya agano katika kitabu cha torati ya Mungu (Yoshua 24:26), jambo linaloonyesha kwamba kumbukumbu zilihifadhiwa wakati wa matukio yenyewe. Hata hivyo, sehemu za mwisho, hasa habari za kifo chake na cha Eleazari, ni wazi ziliandikwa na mtu mwingine baadaye, pengine Eleazari au Finehasi, kama vile sehemu ya mwisho ya Kumbukumbu la Torati ilivyoandikwa baada ya kifo cha Musa. Maneno kama "hata hivi leo" yanayojirudia yanaonyesha kwamba mhariri wa mwisho aliandika akiwa na umbali fulani wa wakati, ingawa bado kabla ya ufalme wa Daudi, kwa kuwa Yebusi bado walikuwa Yerusalemu na Wakanaani bado Gezeri.
Kuhusu tarehe, wasomi wa kiinjili huzungumzia uwezekano mbili. Wengine wanashikilia tarehe ya mapema, karibu mwaka 1400 kabla ya Kristo, wakitegemea 1 Wafalme 6:1 inayohesabu miaka 480 tangu kutoka Misri hadi ujenzi wa hekalu. Wengine wanapendelea tarehe ya baadaye, karibu mwaka 1230 kabla ya Kristo. Lolote lile, hali ya kihistoria ni ile ile: kizazi kipya, kiongozi mpya, na ahadi ya kale inayosubiri kutimizwa.
Lakini kiini cha kitabu hiki hakiko katika tarehe; kiko katika kauli ya Mungu mwenyewe mwanzoni kabisa. Angalia kwa makini mpangilio wa maneno katika Yoshua 1:3: "Kila mahali itakapokanyaga nyayo za miguu yenu, nimewapa ninyi, kama nilivyomwambia Musa." Mungu hasemi "nitawapa mkishinda." Anasema "nimewapa," halafu anawaambia wakanyage. Nchi ni zawadi kabla ya kuwa uwanja wa vita. Hii ndiyo sarufi ya neema katika Biblia nzima: Mungu anatoa kwanza, kisha anatuita tuishi ndani ya kile alichotoa.
Ndani ya mwito huo, Mungu anaweka silaha kuu mkononi mwa Yoshua, nayo si upanga bali Neno: "Kitabu hiki cha torati kisiondoke kinywani mwako, bali yatafakari maneno yake mchana na usiku, upate kuangalia kutenda sawasawa na maneno yote yaliyoandikwa humo; maana ndipo utakapoifanikisha njia yako, kisha ndipo utakapositawi sana" (Yoshua 1:8). Kiongozi wa vita anaagizwa kwanza kuwa msomaji na mtafakari wa Maandiko. Mafanikio yanayoahidiwa hapa si utajiri wa kibinafsi bali kufanikiwa katika kazi aliyopewa: kuwaingiza watu wa Mungu katika urithi wao.
Kisha inakuja ile sauti inayobeba kitabu kizima: "Je! sikukuamuru? Uwe hodari na moyo wa ushujaa; usiogope, wala usifadhaike; kwa kuwa Bwana, Mungu wako, yu pamoja nawe kila uendako" (Yoshua 1:9). Ujasiri hapa ni amri, lakini amri yenye sababu iliyoambatanishwa nayo. Sababu si uwezo wa Yoshua. Sababu ni uwepo wa Mungu.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Yoshua hakitengenezi hadithi mpya; kinafunga kitanzi cha hadithi iliyoanza mapema sana. Mungu alimwambia Abrahamu kwamba atawapa wazao wake nchi ya Kanaani, na akamwambia pia kwamba wangekaa utumwani miaka mia nne kabla ya uovu wa Waamori kutimia. Kitabu cha Kutoka kinaonyesha Mungu akiwatoa watu wake utumwani; Mambo ya Walawi kinaonyesha jinsi watu wanavyoweza kukaa karibu na Mungu mtakatifu; Hesabu kinaonyesha kizazi kilichokataa kuingia kwa sababu ya kutoamini; Kumbukumbu la Torati kinawaandaa watoto wa kizazi hicho kwa ajili ya kuingia. Yoshua ndicho kiungo kinachosema: Mungu hakusahau.
