Yona: Nabii Aliyemkimbia Mungu na Rehema Kwa Ninawi
Utangulizi
Kuna wakati mtu anajua hasa Mungu anataka nini, na hapo ndipo anaamua kununua tiketi ya kwenda upande mwingine. Sio kwa sababu hakuelewa. Ni kwa sababu alielewa vizuri mno.
Hiyo ndiyo hadithi ya Yona. Tumezoea kumchora kama mtu mwoga aliyeogopa mji mkubwa wa Ninawi, akakimbia, akamezwa na samaki, akatubu, akahubiri, mwisho. Lakini Yona mwenyewe anatuambia sababu yake ya kukimbia, na sababu hiyo haihusiani na woga hata kidogo. Inahusiana na kitu kizito zaidi: alijua Mungu wake ni mwenye rehema, na hakutaka rehema hiyo iwafikie watu aliowachukia.
Katika kurasa hizi tutamfuata Yona hatua kwa hatua, kutoka kijiji chake kidogo cha Gath-heferi hadi kwenye kilima nje ya Ninawi ambako anakaa akiwa amekasirika. Tutaona udhaifu wake bila kuufunika, nguvu ya Mungu isiyokata tamaa, na jinsi hadithi hii inavyoelekeza moja kwa moja kwa Yesu Kristo.
Mtazamo wa mwongozo huu
Wengi husoma Yona kama onyo dhidi ya kutotii: "Usimkimbie Mungu, utamezwa na samaki." Mwongozo huu unachukua njia nyingine. Yona hakukimbia kwa sababu Mungu alikuwa mkali sana; alikimbia kwa sababu Mungu alikuwa mwenye huruma sana. Yona 4:2 ndiyo ufunguo wa kitabu chote, na inaweka wazi kwamba tatizo la nabii huyu halikuwa mashaka bali chuki. Kwa hiyo tutasoma Yona si kama hadithi ya mtu mbaya aliyeadhibiwa, bali kama kioo cha waumini wema wanaoichukia neema inapowaendea wale wasiostahili. Hapo ndipo kitabu hiki kinapoanza kuuma, na kuponya.
Biblia inasema nini kuhusu nabii Yona?
Yona si mtu wa kubuni aliyeingizwa katika Biblia ili kufundisha somo. Ana jina, baba, kijiji na kipindi cha historia. Katika 2 Wafalme 14:25 tunasoma kwamba Bwana alizungumza "kwa kinywa cha mtumishi wake Yona, mwana wa Amitai, nabii, aliyekuwa wa Gath-heferi." Alitumika wakati wa Yeroboamu wa pili, mfalme wa Israeli ya kaskazini, karne ya nane kabla ya Kristo. Na jambo la kushangaza ni hili: unabii wake wa kwanza uliojulikana ulikuwa habari njema kwa taifa lake. Mipaka ya Israeli ilirudishwa. Yona alikuwa nabii wa mafanikio, nabii aliyependwa, nabii wa uzalendo.
Kisha Neno la Bwana likamjia mara ya pili, na safari hii lilielekeza macho yake nje ya mipaka aliyoipenda. Ninawi, mji mkuu wa Ashuru, taifa lililoogopwa kwa ukatili wake wa kutisha, lilipaswa kusikia sauti ya Mungu. Jibu la Yona ni mojawapo ya mistari ya kushtua zaidi katika Agano la Kale:
"Lakini Yona akaondoka ili akimbilie Tarshishi, atoke mbele za uso wa Bwana; akashuka mpaka Yafa; akaona merikebu inakwenda Tarshishi; basi akatoa nauli yake, akapanda ndani yake, ili aende pamoja nao mpaka Tarshishi, atoke mbele za uso wa Bwana" (Yona 1:3).
Ona mwendo wa maneno: akashuka Yafa, akashuka melini, baadaye atashuka chumbani, atashuka usingizini, na hatimaye atashuka hadi chini ya milima ya bahari. Kukimbia kutoka kwa Mungu daima ni safari ya kushuka. Na ona pia kwamba alilipa nauli. Uasi si bure kamwe; kuna gharama tunayolipa kwa mkono wetu wenyewe ili kuepuka wito wa Mungu.
