Stefano: Shahidi wa Kwanza Aliyeuawa Kwa Ajili ya Kristo
Utangulizi
Nje kidogo ya kuta za Yerusalemu, kwenye kichaka cha mawe na vumbi, kundi la wanaume wanavua majoho yao. Hawataki damu iwaharibie nguo. Wanayaweka miguuni pa kijana mmoja kutoka Tarso anayeitwa Sauli, ambaye anasimama pale akiangalia, akikubali. Katikati ya mduara kuna mtu mwingine, mdogo kwa umri, asiye na silaha, asiye na mtetezi. Mawe yanaanza kumwagika. Naye, badala ya kulaani, anapiga magoti na kuomba msamaha kwa wale wanaomwua.
Jina lake ni Stefano. Hakuwa mtume. Hakuandika barua hata moja. Alihudumu kwa muda mfupi sana hivi kwamba hadithi yake yote inatoshea katika sura tatu za kitabu cha Matendo ya Mitume. Lakini kifo chake kilibadilisha mwelekeo wa historia ya kanisa, na mojawapo ya watu waliokuwepo siku hiyo alikuja kuwa mhubiri mkuu wa injili kwa mataifa.
Katika kurasa zifuatazo tutafuata maisha yake hatua kwa hatua, tuyasome mahubiri yake marefu kwa makini, na tuone kwa nini kifo chake si mwisho wa simulizi bali ni mwanzo wake.
Mtazamo wa mwongozo huu
Mara nyingi Stefano husimuliwa kama kijana shujaa aliyekufa kwa ujasiri, na hapo hadithi inaishia. Mwongozo huu unachukua njia nyingine. Tunamsoma Stefano kama jiwe la kwanza la jengo jipya: mtu aliyeuawa kwa sababu alithubutu kusema kwamba Mungu hakai katika nyumba zilizojengwa kwa mikono, na ambaye damu yake ikawa mbegu iliyotawanya injili nje ya Yerusalemu kwenda kwa mataifa. Jiwe lililotupwa kumwua lilikuwa jiwe lililojenga kanisa la ulimwengu. Mtazamo huu unaturudisha kwenye swali gumu: je, tunamwabudu Mungu anayetembea, au tunalinda kuta tulizozizoea?
Biblia inasema nini kuhusu Stefano?
Stefano anaingia katika simulizi la Biblia kupitia mgogoro, si kupitia muujiza. Kanisa la Yerusalemu lilikuwa linakua haraka, na ukuaji ukaleta mpasuko: Wayahudi waliozungumza Kiyunani walilalamika kwamba wajane wao walikuwa wakisahauliwa katika mgawo wa kila siku, huku wajane wa Waebrania wakihudumiwa. Hili halikuwa jambo dogo. Lilikuwa suala la lugha, utamaduni, chakula na haki, mambo yaleyale yanayopasua makanisa hadi leo.
Mitume waliitisha mkutano na kupendekeza kuchaguliwa kwa watu saba wenye sifa njema watakaoshughulikia huduma hiyo. Na hapa ndipo jina lake linapotajwa kwa mara ya kwanza: "Neno hili likapendeza machoni pa mkutano wote; wakamchagua Stefano, mtu aliyejaa imani na Roho Mtakatifu, na Filipo, na Prokoro, na Nikanori, na Timoni, na Parmena, na Nikolao mwongofu wa Antiokia" (Matendo 6:5). Angalia kwamba majina yote saba ni ya Kiyunani. Kanisa halikuwachagua watu wa upande wenye nguvu ili kuwasimamia walalamikaji; liliwakabidhi huduma walalamikaji wenyewe. Hiyo ni picha ya kwanza ya neema ndani ya simulizi hii.