Ndiyo maana msemo wa Yoshua 21:45 ni kilele cha sehemu ya kwanza ya Biblia nzima: "Hapana neno lo lote katika mambo yote mema aliyoyanena Bwana na nyumba ya Israeli lililopunguka; yote yalitimia."
Lakini kitabu hiki hakiishii kwenye utimilifu kamili. Sura za mwisho zinakiri wazi kwamba nchi nyingi bado haijamilikiwa, kwamba mataifa yamebaki, na kwamba moyo wa Israeli bado unaelekea kwa miungu ya kigeni. Hapo ndipo uzi unapoendelea hadi Agano Jipya. Kitabu cha Waebrania kinasema kwa uwazi kwamba kama Yoshua angaliwapa watu raha ya kweli, Mungu asingalizungumza tena juu ya siku nyingine ya raha. Yaani, Kanaani ilikuwa kivuli, si kitu chenyewe.
Jina lenyewe linatuongoza huko. "Yoshua" kwa Kiebrania ni Yehoshua, maana yake "Bwana ni wokovu." Katika Kiyunani cha Agano Jipya jina hilo hilo linaandikwa Yesu. Yoshua aliwaongoza watu kuvuka Yordani na kuwaingiza katika nchi; Yesu Kristo anatuongoza kupita kifo na kutuingiza katika urithi usioharibika. Yoshua aligawa mashamba; Yesu anagawa uzima wa milele. Yoshua alipigana na maadui wa nje; Yesu alipigana na dhambi, mauti na Shetani, na alishinda si kwa kumwaga damu ya wengine bali kwa kumwaga yake mwenyewe.
Kuna vilevile Rahabu, mwanamke kahaba wa Kanaani aliyeficha wapelelezi. Yeye si tu anaokolewa; anaingia katika ukoo wa Masihi. Mathayo 1 inamtaja kati ya mababu wa Yesu, na Waebrania 11 inamtaja kati ya mashujaa wa imani. Hii ni ishara ya mapema kwamba vita vya Yoshua havikuwa vya rangi au kabila; mtu yeyote aliyejiweka upande wa Bwana alipokelewa, na Mwisraeli yeyote aliyejiweka upande wa uasi alihukumiwa.
Na Agano Jipya linaposhuhudia tukio maarufu zaidi la kitabu hiki, halisemi "kwa mikakati ya kijeshi" bali: "Kwa imani kuta za Yeriko zilianguka, zilipokuwa zimezungukwa mara saba kwa siku saba" (Waebrania 11:30). Kwa maneno mengine, Agano Jipya linasoma Yoshua kama kitabu cha imani, si kitabu cha nguvu za kibinadamu. Neema ilitangulia; imani ikakanyaga.
Kanaani ilikuwa kivuli; Kristo ndiye urithi wenyewe.
Muundo na mada kuu
Kitabu cha Yoshua kina sura ishirini na nne, na kimepangwa kwa namna rahisi kushika. Sehemu ya kwanza, sura ya kwanza hadi ya tano, ni habari ya kuingia. Yoshua anawekwa wakfu, wapelelezi wanatumwa Yeriko, Yordani inakatika, mawe kumi na mawili yanasimamishwa kama ukumbusho, watu wanatahiriwa, Pasaka inafanyika, mana inakoma, na Yoshua anakutana na amiri wa jeshi la Bwana. Jambo la kushangaza hapa ni kwamba kabla ya vita yoyote, Mungu anaamuru ibada na alama za agano, si mazoezi ya kijeshi. Taifa linaingia nchi likiwa limelemazwa kimwili na tohara, likitegemea ulinzi wa Mungu pekee.