Bahari ikachafuka. Mabaharia wapagani wakaomba kila mmoja kwa mungu wake, huku nabii wa Bwana akilala usingizi mzito. Waliporusha kura na ikamwangukia, Yona akakiri: "Mimi ni Mwebrania; nami namcha Bwana, Mungu wa mbingu, aliyeziumba bahari na nchi kavu" (Yona 1:9). Theolojia yake ilikuwa sahihi kabisa. Alikuwa akikimbia kutoka kwa Mungu aliyeziumba bahari, akipita katikati ya bahari hiyo hiyo. Maarifa sahihi hayakuzuia moyo wake kupotea.
Kisha unakuja mstari ambao watu wengi hukumbuka kama adhabu, lakini kwa kweli ni uokozi: "Bwana akaweka tayari samaki mkubwa ili ammeze Yona; naye Yona alikuwa ndani ya tumbo la samaki yule muda wa siku tatu, mchana na usiku" (Yona 1:17). Yona alikuwa akizama. Samaki hakumuua; alimshika. Mungu aliandaa kitu kabla Yona hajahitaji, na hicho kilikuwa kizuizi cha kwanza cha rehema kwenye njia ya nabii aliyekimbia.
Ndani ya giza lile Yona akaomba, na sala yake inaishia kwa ungamo lililo kama moyo wa Biblia nzima: "Bali mimi nitakutolea sadaka kwa sauti ya shukrani; nitaziondoa nadhiri zangu. Wokovu hutoka kwa Bwana" (Yona 2:9). Maneno hayo manne ya mwisho ni mahubiri kamili. Wokovu hautoki kwa uwezo wetu wa kuogelea, wala kwa utii wetu, wala kwa uzalendo wetu. Unatoka kwa Bwana. Kwa kusikitisha, Yona atathibitisha baadaye kwamba kusema ukweli si sawa na kuupenda ukweli huo.
Baada ya samaki kumtapika nchi kavu, Neno la Bwana lilimjia mara ya pili. Safari hii akaenda. Ujumbe wake ulikuwa mfupi kupita kiasi, maneno matano tu katika Kiebrania: baada ya siku arobaini Ninawi utaangamizwa. Hakuna wito wa toba, hakuna ahadi ya msamaha. Lakini Mungu alifanya kazi kupitia mahubiri ya nusu moyo. Mji mzima ukafunga, kuanzia mfalme hadi wanyama. Na tunasoma: "Naye Mungu akaona matendo yao, ya kuwa wameiacha njia yao mbaya; basi Mungu akaghairi, asiwatende neno baya alilolisema ya kwamba atawatenda; wala hakulitenda" (Yona 3:10).
Hapo ndipo kitabu kinapogeuka. Uamsho mkubwa zaidi katika Agano la Kale unatokea, na mhubiri anakasirika.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Yona hasimami peke yake. Yeye ni sehemu ya mzunguko mkubwa unaoanza mwanzoni kabisa mwa Maandiko.
Mungu alimwita Abrahamu si ili kubariki familia moja tu, bali ili "katika wewe jamaa zote za dunia watabarikiwa." Israeli ilichaguliwa kuwa taifa la makuhani kwa ajili ya mataifa mengine, mwanga uliowekwa juu ya kilima. Lakini historia ya Israeli ni historia ya mwanga uliopenda kujifungia ndani. Yona ni Israeli katika mtu mmoja: ameitwa, amejaliwa Neno, anajua tabia ya Mungu, lakini hataki kuibeba kwa wale walio nje.