Stefano alipewa kazi ya kugawa chakula, lakini Mungu hakumfunga ndani ya kazi hiyo. Mstari unaofuata unatushangaza: "Na Stefano, akiwa amejaa neema na uweza, alikuwa akifanya maajabu na ishara kubwa katika watu" (Matendo 6:8). Maneno "amejaa neema na uweza" ni muhimu. Hakuwa amejaa hasira, wala bidii ya kujitutumua; alikuwa amejaa kitu alichopewa bure. Yule aliyeanza kwa kubeba vikapu vya mikate anaishia kufanya ishara ambazo hapo awali zilihusishwa na mitume pekee. Mungu huwapanua wale wanaokubali kuanza chini.
Mafanikio hayo yakaleta upinzani. Wayahudi kutoka sinagogi moja walianza kubishana naye, lakini Matendo 6:10 inasema hawakuweza kushindana na hekima yake na yule Roho aliyekuwa akinena naye. Walipokosa hoja, wakatafuta mashahidi wa uongo, na mashtaka yakawa mawili: kwamba alinena maneno ya kufuru dhidi ya mahali patakatifu, yaani hekalu, na dhidi ya torati. Shtaka hilo si geni. Ni shtaka lilelile walilomletea Yesu.
Akisimama mbele ya Baraza, Stefano hakujitetea kwa kukana. Alitoa hotuba ndefu kuliko hotuba yoyote katika kitabu cha Matendo, akipitia historia ya Israeli kutoka kwa Ibrahimu hadi Sulemani. Na alijenga hoja moja kwa uvumilivu: Mungu alimtokea Ibrahimu akiwa Mesopotamia, mbali na nchi ya ahadi; alikuwa na Yusufu Misri; alimwita Musa jangwani kwenye kichaka kinachowaka; aliongoza watu wake kwa hema linalohamishika kwa miaka mingi. Kisha anafikia kilele katika Matendo 7:48, akisema kwamba Aliye juu hakai katika nyumba zilizofanywa kwa mikono. Hekalu halikuwa gereza la Mungu.
Mungu wa Biblia daima amekuwa Mungu anayetembea.
Ndipo sauti yake inapobadilika na kuwa ya kinabii: "Enyi wenye shingo gumu, msiotahiriwa mioyo wala masikio, siku zote mnampinga Roho Mtakatifu; kama baba zenu walivyokuwa, vivyo hivyo na ninyi" (Matendo 7:51). Hakuwaita wauaji kwa matusi; aliwaita warithi wa mapokeo ya kukataa. Baba zao waliwaua manabii waliotabiri kuja kwake Mwenye Haki, nao wakamsaliti na kumwua.
Hotuba inakatizwa na ghadhabu. Lakini kabla hawajatupa jiwe la kwanza, mbingu zinafunguka.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Stefano si mtu wa kwanza katika Biblia kuuawa kwa ajili ya ukweli; yeye ni kiungo katika mnyororo mrefu ambao Yesu mwenyewe aliutaja. Unaanza na Habili, ambaye dhabihu yake ilipokelewa na ndugu yake akamwua kwa wivu, na ambaye damu yake inasemekana ililia kutoka ardhini. Unaendelea na manabii waliopigwa mawe katika ua wa nyumba ya Bwana, kama Zekaria mwana wa Yehoyada, aliyeuawa kwa kuwaambia watu kweli waliyoichukia. Unapita kwa Yeremia aliyetupwa shimoni, na kwa watumishi wa Mungu wasiotajwa majina katika Waebrania 11 waliopigwa mawe, wakakatwa kwa misumeno, wakatangatanga wakiwa na mavazi ya ngozi.
Lakini uzi huu haufikii kilele chake kwa Stefano; unafikia kilele kwa Kristo. Yesu ndiye shahidi mwaminifu, yule aliyeshuhudia kweli ya Mungu kwa gharama ya uhai wake. Na kabla hajaondoka, aliwaandaa wafuasi wake kwa yatakayofuata: "Likumbukeni lile neno nililowaambia, Mtumwa si mkubwa kuliko bwana wake. Ikiwa waliniudhi mimi, watawaudhi ninyi; ikiwa walilishika neno langu, watalishika na lenu" (Yohana 15:20). Mateso ya Stefano si ajali ya kihistoria wala kushindwa kwa mpango wa Mungu. Ni utimilifu wa onyo la Bwana wake.