Sehemu ya pili, sura ya sita hadi ya kumi na mbili, ni habari ya kampeni tatu: ya katikati (Yeriko na Ai), ya kusini, na ya kaskazini. Hapa ndipo tunapoona mada ya kushinda kwa kutii. Yeriko inaanguka kwa njia isiyo na mantiki ya kivita: "Basi watu wakapiga kelele, nao makuhani wakazipiga zile panda; ikawa, watu walipoisikia sauti ya panda, watu wakapiga kelele kwa sauti kuu, na ule ukuta ukaanguka chini kabisa, hata watu wakakwea na kuuingia mji, kila mtu kuelekea mbele yake, nao wakautwaa mji" (Yoshua 6:20). Mji wa kwanza kabisa ulikuwa malimbuko, wakfu kwa Bwana; ndiyo maana hakuna aliyeruhusiwa kuchukua chochote. Na mara tu baada ya ushindi huo mkubwa huja shindano la aibu huko Ai, kwa sababu Akani alichukua kile kilichotengwa. Mungu anamwambia Yoshua: "Kwa hiyo wana wa Israeli hawawezi kusimama mbele ya adui zao; waligeuza visogo vyao mbele ya adui zao, kwa sababu wamekuwa kitu kilichotengwa; wala mimi sitakuwa pamoja nanyi tena, msipokiondoa kitu kile kilichotengwa kwa ajili ya kuangamizwa kutoka kati yenu" (Yoshua 7:12).
Sehemu ya tatu, sura ya kumi na tatu hadi ya ishirini na moja, mara nyingi hurukwa na wasomaji kwa sababu imejaa majina ya mipaka na miji. Lakini hii ndiyo moyo wa mtazamo wetu: sehemu ndefu zaidi ya kitabu si ya vita, ni ya kugawa urithi. Mungu hakuwaita watu wake wapigane tu; aliwaita wamiliki, wakae, walime, wazike wafu wao katika ardhi yao. Hapa pia tunapata miji ya makimbilio na miji ya Walawi, yaani mipango ya huruma na ya ibada ndani ya nchi mpya. Kaleb anaomba mlima wake akiwa na umri wa miaka themanini na tano, na baadhi ya makabila yanakaa bila kumaliza kuwatoa wenyeji, jambo litakaloleta maumivu katika kitabu cha Waamuzi.
Sehemu ya nne, sura ya ishirini na mbili hadi ya ishirini na nne, ni ya kuaga na kufanya upya agano. Makabila ya ng'ambo ya Yordani yanarudi nyumbani, mzozo wa madhabahu unatatuliwa kwa mazungumzo, na Yoshua anatoa hotuba zake za mwisho huko Shekemu, akiwakumbusha watu kwamba uaminifu wa Mungu unadai uaminifu wao.
Mada kuu za kitabu zinaweza kufupishwa hivi: uaminifu wa Mungu kwa ahadi zake, utakatifu wake unaodai utii, urithi kama zawadi inayopokelewa kwa imani, uongozi unaotegemea Neno, na agano linalohitaji uamuzi wa kila kizazi upya.
Mistari muhimu kutoka kitabu hiki
Mstari wa kwanza ambao kila msomaji wa Yoshua anapaswa kuubeba moyoni ni Yoshua 1:8: "Kitabu hiki cha torati kisiondoke kinywani mwako, bali yatafakari maneno yake mchana na usiku, upate kuangalia kutenda sawasawa na maneno yote yaliyoandikwa humo; maana ndipo utakapoifanikisha njia yako, kisha ndipo utakapositawi sana." Neno la Kiebrania linalotafsiriwa "yatafakari" linabeba wazo la kunong'ona, kama mtu anayejisomea kwa sauti ya chini au kama mnyama anayecheua chakula chake tena na tena. Si usomaji wa haraka wa asubuhi; ni kuishi na Neno mchana kutwa. Na tambua kwamba ahadi ya kufanikiwa inaunganishwa moja kwa moja na "kutenda," si kujua tu. Yoshua alikabidhiwa jeshi, lakini kazi yake ya kwanza ilikuwa kulinda moyo wake kwa Maandiko.