Maneno anayotamka kwa hasira katika Yona 4:2 yametoka moja kwa moja kwenye ufunuo mkuu wa Mungu kwa Musa kule Sinai, pale Bwana alipojitangaza kuwa "Mungu mwingi wa huruma, mwenye fadhili, si mwepesi wa hasira, mwingi wa rehema na kweli" (Kutoka 34:6). Ndicho kifungu ambacho Israeli iliimba kwa furaha ilipopokea msamaha baada ya ndama wa dhahabu. Yona anakichukua kifungu hicho hicho cha faraja na kukigeuza kuwa mashtaka dhidi ya Mungu. Kile kilichokuwa wimbo wa taifa lake kinakuwa kero pale kinapowahusu maadui.
Neema hupendeza mpaka inapomfikia yule tunayemchukia.
Manabii wengine walipeleka maneno ya hukumu juu ya mataifa kutoka mbali. Yona pekee anatumwa kuingia ndani ya mji wa adui na kuhubiri hapo. Kwa maana hiyo yeye ni mtangulizi wa misheni ya Kanisa: Neno la Mungu likivuka mipaka ya damu na lugha.
Katika Agano Jipya, Yesu mwenyewe ndiye anayemleta Yona jukwaani. Alipoombwa ishara na waandishi na Mafarisayo, alijibu kwamba hawatapewa ishara ila ishara ya nabii Yona, kisha akaeleza: "Kwani kama vile Yona alivyokuwa siku tatu mchana na usiku katika tumbo la nyangumi, hivyo ndivyo Mwana wa Adamu atakavyokuwa siku tatu mchana na usiku katika moyo wa nchi" (Mathayo 12:40).
Hapa uzi unafungwa. Yona alishuka ndani ya kifo kwa sababu ya dhambi yake mwenyewe; Yesu alishuka ndani ya kifo kwa sababu ya dhambi zetu. Yona alitupwa baharini ili wengine waokoke, na hilo lilikuwa kivuli hafifu cha yule aliyejitoa mwenyewe ili ulimwengu upate uzima. Yona alikwenda Ninawi akiwa amelazimishwa; Kristo alikuja kwetu akipenda. Yona alikaa nje ya mji akitamani uangamizwe; Kristo alilia juu ya Yerusalemu akitamani ukusanywe.
Yesu anaongeza jambo lingine katika Mathayo 12:41: watu wa Ninawi watasimama siku ya hukumu na kukihukumu kizazi kile, kwa sababu walitubu kwa mahubiri ya Yona, "na hapa yupo aliye mkuu kuliko Yona." Mahubiri mabaya yaliyotolewa na nabii mwenye moyo mgumu yalizaa toba ya mji mzima. Sasa Mwana wa Mungu mwenyewe anasimama mbele ya watu, na wanataka ishara nyingine. Ndio maana hadithi ya Yona haikuandikwa kwa ajili ya wapagani; iliandikwa kwa ajili ya watu wa Mungu.
Kiini cha maisha yake
Maisha ya Yona yanaweza kufupishwa katika matukio matatu, na kila moja linatokea majini au juu ya udongo mkavu, kana kwamba Mungu anampeleka kwenye viwango tofauti vya moyo wake.
Tukio la kwanza: tiketi ya Tarshishi. Wito ulikuja wazi, na Yona akajibu kwa miguu yake. Tarshishi ilikuwa mwisho wa dunia inayojulikana, upande wa magharibi kabisa, huku Ninawi ikiwa mashariki. Hakuchagua tu kutokwenda; alichagua kwenda mbali kabisa iwezekanavyo kwa upande mwingine. Na kifungu kinachorudiwa mara mbili katika Yona 1:3, "atoke mbele za uso wa Bwana," kinaonyesha kwamba hakuwa akikwepa kazi tu, alikuwa akikwepa uwepo wa Mungu. Alikuwa tayari kupoteza ushirika wake na Bwana ili tu asiwe chombo cha rehema kwa Waashuru. Hilo linatuambia jinsi chuki inavyoweza kuwa na nguvu ndani ya moyo wa mtu mwaminifu.