Mfanano kati ya kifo cha Stefano na kifo cha Yesu ni wa makusudi katika uandishi wa Luka. Wote wawili walishtakiwa kwa mashahidi wa uongo. Wote wawili walizungumza juu ya Mwana wa Adamu akiwa mkono wa kuume wa Mungu. Wote wawili walikabidhi roho zao: Yesu akisema "Ee Baba, mikononi mwako naiweka roho yangu," na Stefano akisema "Bwana Yesu, pokea roho yangu" (Matendo 7:59). Na wote wawili waliomba msamaha kwa wauaji wao. Tofauti pekee, lakini ni tofauti kubwa, ni kwamba Yesu alikufa akifa kwa ajili ya dhambi za ulimwengu, naye Stefano alikufa kama mtu aliyeokolewa na kifo hicho. Mmoja alilipa; mwingine alishuhudia.
Uzi huu unaendelea hadi mwisho wa Biblia. Kwa kanisa la Smirna, lililokuwa likiteswa, Kristo anaandika hivi: "Usiogope mambo yatakayokupata; tazama, huyo Ibilisi atawatupa baadhi yenu gerezani ili mjaribiwe, nanyi mtakuwa na dhiki siku kumi. Uwe mwaminifu hata kufa, nami nitakupa taji ya uzima" (Ufunuo 2:10). Jina Stefano lenyewe, katika Kiyunani, lina maana ya taji. Kuna uzuri wa ajabu hapa: mtu aliyeitwa Taji alipokea taji halisi, si kwa kuepuka kifo bali kwa kuwa mwaminifu ndani yake. Na katika Ufunuo 6, roho za waliouawa kwa ajili ya neno la Mungu zinalia chini ya madhabahu, zikisubiri haki. Stefano yuko miongoni mwao, si kama mwathirika aliyesahauliwa, bali kama shahidi anayeheshimiwa mbinguni.
Kiini cha maisha yake
Maisha yake yanazunguka nyakati tatu, na kila moja inabeba sehemu ya mtazamo wetu: huduma ya chini, hotuba iliyovunja kuta, na mbingu zilizofunguka.
Wa kwanza ni wakati wa kuchaguliwa. Stefano alianza kama mtumishi wa meza, mtu wa kugawa unga na mafuta kwa wajane wasiojulikana. Ni rahisi kudharau mwanzo huu, lakini ndiyo msingi wa kila kitu kingine. Mungu hakumpa jukwaa kwanza na kisha mtihani wa unyenyekevu; alimpa unyenyekevu kwanza, kisha jukwaa. Yule aliyeaminiwa katika kugawa chakula kwa haki ndiye aliyeaminika kusimama mbele ya Baraza kuu la taifa. Pia ni muhimu kuona kwamba Stefano alitoka upande uliokuwa ukilalamika, yaani Wayahudi wa Kiyunani. Alijua jinsi inavyokuwa kuwa mtu wa pembeni. Labda ndiyo sababu aliweza kuona kwa uwazi zaidi kwamba Mungu si mali ya kundi moja, lugha moja, wala jengo moja.
Wa pili ni hotuba yake mbele ya Baraza katika Matendo sura ya 7. Hapa ndipo tunapaswa kuwa wakweli kuhusu Stefano. Maneno yake yalikuwa makali sana. Kuna wasomaji wanaojiuliza kama alikosa busara, kama angeweza kuokoa maisha yake kwa upole zaidi. Lakini soma hotuba yote kwa makini na utaona kwamba ukali haukuja mwanzoni; ulikuja mwishoni, baada ya ushahidi mrefu wa subira. Hakuwa anawatukana; alikuwa anawapatia uchunguzi wa historia yao wenyewe. Taifa lililopokea torati kwa njia ya malaika likaigeuza torati kuwa ukuta wa kujificha, na hekalu kuwa hakikisho la usalama. Stefano akawaambia kwamba Mungu aliyewatoa Misri hakufungwa kamwe ndani ya mawe waliyoyajenga. Hilo halikuwa kosa la mbinu. Lilikuwa kweli iliyowagharimu wote wawili, msemaji na wasikilizaji.