Mstari wa pili ni Yoshua 1:9: "Je! sikukuamuru? Uwe hodari na moyo wa ushujaa; usiogope, wala usifadhaike; kwa kuwa Bwana, Mungu wako, yu pamoja nawe kila uendako." Huu ndio mstari unaowekwa kwenye kuta za nyumba na skrini za simu, na kwa haki. Lakini usiupunguze kuwa kauli ya kujitia moyo. Mungu hamwambii Yoshua ajipe nguvu kutoka ndani yake; anamkumbusha ukweli ulio nje yake. Hofu inashindwa si kwa kukana hatari bali kwa kujua nani aliye pamoja nawe katikati ya hatari. Tena neno "nimekuamuru" linatuonyesha kwamba woga unaotutawala si tu udhaifu wa hisia; ni jambo la kiroho tunaloitwa kulikemea kwa imani.
Mstari wa tatu ni Yoshua 24:15: "Nanyi kwamba mwaona ni vibaya kumtumikia Bwana, chagueni hivi leo mtakayemtumikia; kwamba ni miungu waliyoitumikia baba zenu waliokuwa ng'ambo ya Mto, au kwamba ni miungu ya Waamori ambao mnakaa katika nchi yao; lakini mimi na nyumba yangu, tutamtumikia Bwana." Hii ni hotuba ya mzee aliyeona kila kitu: jangwa, mto, kuta zilizoanguka, mashamba yaliyogawiwa. Na baada ya yote hayo anajua kitu kimoja: urithi hauhifadhi moyo. Watu waliobarikiwa wanaweza kumsahau Mungu wa baraka. Ndiyo maana anadai uamuzi wa hadharani, wa leo, wa nyumbani. Ujasiri wa Yoshua 1:9 unaishia katika uchaguzi wa Yoshua 24:15; mwanzo wa kitabu ni amri ya Mungu, mwisho wake ni itikio la mwanadamu.
Kioo
Labda umeshawahi kusimama ukingoni mwa Yordani yako mwenyewe. Barua ya kuachishwa kazi mkononi. Jibu la daktari ambalo hukutarajia. Ndoa inayokufa kimya kimya. Deni linaloonekana kama ukuta wa Yeriko: mrefu, mzito, na wa kudumu. Na ndani yako kuna sauti inayosema, "Umefika mwisho wa uwezo wako." Kitabu cha Yoshua hakikanushi ukweli wa kuta hizo. Kinakuuliza swali jingine: unakanyaga wapi?
Hapa ndipo kitabu hiki kinapokuna. Wengi wetu tunaomba Mungu atupe kile ambacho tayari ametupa, kisha tunakaa tukisubiri hisia njema kabla ya kutii. Lakini Yoshua hakuambiwa asubiri hadi mto upungue; aliambiwa makuhani waweke miguu majini kwanza, ndipo maji yakakatika. Kuna utii ambao hauwezi kuthibitishwa kabla ya kufanywa. Je, kuna hatua moja uliyoiahirisha miaka mitatu sasa kwa sababu unangoja uhakika badala ya kuamini ahadi?
Kitabu hiki pia kinagusa mifukoni. Akani hakuharibu taifa kwa kuua mtu; aliharibu kwa kuchukua kitu kidogo alichoona hakitaonekana, kisha akakificha chini ya hema lake. Nasi tunaficha vitu chini ya mahema yetu: faili moja la siri kwenye simu, hesabu moja isiyo ya kweli kazini, uhusiano mmoja unaouita "urafiki tu." Tunadhani ni jambo la faragha. Yoshua 7:12 inatuonyesha kwamba dhambi iliyofichwa ina uzito wa kijamii: inaathiri nyumba, kanisa, na nguvu ya kusimama mbele ya majaribu.
Na pengine, kwa upole zaidi, kitabu hiki kinakufungua. Kama unaishi kwa kuhesabu makosa yako kila usiku, sikia tena maneno ya Yoshua 21:45. Mungu hajawahi kuvunja neno lake. Hakukuleta hadi hapa ili akuache ukingoni.
Weka mguu majini; maji hukatika pale unapotii.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanapenda hadithi ya Yeriko kabla hawajajua maana ya "agano" au "urithi," na hilo ni sawa kabisa. Kwa mtoto, Yoshua ni mtu aliyemsikiliza Mungu hata wakati maagizo ya Mungu yalipoonekana ya ajabu. Unaweza kuanza hivi: Mungu alikuwa amewaahidi watu wake nyumba nzuri, lakini mbele yao kulikuwa na mto mkubwa na ukuta mkubwa. Mungu akasema, "Msiogope, mimi niko pamoja nanyi." Watu wakatembea, wakapiga panda, wakapaza sauti, na ukuta ukaanguka. Si kwa sababu walikuwa na nguvu nyingi, bali kwa sababu Mungu alikuwa nao.