Tukio la pili: tumbo la samaki. Yona alipofikia mwisho wa nguvu zake, alipogundua kwamba hakuna mahali penye kina cha kutosha kumficha, aliomba. Sala yake katika sura ya pili imejengwa kwa maneno ya Zaburi; nabii huyu alijua nyimbo za watu wake kwa moyo. Akakiri kwamba maji yalimzunguka hata roho yake, kwamba alikwenda chini kwenye misingi ya milima, na kwamba Bwana alikwea uhai wake kutoka shimoni. Kilele ni Yona 2:9: "Wokovu hutoka kwa Bwana." Alichokishuhudia ni kile alichokataa kwa Ninawi. Kwa sababu, ndugu yangu, ni rahisi kuimba juu ya neema wakati wewe ndiwe unayeizama.
Siku tatu za giza hizo ndizo Yesu alizichukua kama picha ya kaburi lake mwenyewe katika Mathayo 12:40. Yona alitoka akiwa hai, lakini alitoka bila kubadilika moyoni. Kristo alitoka kaburini akiwa mzaliwa wa kwanza wa uumbaji mpya, akileta mabadiliko ambayo Yona hakuweza kujipa mwenyewe.
Tukio la tatu: kilima nje ya Ninawi. Baada ya mji kutubu, Yona hakushangilia. Alienda mashariki mwa mji, akajenga kibanda, akakaa akisubiri kuona kama moto ungeshuka. Hapo ndipo anaposema ukweli wote: "kwa maana nalijua ya kuwa wewe u Mungu mwenye neema, umejaa huruma, si mwepesi wa hasira, u mwingi wa rehema, nawe waghairi mabaya" (Yona 4:2). Kisha anaomba kufa. Mungu anamjibu kwa upole wa ajabu, kwa swali badala ya adhabu, na kwa mmea unaokua usiku mmoja na kunyauka siku inayofuata. Yona anaugulia mmea. Mungu anaugulia mji.
Kitabu kinaishia na swali: "nami, je! Haikunipasa kuuhurumia Ninawi, mji ule mkubwa?" (Yona 4:11). Hatujui alijibu nini. Na ndiyo maana kitabu ni kioo: swali linatuachiwa sisi.
Tunachojifunza kutoka kwa Yona
Kwanza, unaweza kuwa sahihi kitheolojia na potofu moyoni. Yona alijua ukweli kuhusu Mungu kwa usahihi wa kupendeza. Angeweza kufundisha somo juu ya rehema ya Bwana, kwa sababu alilijua fungu la Kutoka 34 kwa moyo. Angeweza kuomba sala nzuri iliyojaa Maandiko akiwa ndani ya samaki. Lakini yote hayo hayakuwa yamefika mahali ambapo ilihitajika: hisia zake kuhusu maadui zake. Mafundisho yaliyo sahihi bila upendo hayatuokoi kutoka kwenye ugumu wa moyo. Yona anaweka kioo mbele yetu na kuuliza kama imani yetu inagusa mahusiano yetu, siasa zetu, na hukumu zetu za siri kuhusu watu wa kabila au dini nyingine.
Pili, Mungu hafuati wito wake tu, anamfuata mtumishi wake. Angalia jinsi Mungu anavyotenda katika kitabu hiki. Anaandaa upepo mkuu, anaandaa samaki, anaandaa mmea, anaandaa mdudu, anaandaa upepo wa hari. Kila kitu kinaitwa "kilichoandaliwa." Mungu anaweza kutumia mkaidi kutimiza kusudi lake, lakini hataki tu kazi ifanyike; anataka mfanyakazi abadilike. Ndio maana sura ya nne ipo. Ninawi imeshaokoka; kilichobaki ni moyo wa Yona. Mungu hakuacha nabii wake nje ya mji peke yake.