Wa tatu ni wakati wa kifo chake, na ndiyo moyo wa simulizi hii. "Lakini yeye akiwa amejaa Roho Mtakatifu, akatazama mbinguni kwa makini, akauona utukufu wa Mungu, na Yesu akisimama upande wa mkono wa kuume wa Mungu" (Matendo 7:55). Katika Maandiko mengine, Kristo ameketi mkono wa kuume, ishara ya kazi iliyokamilika. Hapa amesimama. Kama hakimu anayeinuka kutoa hukumu kwa ajili ya mtu wake, au kama mwenyeji anayeinuka kumkaribisha mgeni anayerudi nyumbani, Yesu hajabaki kuketi wakati shahidi wake anapokufa.
Kisha mawe yanaanza. Na Stefano anafanya jambo ambalo linaonyesha mtu ni nani kwa kina zaidi kuliko hotuba yoyote: "Akapiga magoti, akalia kwa sauti kuu, Bwana, usiwahesabie dhambi hii. Akiisha kusema haya akalala" (Matendo 7:60). Hakufa akishutumu. Alifia katika maombi ya msamaha, na Luka anachagua neno la upole kabisa kuelezea kifo chake: akalala. Ukatili wa mawe unakutana na lugha ya mtu anayepumzika.
Tunachojifunza kutoka kwa Stefano
Somo la kwanza linahusu wapi ukuu wa Mungu unapokaa. Stefano aliuawa kwa sababu aliamini kwamba Mungu si mfungwa wa jengo, taifa, au mfumo. Hiyo bado ni changamoto kwetu. Tunaweza kushikamana na kanisa letu, mapokeo yetu, mtindo wetu wa ibada, kwa namna inayotufanya tuamini kwamba Mungu yuko salama pale tunapomweka. Mahubiri ya Stefano yanatufunua: Mungu alikuwa ametembea na watu wake jangwani kabla ya hekalu, na atatembea tena hata kama kuta zitaanguka. Kanisa linapokataa kutembea, Mungu huwatawanya watu wake ili injili iendelee.
Somo la pili linahusu kujaa. Mara tatu Luka anasema Stefano alikuwa "amejaa": amejaa imani na Roho Mtakatifu, amejaa neema na uweza, amejaa Roho Mtakatifu wakati wa kufa. Kujaa huku hakukuwa cheo wala kipaji; ilikuwa hali ya kila siku ya mtu aliyekuwa wazi kwa Mungu. Na matunda yake yalionekana zaidi katika saa ya mwisho. Yale yaliyokuwa ndani yake yalimwagika alipogongwa. Hiyo ni mtihani wa kweli kwa sisi sote: kinachomwagika mtu anapokandamizwa ndicho kilichokuwa kinajaza moyo wake.
Kinachotoka ndani yako ndicho kilichokuwa kinakujaza.
Somo la tatu linahusu matunda ya kifo kinachoonekana kama kushindwa. Kwa macho ya kibinadamu, Stefano alipoteza. Mhubiri mwenye vipawa, mwenye ishara na maajabu, akafa akiwa bado kijana, bila kuacha kitabu wala kanisa lenye jina lake. Lakini angalia kilichofuata: "Na Sauli alikuwa akiona vema kwa kuuawa kwake. Siku ile kukatukia adha kuu ya kanisa lililokuwako Yerusalemu; wote wakatawanyika katika nchi ya Uyahudi na Samaria, isipokuwa hao mitume" (Matendo 8:1). Kanisa lilikuwa limebaki Yerusalemu, lakini Bwana alikuwa amesema wawe mashahidi hata miisho ya dunia. Mawe yaliyomwua Stefano ndiyo yaliyowasukuma nje. Matendo 11:19 inatuambia kwamba wale waliotawanyika kwa sababu ya dhiki iliyotokea kwa ajili ya Stefano walisafiri hata Foinike na Kipro na Antiokia, na pale Antiokia ndipo wafuasi walipoitwa Wakristo kwa mara ya kwanza, na ndipo kanisa la mataifa lilipozaliwa. Na kijana aliyetunza mavazi siku ile alikuja kuwa Paulo, ambaye hakuusahau mchezo huo kamwe; miaka mingi baadaye, akijitetea Yerusalemu, alikiri mwenyewe jinsi alivyosimama karibu, akikubaliana na kumwagika kwa damu ya Stefano shahidi (Matendo 22:20).