Ni vizuri pia kuwaambia watoto kuhusu Rahabu, kwa sababu hadithi yake inawafundisha kwamba Mungu anapokea mtu yeyote anayemwamini, hata yule ambaye wengine walimwona hafai. Na habari ya Akani inaweza kuelezwa kwa upole: kuficha kitu kibaya hakukifanyi kuwa kidogo, lakini Mungu anatusamehe tunapoweka wazi.
Watoto wadogo wanahitaji picha na marudio; watoto wa shule wanahitaji ramani na maswali ya "kwa nini"; na vijana wanahitaji nafasi ya kuuliza maswali magumu, hasa kuhusu vita vya Kanaani na haki ya Mungu. Usiogope maswali hayo; ni ishara ya imani inayokua, si inayokufa.
Kwenye Faith.network tunatayarisha maelezo maalum ya kitabu cha Yoshua kwa rika mbalimbali: kwa watoto wa miaka mitatu hadi sita, kwa wale wa miaka saba hadi kumi na miwili, na kwa vijana wa miaka kumi na miwili na zaidi. Chagua kile kinachoendana na mtoto wako, na kisome naye, si kwa ajili yake tu.
Mwongozo wa vitendo wa kusoma kitabu cha Yoshua
Kama unataka kusoma Yoshua vizuri, anza kwa kusoma sura ya kwanza polepole, mara tatu, siku tatu mfululizo. Sura hiyo ni mlango wa kitabu kizima, na kila mada inayofuata inaota mizizi yake hapo: Neno, ujasiri, uwepo wa Mungu, na zawadi inayotangulia juhudi. Andika kwenye daftari mistari yote inayosema Mungu amekwisha kutoa nchi, na mistari yote inayowaagiza watu kutenda. Utaona mifumo miwili ikikimbia pamoja, kama nyuzi mbili za kamba moja.
Baada ya hapo, soma kwa vifungu, si kwa sura moja moja. Sura ya kwanza hadi ya tano kama kitengo kimoja cha "kuingia." Sura ya sita hadi ya kumi na mbili kama kitengo cha "kushinda," ukiwa makini kulinganisha Yeriko na Ai; ushindi na kushindwa viko bega kwa bega kwa makusudi. Sura ya kumi na tatu hadi ya ishirini na moja kama kitengo cha "kumiliki," na hapa usipitishe majina ya mipaka kwa haraka. Jiulize badala yake: kwa nini Mungu alitumia kurasa nyingi hivi kuandika nani anakaa wapi? Jibu ni la kichungaji, kwamba Mungu anajali maisha ya kawaida ya watu wake, si matukio makubwa pekee. Kisha sura ya ishirini na mbili hadi ya ishirini na nne kama kitengo cha "agano."
Soma Yoshua ukiwa na Kumbukumbu la Torati karibu. Mengi ya yanayosemwa katika Yoshua ni utimilifu wa yaliyoahidiwa au kuonywa huko. Vilevile soma sura mbili za kwanza za Waamuzi mara tu baada ya kumaliza Yoshua; utaelewa haraka kwa nini kitabu hiki kinaishia kwa wito wa kuchagua. Mabadiliko kutoka ushindi hadi mzunguko wa uasi hayakuchukua muda mrefu.
Ukifika kwenye sehemu ngumu, hasa amri za kuangamiza mataifa, usiruke. Kaa nazo. Soma Mwanzo 15:16 ambapo Mungu anasema uovu wa Waamori bado haujatimia, na Kumbukumbu la Torati 9:5 ambapo anawaambia Israeli wasijidanganye kwamba wanaipata nchi kwa haki yao wenyewe. Hukumu hiyo haikuwa ubaguzi wa kikabila; ilikuwa hukumu ya Mungu juu ya jamii zilizofikia kiwango cha kutisha cha uovu, ikiwa ni pamoja na kuwatoa watoto kafara. Na kumbuka Rahabu: mlango wa rehema ulikuwa wazi hata ndani ya hukumu.