Tatu, huruma ya Mungu ni pana kuliko mipaka yetu. Mstari wa mwisho wa kitabu unataja watu zaidi ya elfu mia moja na ishirini wasiojua kupambanua mkono wa kuume na wa kushoto, na hata wanyama. Mungu anahesabu watu ambao Yona aliwaona kama namba tu za adui. Hii inatuita kuombea majiji yetu, kuwaombea wale wanaotudhulumu, na kuacha kufurahia habari za maangamizi ya wale tusiowapenda. Injili haiwezi kutangazwa kwa moyo unaotamani mtu asiokoke. Na kama unagundua kwamba moyo wako umekuwa mgumu namna hiyo, jua kwamba wewe pia uko ndani ya wigo wa rehema hiyo hiyo. Yona alihitaji neema kama Ninawi.
Kioo
Uko wapi katika hadithi hii? Sio swali la kitaaluma.
Labda uko kwenye melini. Unajua kabisa kile Mungu amekuambia ufanye, na umenunua tiketi ya kwenda upande mwingine: umehamia mji mwingine, umebadilisha kanisa, umejaza ratiba yako mpaka hakuna nafasi ya kunyamaza. Unalipa nauli kila mwezi. Uasi hauko bure; unakugharimu amani, usingizi, na uhusiano wako na Bwana. Na bado dhoruba inakufuata, kwa sababu Mungu unayemkimbia ndiye aliyeziumba bahari na nchi kavu.
Labda uko tumboni mwa samaki. Kila kitu kimeporomoka. Ndoa, kazi, afya, jina lako. Unahisi kama uko chini ya milima, mahali ambapo hakuna mtu anayeweza kukufikia. Sikia kwa makini: samaki hakuwa adhabu, alikuwa mikono ya Mungu. Wakati mwingine mahali pa giza ndipo pekee tunapoweza kusikia kwamba wokovu hautoki kwetu, unatoka kwa Bwana.
Lakini pengine, kwa uaminifu kabisa, uko kwenye kilima nje ya Ninawi. Wewe ni mwaminifu. Unahudhuria ibada, unatoa sadaka, unajua Maandiko. Na kuna mtu ambaye hutaki kabisa aokoke. Yule aliyekudhulumu utotoni. Yule mwenzako aliyekuchukulia cheo kwa udanganyifu. Kikundi kile cha watu ambao huwezi kutamka jina lao bila hasira kuja usoni. Umeomba haki, na kwa siri umeomba maangamizi.
Hapo ndipo Mungu anakuja, si na fimbo bali na swali. "Je! Ni vema kukasirika kwako?" Anakuuliza kwa sababu anakupenda vya kutosha kutokuacha ukiwa mtu anayechukia. Hasira yako kuhusu vitu vidogo, mmea uliokauka, gari lililoharibika, mradi uliokwama, inaonyesha wapi moyo wako umeshikamana. Na huruma yake kwa mji mzima inaonyesha wapi moyo wake umeshikamana. Swali la mwisho la kitabu hakina jibu lililoandikwa. Jibu lako ndilo linalotakiwa leo.
Imeelezwa kwa watoto
Hadithi ya Yona ni mojawapo ya zinazopendwa zaidi na watoto, na pia ni mojawapo ya zinazoeleweka vibaya zaidi. Ikifundishwa vibaya, mtoto anaondoka na wazo hili: "Nikimtii Mungu nitakuwa salama; nisipomtii, kitu kibaya kitanimeza." Hilo ni onyo, si Injili.
Njia bora zaidi ni kuanza na moyo wa Mungu. Unaweza kumwambia mtoto hivi: Mungu aliona mji mkubwa uliojaa watu waliokuwa wakifanya mambo mabaya sana, na badala ya kuwaangamiza mara moja, alitaka kuwapelekea ujumbe ili wageuke na waishi. Alimtuma Yona. Yona hakutaka kwenda, kwa sababu hakupenda watu wa mji ule. Akapanda meli kwenda mbali. Lakini Mungu hakumwacha. Alipokuwa akizama baharini, Mungu alituma samaki mkubwa kumwokoa. Yona alikaa ndani siku tatu, akaomba, na Mungu akamtoa. Kisha akaenda Ninawi, akahubiri, na watu wote wakageuka. Mungu akawasamehe.