Kioo
Labda hujawahi kusimama mbele ya baraza lolote. Lakini kuna sehemu maishani mwako ambapo kusema kweli kunagharimu, nawe unajua mahali hapo ni wapi. Pengine ni kazini, ambapo kukataa kushiriki katika uongo mdogo kunaweza kukufanya upoteze nafasi ya kupanda cheo. Pengine ni katika familia, ambapo kila mtu amekubali kunyamaza kuhusu jambo ambalo linavunja mtu mmoja taratibu. Pengine ni kuhusu pesa, ambapo unajua uaminifu utakufanya uonekane mjinga. Stefano hakuamka asubuhi akiamua kuwa shahidi. Aliamka akiamua kuwa mwaminifu katika kugawa chakula, na uaminifu huo ukamfikisha mahali ambapo ukweli ukawa ghali.
Ninakuuliza swali moja la moja kwa moja: unalinda nini kwa gharama ya ukweli? Jina lako? Amani ya uongo nyumbani? Nafasi yako katika kundi fulani? Kuna aina ya usalama ambao ni hekalu tulilojijengea wenyewe kwa mikono yetu, nasi tunaogopa sana kwamba Mungu atagusa kuta zake.
Na kama unateseka sasa kwa ajili ya kumfuata Kristo, kama ndoa yako imepoa kwa sababu umeamua kumfuata, kama umetengwa, kama unahisi upweke wa kuwa pekee yako unayeamini katika chumba chako, basi angalia kinachotokea mbinguni wakati Stefano anakufa. Yesu amesimama. Hayupo mbali, hajalala, hajaghafilika. Macho yake yako juu yako, naye anakuhesabia kila jiwe.
Lakini kioo hiki kina upande mwingine pia. Siku ile kulikuwa na mtu mmoja aliyesimama upande wa wauaji, akikubali, akishikilia mavazi yao. Yeye pia aliokolewa. Kama historia yako ina siku ambazo ulikuwa upande usio sahihi, ukinyamaza huku mwingine akiumizwa, ujue kwamba neema iliyomfikia Sauli wa Tarso bado inatembea mitaani leo.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanaweza kuielewa hadithi ya Stefano vizuri zaidi kuliko tunavyodhani, mradi tuanze mahali panapofaa. Usianze na mawe; anza na chakula. Mwambie mtoto kwamba kanisa la kwanza lilikuwa na tatizo: wajane fulani, yaani bibi ambao waume zao walikuwa wamefariki, walikuwa wanasahauliwa wakati chakula kinapogawanywa. Kanisa likachagua watu saba wa kusaidia, na mmoja wao aliitwa Stefano, jina lenye maana ya taji. Alikuwa mtu mkarimu, mwenye furaha, aliyejaa Roho Mtakatifu, na Mungu alifanya mambo ya ajabu kupitia yeye.
Kisha eleza kwamba watu wengine hawakupenda kusikia habari za Yesu, wakamkasirikia sana. Hapa unaweza kusema kwa unyofu, bila kuficha, kwamba walimwua. Lakini usiishie pale, kwa sababu Biblia yenyewe haiishii pale. Mwambie mtoto kwamba kabla hajafa, Stefano aliangalia juu akaona mbingu zimefunguka na Yesu amesimama, akimsubiri. Na kwamba Stefano aliomba Mungu awasamehe wale waliokuwa wakimwumiza, kama Yesu alivyoomba msalabani. Watoto huguswa sana na picha hizi mbili: Yesu aliyesimama, na mtu anayesamehe adui zake.