Mwishowe, soma kitabu hiki kwa macho ya Kristo. Kila mara unapoona Yordani ikikatika, waza juu ya ubatizo na kuzaliwa upya. Kila mara unapoona mji wa makimbilio, waza juu ya yule ambaye ndani yake hakuna hukumu tena. Na kila mara unapoona urithi ukigawiwa, kumbuka kwamba urithi wako hauko katika ardhi ya Kanaani bali katika Mungu mwenyewe. Maliza kila kipindi cha usomaji kwa sala moja fupi: "Bwana, nionyeshe pale unapotaka nikanyage leo."
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nani aliandika kitabu cha Yoshua?
Mapokeo ya Kiyahudi na ya Kikristo yanamhusisha Yoshua mwana wa Nuni na sehemu kubwa ya kitabu hiki, na kitabu chenyewe kinasema aliandika maneno ya agano katika kitabu cha torati ya Mungu. Hata hivyo, sehemu chache, hasa habari za kifo chake na cha kuhani Eleazari mwishoni mwa sura ya ishirini na nne, ni dhahiri ziliongezwa na mtu mwingine baadaye, pengine Eleazari au Finehasi. Jambo la msingi ni kwamba kitabu kinatokana na mashahidi wa matukio yenyewe, na kinabeba mamlaka ya Maandiko kama sehemu ya Neno la Mungu lililovuviwa.
Kitabu cha Yoshua kiliandikwa lini?
Matukio yenyewe yalitokea ama karibu mwaka 1400 kabla ya Kristo, kulingana na hesabu ya 1 Wafalme 6:1, au karibu mwaka 1230 kabla ya Kristo kwa mujibu wa wale wanaopendelea tarehe ya baadaye. Kitabu kilipata umbo lake la mwisho baada ya kifo cha Yoshua lakini kabla ya ufalme wa Daudi, kwa sababu kinasema Wayebusi bado walikuwa Yerusalemu na Wakanaani bado Gezeri, hali zilizobadilika wakati wa Daudi na Sulemani. Hivyo tunazungumzia kitabu cha kale sana, kilichoandikwa karibu na matukio kuliko vitabu vingi vya historia ya kale.
Kitabu cha Yoshua kina sura ngapi na kimepangwaje?
Kina sura ishirini na nne. Sura ya kwanza hadi ya tano zinaeleza maandalizi na kuvuka Mto Yordani; sura ya sita hadi ya kumi na mbili zinaeleza kampeni za kumiliki nchi, kuanzia Yeriko hadi mataifa ya kaskazini; sura ya kumi na tatu hadi ya ishirini na moja zinaeleza kugawanywa kwa nchi kwa makabila, pamoja na miji ya makimbilio na miji ya Walawi; na sura ya ishirini na mbili hadi ya ishirini na nne ni hotuba za kuaga za Yoshua na kufanywa upya kwa agano huko Shekemu. Sehemu ndefu kuliko zote ni ile ya kugawa urithi, si ile ya vita.
Kwa nini Mungu aliamuru Waisraeli kuyaangamiza mataifa ya Kanaani?
Biblia inaeleza hili kama hukumu ya Mungu juu ya uovu uliofikia kikomo, si kama ubaguzi wa kikabila. Mwanzo 15:16 inasema Mungu alisubiri vizazi vinne kwa sababu uovu wa Waamori ulikuwa bado haujatimia, na Kumbukumbu la Torati 9:5 inawaonya Waisraeli wasidhani wanaipata nchi kwa haki yao wenyewe. Jamii hizo zilihusika katika mambo ya kutisha, ikiwa ni pamoja na kuwatoa watoto kafara. Tena mlango wa rehema ulibaki wazi: Rahabu na nyumba yake waliokolewa kwa sababu ya imani, na baadaye Wagibeoni waliepuka hukumu.
Je, kuta za Yeriko zilianguka kweli?