Kwa watoto wakubwa unaweza kuongeza swali la mwisho la kitabu, na kuwauliza: kuna mtu ambaye ni vigumu kwako kumwombea? Pia unaweza kuwaonyesha jinsi Yesu alivyojilinganisha na Yona katika Mathayo 12:40, akizungumzia siku tatu kaburini kabla ya kufufuka.
Tunaandaa maelezo mahususi kwa makundi tofauti ya umri: kwa watoto wa awali (miaka 3 hadi 6) kwa lugha rahisi na picha, kwa wa shule ya msingi (miaka 7 hadi 12) wenye maswali ya majadiliano, na kwa vijana (kuanzia miaka 12) wanaoweza kushughulikia swali gumu la chuki na msamaha. Chagua kinachomfaa mtoto wako, na msomee pamoja.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nabii Yona alikuwa nani na aliishi wakati gani?
Yona alikuwa mwana wa Amitai, kutoka kijiji cha Gath-heferi katika eneo la Zabuloni, kaskazini mwa Israeli. Alitumika kama nabii wakati wa utawala wa Yeroboamu wa pili, takriban karne ya nane kabla ya Kristo, kipindi cha ustawi wa kiuchumi lakini pia cha uozo wa kiroho katika ufalme wa kaskazini. 2 Wafalme 14:25 inamtaja kama nabii ambaye kupitia kwake Bwana alitabiri kurudishwa kwa mipaka ya Israeli. Kwa hiyo, kabla ya kitabu kinachoitwa kwa jina lake, Yona alikuwa tayari nabii anayejulikana na kuheshimiwa nchini mwake.
Kwa nini Yona alimkimbia Mungu?
Sababu haikuwa woga wa Waashuru, bali chuki dhidi yao pamoja na hofu kwamba Mungu angewasamehe. Yona mwenyewe anaeleza katika Yona 4:2 kwamba alijua Bwana ni "Mungu mwenye neema, umejaa huruma, si mwepesi wa hasira, u mwingi wa rehema," na ndiyo sababu alikimbilia Tarshishi. Ashuru ilikuwa taifa katili lililotishia kuiangamiza Israeli, na Yona hakutaka kuwa chombo cha uokovu wao. Kwa maneno mengine, alikimbia rehema ya Mungu, si hasira yake.
Je, ni kweli Yona alimezwa na nyangumi?
Maandiko yanasema Bwana aliandaa "samaki mkubwa" (Yona 1:17); neno "nyangumi" linatokea katika tafsiri ya Mathayo 12:40 lakini msingi wake ni "mnyama mkubwa wa baharini." Jambo la muhimu ni kwamba tukio hili linawasilishwa kama muujiza, si kama tukio la kawaida la kibaolojia. Yesu mwenyewe alilitaja kama jambo halisi la kihistoria na akalitumia kama picha ya kifo na ufufuo wake. Kwa hiyo Wakristo wa mapokeo ya kiorthodoksi wanaipokea habari hii kama tukio la kweli lililotendeka kwa uweza wa Mungu.
Yona alikaa siku ngapi ndani ya samaki?
Alikaa siku tatu, mchana na usiku, kama inavyoelezwa katika Yona 1:17. Katika kipindi hicho aliomba sala iliyoandikwa katika sura ya pili, sala iliyojengwa juu ya lugha ya Zaburi, ambapo alieleza jinsi maji yalivyomzunguka na jinsi Bwana alivyouinua uhai wake kutoka shimoni. Idadi hiyo ya siku tatu ndiyo Yesu aliichukua katika Mathayo 12:40 kama ishara ya muda ambao yeye mwenyewe angekaa katika moyo wa nchi kabla ya kufufuka.
"Ishara ya Yona" inamaanisha nini katika maneno ya Yesu?