Kwa watoto wadogo, lenga upendo na usalama: Yesu alikuwa karibu na Stefano, naye yuko karibu nasi. Kwa watoto wa shule ya msingi, unaweza kuongeza somo la ujasiri na uaminifu, na hata kueleza jinsi Mungu alivyotumia jambo baya kueneza habari njema. Kwa vijana balehe, hadithi hii inafaa kwa mazungumzo mazito kuhusu gharama ya kumfuata Kristo na kuhusu Sauli aliyebadilika.
Kwenye Faith.network tunaandaa maelezo mahususi kwa makundi haya matatu, yaani watoto wa miaka 3 hadi 6, wa miaka 7 hadi 12, na vijana wa miaka 12 na zaidi, ili kila umri upate hadithi hii kwa lugha inayomfaa.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Stefano alikuwa nani katika Biblia?
Stefano alikuwa mmoja wa watu saba waliochaguliwa na kanisa la kwanza la Yerusalemu kusimamia mgawo wa chakula kwa wajane, kama inavyosimuliwa katika Matendo 6:5. Alikuwa Myahudi aliyezungumza Kiyunani, mtu aliyejaa imani na Roho Mtakatifu, na Mungu alifanya ishara na maajabu kupitia yeye. Alipoanza kuhubiri juu ya Yesu kwa nguvu, wapinzani wake walileta mashahidi wa uongo, akashtakiwa mbele ya Baraza kuu, akatoa hotuba ndefu kuhusu historia ya Israeli, kisha akapigwa mawe hadi kufa nje ya mji. Anajulikana kama shahidi wa kwanza aliyeuawa kwa ajili ya Kristo.
Kwa nini Stefano aliuawa kwa mawe?
Shtaka rasmi lilikuwa kufuru: walidai kwamba alinena maneno mabaya dhidi ya hekalu na dhidi ya torati ya Musa. Kwa torati ya Kiyahudi, adhabu ya kufuru ilikuwa kupigwa mawe. Lakini sababu halisi ilikuwa ujumbe wake. Stefano alionyesha kutoka katika historia yao wenyewe kwamba Mungu daima amekuwa akitembea na watu wake nje ya mipaka waliyoijenga, na kwamba Aliye juu hakai katika nyumba zilizofanywa kwa mikono. Aliposema kwamba walikuwa wamemsaliti na kumwua Mwenye Haki, hasira yao ikapasuka, wakamtoa nje ya mji na kumwua.
Je, Stefano alikuwa mtume?
Hapana, Stefano hakuwa miongoni mwa mitume kumi na wawili, wala haitwi mtume mahali popote katika Maandiko. Alikuwa mtumishi aliyechaguliwa na kanisa kwa kazi ya huduma ya kila siku. Jambo la kushangaza ni kwamba Matendo 6:8 inasema alikuwa akifanya maajabu na ishara kubwa katika watu, kazi ambayo hapo awali ilihusishwa hasa na mitume. Hii inatufundisha kwamba Roho Mtakatifu hagawi uweza wake kulingana na vyeo vya kanisa, bali huwapa wale walio wazi kwake, hata wakiwa wameanza kwa kazi ya kugawa chakula.
Kwa nini Yesu alikuwa amesimama na si ameketi?
Katika Matendo 7:55 Stefano anamwona Yesu akisimama upande wa mkono wa kuume wa Mungu, ingawa mahali pengine katika Agano Jipya Kristo anaelezwa kuwa ameketi, ishara ya kazi ya ukombozi iliyokamilika. Kusimama hapa kuna maana ya pekee. Ni ishara ya mwenyeji anayeinuka kumpokea mgeni wake anayerudi nyumbani, na ya shahidi au hakimu anayeinuka kutetea mtu wake mahakamani. Wakati baraza la kidunia lilipomhukumu Stefano, Baraza la mbinguni lilikuwa likisimama upande wake. Hii ni faraja kubwa kwa kila anayeteseka kwa ajili ya jina la Yesu.