Biblia inatangaza hivyo bila kusita, na Agano Jipya linathibitisha katika Waebrania 11:30: "Kwa imani kuta za Yeriko zilianguka, zilipokuwa zimezungukwa mara saba kwa siku saba." Yoshua 6:20 inaeleza jinsi ukuta ulivyoanguka chini kabisa baada ya watu kupiga kelele na panda kulia. Uchunguzi wa magofu ya Yeriko umeonyesha kwamba mji huo uliharibiwa kwa njia inayolingana na maelezo haya, ingawa wataalamu wanatofautiana kuhusu tarehe. Kwa msomaji wa Biblia, jambo kuu si ushahidi wa udongo bali ni kwamba Mungu alitenda kile asichoweza mwanadamu.
Yoshua 1:8 inamaanisha nini kwa maisha yangu ya kila siku?
Inamaanisha kwamba Neno la Mungu halipaswi kuwa kitu unachogusa mara moja kwa juma, bali kitu unachoishi nacho mchana na usiku. Neno "yatafakari" linabeba wazo la kunong'ona na kurudia, kama mtu anayelicheua Neno hadi liwe sehemu ya fikra zake. Tambua pia kwamba ahadi ya kufanikiwa imefungwa na maneno "upate kuangalia kutenda," yaani kujua hakutoshi bila kutii. Mstari huu si fomula ya utajiri; ni ahadi kwamba utakamilisha ile kazi Mungu aliyokupa ukikaa ndani ya Maandiko yake.
Rahabu alikuwa nani, na kwa nini hadithi yake ni muhimu?
Rahabu alikuwa mwanamke kahaba wa Yeriko aliyewaficha wapelelezi wawili wa Israeli, kwa sababu alikuwa amesikia jinsi Mungu alivyowatoa watu wake Misri na akaamini kwamba Bwana ndiye Mungu wa mbingu na nchi. Kwa imani hiyo yeye na jamaa yake waliokolewa wakati mji ulipoangamizwa. Umuhimu wake ni mkubwa: Mathayo 1 inamtaja kati ya mababu wa Yesu Kristo, na Waebrania 11 pamoja na Yakobo 2 wanamtaja kama mfano wa imani hai. Hadithi yake inaonyesha kwamba neema ya Mungu huvuka mipaka ya kabila na historia ya aibu.
Dhambi ya Akani ilikuwa nini, na kwa nini iliathiri taifa zima?
Akani alichukua mavazi, fedha na dhahabu kutoka Yeriko, ingawa vitu vyote vya mji huo vilikuwa vimetengwa kwa ajili ya Bwana kama malimbuko, kisha akavificha chini ya hema lake. Matokeo yake Israeli walishindwa vibaya huko Ai, na Mungu akasema katika Yoshua 7:12 kwamba hawangeweza kusimama mbele ya adui zao kwa sababu wamekuwa kitu kilichotengwa. Israeli walikuwa taifa la agano, kiumbe kimoja; dhambi iliyofichwa ya mmoja ilileta madhara kwa wote. Somo lake ni kwamba hakuna dhambi ya faragha kabisa ndani ya jamii ya watu wa Mungu.
Kuna tofauti gani kati ya kitabu cha Yoshua na kitabu cha Waamuzi?
Yoshua kinaonyesha utii na ushindi chini ya uongozi mmoja wenye nidhamu; Waamuzi kinaonyesha mzunguko wa uasi, ukandamizaji, kilio na ukombozi baada ya kizazi kile kupita. Yoshua kinaishia kwa watu wakiahidi kumtumikia Bwana; Waamuzi kinaishia kwa maneno kwamba kila mtu alifanya yaliyo mema machoni pake mwenyewe. Vitabu hivi viwili vinapaswa kusomwa pamoja, kwa sababu Waamuzi kinaonyesha gharama ya kutokumaliza kile Yoshua alichoanza, na kinathibitisha kwamba moyo wa mwanadamu unahitaji zaidi ya nchi nzuri.
Kwa nini Yoshua anahusishwa na jina la Yesu?