Yesu alipoombwa ishara na waandishi na Mafarisayo, alikataa kutoa muujiza wa kuwaridhisha na badala yake akaahidi ishara moja tu: ishara ya nabii Yona. Katika Mathayo 12:40 anaeleza kwamba kama Yona alivyokuwa siku tatu tumboni mwa nyangumi, ndivyo Mwana wa Adamu atakavyokuwa siku tatu katika moyo wa nchi. Ishara hiyo ni ufufuo wake. Zaidi ya hayo, kama vile Ninawi ilitubu kwa mahubiri ya Yona, ndivyo kizazi kilichomsikia Kristo kilipaswa kutubu, kwa kuwa mkuu kuliko Yona alikuwa amefika.
Ninawi ulikuwa mji gani na uko wapi leo?
Ninawi ulikuwa mji mkuu wa milki ya Ashuru, uliojengwa kwenye ukingo wa mashariki wa mto Tigrisi. Magofu yake yako karibu na mji wa kisasa wa Mosul nchini Iraki. Ulikuwa mkubwa sana kwa viwango vya wakati ule, na Waashuru walijulikana kwa ukatili wa hali ya juu dhidi ya mataifa waliyoyashinda. Kwa Mwisraeli wa karne ya nane, Ninawi haikuwa mji tu; ilikuwa alama ya kila kitu cha kutisha. Ndio maana wito wa kwenda huko ulikuwa mzigo mzito kwa Yona.
Je, Mungu hubadilisha mawazo yake? Yona 3:10 inamaanisha nini?
Yona 3:10 inasema Mungu "akaghairi, asiwatende neno baya alilolisema." Hii haimaanishi kwamba Mungu alikosea au kwamba tabia yake ilibadilika. Ni njia ya Kibiblia ya kuonyesha kwamba majibu ya Mungu yanahusiana na hali ya moyo wa mwanadamu. Onyo la hukumu daima linabeba mwaliko wa siri wa toba; watu wa Ninawi waliupokea mwaliko huo, na Mungu akatenda sawasawa na tabia yake ya kudumu ya rehema. Kilichobadilika ni Ninawi, si asili ya Mungu.
Kwa nini Yona alikasirika baada ya Ninawi kutubu?
Kwa sababu alichokiogopa kilitokea. Aliogopa kwamba Mungu angewahurumia maadui wa taifa lake, na hivyo ndivyo ilivyokuwa. Katika Yona 4:2 anamweleza Mungu waziwazi kwamba hii ndiyo sababu aliyokimbia tangu mwanzo, kisha anaomba kufa. Hasira yake ilizaliwa na mchanganyiko wa uzalendo, uchungu wa kihistoria na hisia kwamba haki haikutendeka. Sura ya nne inaonyesha kwamba Mungu hakuridhika na utii wa nje wa nabii wake; alitaka moyo wake ubadilike pia.
Kitabu cha Yona kinaishaje, na kwa nini hakuna jibu la Yona?
Kitabu kinaishia na swali la Mungu katika Yona 4:11, akimuuliza Yona kama haikumpasa kuuhurumia mji uliojaa watu zaidi ya elfu mia moja na ishirini wasiojua kupambanua mkono wa kuume na wa kushoto. Yona hajibu. Ukimya huu unaonekana kuwa wa makusudi: msomaji anaachwa akiwa amesimama mahali pa Yona, akitakiwa kujibu swali hilo kwa maisha yake mwenyewe. Ni mojawapo ya miisho ya kishairi yenye nguvu zaidi katika Agano la Kale.
Kwa nini Mungu alitumia mmea, mdudu na upepo katika sura ya nne?
Mungu alikuwa akifundisha kwa kitendo badala ya hotuba. Mmea ulimpa Yona kivuli na furaha kubwa; ulipoharibiwa na mdudu na upepo wa hari kuvuma, Yona akaomba kufa. Hapo Mungu akaonyesha ulinganifu: Yona aliuonea huruma mmea ambao hakuupanda wala kuukuza, na uliishi usiku mmoja tu. Je, Mungu asiuonee huruma mji uliojaa watu aliowaumba? Somo ni kwamba mara nyingi tunahuzunikia hasara zetu ndogo huku tukiwa baridi kuhusu hatima ya milele ya watu wanaotuzunguka.