Mahubiri ya Stefano katika Matendo sura ya 7 yanahusu nini?
Ni hotuba ndefu kuliko zote katika kitabu cha Matendo, nayo inapitia historia ya Israeli kutoka kwa Ibrahimu, kupitia Yusufu na Musa, hadi kwa Daudi na Sulemani. Lakini si somo la historia tu; ni hoja. Stefano anaonyesha kwamba Mungu alijifunua mara kwa mara nje ya nchi takatifu na nje ya hekalu, na kwamba viongozi wa kila kizazi walikuwa wakiwakataa wajumbe aliowatuma. Anamalizia kwa kusema kwamba kizazi chao kimefuata nyayo zilezile kwa kumsaliti na kumwua Mwenye Haki, yaani Yesu Kristo.
Je, Sauli, yaani Paulo, alihusika katika kifo cha Stefano?
Ndiyo. Matendo 7:58 inasema wale waliomwua waliweka mavazi yao miguuni pa kijana mmoja aliyeitwa Sauli, na Matendo 8:1 inaongeza kwamba Sauli alikuwa akiona vema kwa kuuawa kwake. Miaka mingi baadaye, Paulo mwenyewe alikumbuka tukio hilo kwa uchungu alipokiri kwamba alisimama pale wakati damu ya Stefano shahidi ikimwagika, akikubaliana na wale waliomwua (Matendo 22:20). Yule aliyeshuhudia kifo cha shahidi wa kwanza akaja kuwa mhubiri mkuu wa injili kwa mataifa, na hatimaye akafa naye kama shahidi.
Neno "shahidi" lina maana gani hapa?
Katika Kiyunani cha Agano Jipya, neno linalotafsiriwa shahidi ni "martys", lenye maana ya mtu anayetoa ushuhuda, kama shahidi mahakamani. Kwa sababu wengi waliotoa ushuhuda juu ya Yesu waliuawa, neno hili likaja kubeba maana ya mtu aliyekufa kwa ajili ya imani yake. Stefano anaitwa shahidi kwa maana hizi zote mbili: alishuhudia wazi juu ya Kristo kwa maneno, kisha akathibitisha ushuhuda huo kwa uhai wake. Kushuhudia kwa maneno na kushuhudia kwa maisha ni jambo moja katika Biblia, si mambo mawili tofauti.
Je, Stefano alikuwa shemasi wa kwanza?
Mapokeo mengi ya kanisa humwita Stefano shemasi wa kwanza, lakini Matendo 6 haitumii cheo hicho kwa watu hao saba. Kinachoelezwa pale ni kazi ya kuhudumu, na neno la Kiyunani la kuhudumu ndilo linalokuja baadaye kuwa msingi wa cheo cha ushemasi katika barua za Paulo. Hivyo ni sahihi kusema kwamba huduma yao ni mzizi wa ushemasi wa kanisa, lakini si sahihi kudhani kwamba walikuwa na cheo rasmi kama tunavyokielewa leo. Walikuwa watumishi waliochaguliwa kwa ajili ya haki na upendo ndani ya kanisa.
Kilichotokea kwa kanisa baada ya kifo cha Stefano ni nini?
Mateso makali yakazuka Yerusalemu, na Matendo 8:1 inasema waumini wote wakatawanyika katika nchi ya Uyahudi na Samaria, isipokuwa mitume. Kinachoonekana kama msiba kikawa njia ya kueneza injili. Waliotawanyika walihubiri popote walipokwenda, Filipo akaenda Samaria, na kama Matendo 11:19 inavyoeleza, wengine walifika Foinike, Kipro na Antiokia. Pale Antiokia kanisa la mataifa likazaliwa, na pale ndipo wafuasi walipoitwa Wakristo kwa mara ya kwanza. Mawe yaliyokusudiwa kuzima ushuhuda yaliyausambaza badala yake.