Kwa sababu ni jina moja. Kwa Kiebrania Yoshua ni Yehoshua, maana yake "Bwana ni wokovu," na jina hilo lilipoandikwa kwa Kiyunani katika Agano Jipya likawa Iesous, yaani Yesu. Waebrania 4 inatumia ulinganifu huu kuonyesha kwamba Yoshua aliwaingiza watu katika nchi lakini hakuweza kuwapa raha ya kweli ya moyo; Yesu Kristo ndiye anayetupa raha hiyo. Kwa hiyo Yoshua ni kivuli, Kristo ni uhalisi; mmoja aligawa mashamba, mwingine anatupa uzima usioharibika.
Je, jua lilisimama kweli katika Yoshua 10?
Yoshua 10 inaeleza siku ambayo Mungu alijibu sala ya Yoshua kwa njia ya ajabu, na kitabu kinasema haikuwapo siku nyingine kama hiyo. Wasomi wa kiinjili wanaeleza tukio hili kwa njia tofauti: wengine kama muujiza wa moja kwa moja wa unajimu, wengine kama lugha ya kishairi ikielezea mwanga ulioendelea, au hata kupatwa kwa jua. Lolote lile, kusudi la maandiko ni wazi: Bwana alipigania Israeli siku hiyo. Tatizo si kama Mungu anaweza kufanya hivyo, bali ni kama tunaamini kwamba yeye ni Mungu juu ya uumbaji wote.
"Nchi ya ahadi" inamaanisha nini kwa Mkristo leo?
Si eneo la kijiografia unalopaswa kudai, wala si tu mafanikio ya kidunia. Kwa Mkristo, Kanaani ni kivuli cha urithi mkubwa zaidi: uzima mpya ndani ya Kristo sasa, na ulimwengu uliofanywa upya baadaye. Waebrania inaeleza kwamba Abrahamu mwenyewe alitazamia mji wenye misingi, na kwamba raha ya Mungu bado inabaki kwa watu wake. Hivyo kumiliki ahadi leo si kuchukua ardhi ya mtu, bali ni kuingia kwa imani katika yale ambayo Mungu amekwisha kututolea kwa damu ya Yesu, na kuishi ndani yake kwa utii wa kila siku.
Yoshua 24:15 inatumikaje katika familia ya leo?
Mstari huu unaonyesha kwamba imani haipitishwi kiotomatiki kutoka kizazi hadi kizazi; inahitaji uamuzi wa wazi. Yoshua anasimama mbele ya taifa zima na kusema atamtumikia Bwana pamoja na nyumba yake, akijua fika kwamba kila mtu lazima achague. Kwa familia ya leo hii inamaanisha kuweka ibada, sala na Neno katika kalenda ya nyumba badala ya kutumaini kwamba watoto watajifunza bahati nasibu. Inamaanisha pia kuwa mwaminifu mbele ya macho yao, kwa sababu watoto husoma maisha yetu kabla ya kusikiliza maneno yetu.
Kwa kuhitimisha
Kitabu cha Yoshua kinapingana na kitu kilichoota mizizi ndani yetu, yaani dhana kwamba tunapaswa kujipatia baraka za Mungu kwa jasho letu. Mungu anaanza kwa kusema "nimewapa," kisha anasema "kanyagini." Zawadi inatangulia hatua; neema inatangulia ujasiri. Kuta za Yeriko hazikuanguka kwa mbinu bali kwa imani, mashamba hayakupatikana kwa stahili bali kwa ahadi, na mwisho wa kitabu haupimi mafanikio ya Israeli bali uaminifu wa Mungu: hakuna neno lo lote lililopunguka.
Lakini kitabu hakiishii kwa raha kamili, na hilo ni kwa makusudi. Kinatuacha tukiangalia mbali zaidi, kwa yule mwenye jina lile lile, Yesu, anayeingiza watu wake si katika nchi bali katika uzima. Ukitaka kuendelea, soma Yoshua sura ya kwanza upya kwa sala, kisha Waebrania sura ya tatu na ya nne, kisha Waamuzi sura ya kwanza na ya pili. Utaona wazi kivuli na uhalisi vikiwekwa bega kwa bega.
Na ukimaliza, uliza swali moja tu, swali lile lile Yoshua aliwauliza watu wake mwisho wa maisha yake: leo, nitamtumikia nani?
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Kenya
Indonesia
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