Tofauti kati ya Yona na manabii wengine ni ipi?
Vitabu vya manabii wengine vimejaa maneno waliyohubiri; kitabu cha Yona kimejaa habari za nabii mwenyewe. Ujumbe wa Yona kwa Ninawi ni sentensi moja fupi tu, huku sehemu kubwa ya kitabu ikizungumzia safari yake, sala yake na hasira yake. Pia, Yona ndiye nabii pekee aliyetumwa kuhubiri ndani ya mji wa kigeni, na ndiye pekee ambaye mahubiri yake yalizaa toba ya taifa zima. Kwa kushangaza, mafanikio hayo makubwa ndiyo yaliyomkasirisha zaidi.
Je, sala ya Yona ndani ya samaki ilikuwa toba ya kweli?
Sala hiyo ni ya kweli kwa maana ya shukrani na kutambua kwamba wokovu unatoka kwa Bwana, kama inavyosema Yona 2:9. Hata hivyo, ni jambo la kushangaza kwamba katika sala nzima Yona hakiri hasa dhambi yake ya kukimbia wala hataji Ninawi. Anashukuru kwa kuokolewa lakini haonyeshi mabadiliko ya moyo kuhusu jambo lililomfanya akimbie. Sura ya nne inathibitisha hilo. Hii inatukumbusha kwamba maneno mazuri ya sala hayabadilishi moyo peke yake; tunahitaji kazi ya kina ya Roho Mtakatifu.
Nini Yona anatufundisha kuhusu misheni na uinjilisti leo?
Yona anaonyesha kwamba Mungu ana nia kwa watu walio nje ya duara letu, hata wale tunaowaona kama maadui, na kwamba anaweza kutumia hata wahubiri wenye mioyo isiyokamilika. Wakati huo huo, anatuonya kwamba huduma inayofanywa bila upendo kwa watu inatuacha wagumu ndani hata kama matokeo ya nje ni mazuri. Uinjilisti wa kweli huanzia mahali ambapo moyo wetu unaanza kupatana na moyo wa Mungu, ukilia kwa ajili ya wale wanaopotea badala ya kusubiri kuona hukumu ikiwaangukia.
Kwa kuhitimisha
Kitabu cha Yona hakikuandikwa ili kutushangaza kwa habari za samaki mkubwa. Kiliandikwa ili kutuuliza swali ambalo Yona hakulijibu: je, tunaikubali rehema ya Mungu inapowaendea watu tusiowapenda?
Yona alikimbia si kwa sababu hakumjua Mungu, bali kwa sababu alimjua vizuri mno. Alijua kwamba Bwana ni mwenye neema, mwingi wa huruma, na kwamba angeghairi. Hiyo ndiyo ilikuwa hofu yake kubwa, na hiyo ndiyo neema iliyompata yeye mwenyewe baharini pale alipokuwa akizama. Yule aliyeokolewa kwa huruma alishindwa kuifurahia huruma hiyo kwa wengine, na Mungu akakaa naye kwenye kilima akijadiliana naye kwa uvumilivu wa ajabu.
Sisi tunayo zaidi ya Yona. Tunaye yule aliye mkuu kuliko Yona, aliyeshuka kwenye kina cha kifo si kwa uasi wake bali kwa upendo wetu, na aliyefufuka siku ya tatu. Ukitaka kuendelea, soma kitabu chote cha Yona kwa mkupuo mmoja, ni sura nne tu, kisha soma Mathayo 12:38 hadi 42 na Luka 15:11 hadi 32. Uliza Roho Mtakatifu akuonyeshe jina la mtu mmoja unayemwepuka, kisha uanze kumwombea. Hapo ndipo kitabu cha Yona kinapopata mwisho wake.
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Kenya
Indonesia
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