Stefano alikuwa na umri gani alipokufa?
Biblia haisemi. Haitoi umri wake, hali yake ya ndoa, wala historia ya familia yake. Tunachojua ni kwamba alikuwa Myahudi aliyezungumza Kiyunani, pengine mmoja wa wale waliorudi Yerusalemu kutoka nchi za nje, na kwamba alikuwa na ujuzi mkubwa wa Maandiko, kama hotuba yake inavyoonyesha. Picha nyingi za sanaa zinamwonyesha kama kijana mdogo sana, lakini hiyo ni mapokeo, si maelezo ya Maandiko. Biblia inatuacha bila maelezo hayo kwa makusudi, ili tusiangalie historia yake binafsi bali ushuhuda wake juu ya Kristo.
Je, Stefano ana udhaifu wowote unaoonekana katika Biblia?
Maandiko hayataji dhambi wala kushindwa kokote kwa upande wake, tofauti na watu kama Petro au Daudi. Kinachojadiliwa na wasomaji wengine ni ukali wa maneno yake mwishoni mwa hotuba, alipowaita wenye shingo gumu na wasiotahiriwa mioyo (Matendo 7:51). Je, hilo lilikuwa kukosa busara? Pengine, kwa macho yetu. Lakini maneno hayo yanafuata mtindo wa manabii wa Agano la Kale, na yanalingana na ushuhuda uliokuwa umekwisha tolewa kwa subira. Hatupaswi kumfanya Stefano kuwa mtu mkamilifu; mkamilifu ni yule aliyemwona akisimama mbinguni.
Je, Wakristo bado wanauawa kwa ajili ya imani leo?
Ndiyo, na hiyo ndiyo sababu hadithi ya Stefano si ya kumbukumbu tu. Katika sehemu nyingi za dunia leo, kumfuata Yesu kunagharimu kazi, familia, uhuru, na wakati mwingine uhai. Maneno ya Bwana katika Yohana 15:20 yanabaki kuwa kweli: mtumwa si mkubwa kuliko bwana wake, na waliomwudhi yeye watawaudhi na wafuasi wake. Ahadi ya Ufunuo 2:10 pia inabaki: yule atakayekuwa mwaminifu hata kufa atapewa taji ya uzima. Kanisa linaloteswa halijasahauliwa mbinguni, na Yesu bado anasimama kuwapokea watu wake.
Kwa kuhitimisha
Stefano hakuacha kitabu, kanisa lenye jina lake, wala ukoo wa wafuasi. Aliacha kitu kingine: mlango uliofunguliwa. Aliuawa kwa sababu alithubutu kusema kwamba Mungu hakai katika nyumba zilizojengwa kwa mikono, na jiwe la kwanza lililotupwa dhidi yake likawa mwanzo wa kuenea kwa injili nje ya Yerusalemu kwenda Samaria, Antiokia, na hatimaye hadi mwisho wa dunia. Kanisa lililokataa kuondoka likatawanywa, na kutawanywa huko kukawa huduma. Hivi ndivyo Mungu anavyofanya kazi mara nyingi: anachotumia kuonekana kama kushindwa ndicho kinachobeba uzao.
Kama unataka kuendelea, soma Matendo sura ya 6 hadi 8 kwa mkupuo mmoja, bila kukatiza, na uone jinsi simulizi linavyotiririka kutoka kwenye mgogoro wa chakula hadi kwenye mahubiri ya Filipo Samaria. Kisha soma Yohana 15 na Ufunuo 2, uone jinsi Bwana anavyowaandaa na kuwatia moyo watu wake wanaoteseka. Na mwishowe, keti kimya kwa dakika chache mbele ya picha moja: mbingu zimefunguka, na Yesu amesimama. Kwa yule anayelipa gharama ya kumfuata leo, hiyo ndiyo ahadi ya kutosha.
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Kenya
Indonesia
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
