Aklat ng Exodo: Ang Paglaya ng Bayan ng Diyos

Panimula

May isang eksenang madalas nating laktawan. Matapos ang mga salot, matapos ang dugo sa hamba ng pinto, matapos mahati ang dagat at malunod ang buong hukbo ni Faraon, hindi doon nagtatapos ang aklat. Ang huling larawan sa Exodo ay hindi isang bayang sumasayaw sa dalampasigan. Ang huling larawan ay isang tolda sa gitna ng disyerto, natatakpan ng ulap, at ang kaluwalhatian ng Panginoon ay pumupuno rito nang husto kaya hindi na makapasok si Moises.

Bakit doon nagtatapos ang kuwento ng paglaya?

Dahil ang layunin ng Exodo ay hindi lamang ang paglabas ng Israel sa Egipto. Ang layunin ay ang paglipat ng Diyos sa gitna ng kanyang bayan. Sa gabay na ito, tuklasin natin kung sino ang sumulat ng aklat, kailan at bakit, paano ito binuo, ano ang mga pangunahing tema nito, at bakit ang bawat pahina ay tumuturo kay Cristo. May praktikal na gabay rin sa pagbabasa sa dulo.

Ang paglaya ay pinto, hindi bahay.

Ang tuon ng gabay na ito

Karaniwang binabasa ang Exodo bilang kuwento ng kalayaan: mula alipin tungo sa malaya. Totoo iyon, ngunit kalahati lamang. Ang tuon ng gabay na ito ay ito: ang Exodo ay kuwento ng Diyos na lumilipat ng tirahan. Hindi lang niya inilabas ang Israel sa Egipto; dinala niya sila sa kanyang sarili, at pagkatapos ay bumaba siya upang manirahan sa kanilang kampo. Kaya nagtatapos ang aklat sa Exodo 40:34 at hindi sa Exodo 14. Kapag ganito mo babasahin ang Exodo, magbabago ang lahat: ang Sampung Utos, ang tabernakulo, maging ang gintong guya. Ang tanong ng aklat ay hindi lamang "Paano tayo makakalaya?" kundi "Paano mananahan ang banal na Diyos kasama ng bayang makasalanan?"

Ano ang sinasabi ng Bibliya tungkol sa Aklat ng Exodo?

Nagbubukas ang Exodo sa dilim. Ang pitumpung kaanak ni Jacob na lumipat sa Egipto ay naging isang malaking bayan, at ang bagong Faraon na "hindi nakakikilala kay Jose" ay ginawa silang alipin. Apat na siglo ng pawis, latigo, at kamatayan ng mga sanggol. At tila tahimik ang langit.

Ngunit hindi tahimik ang langit. "At narinig ng Dios ang kanilang hibik, at naalaala ng Dios ang kaniyang tipan kay Abraham, kay Isaac, at kay Jacob" (Exodo 2:24). Ang buong aklat ay bunga ng pangungusap na iyon. Hindi kumilos ang Diyos dahil karapat-dapat ang Israel; kumilos siya dahil may pangako siyang binitiwan kay Abraham, at hindi siya nagsisinungaling.

Sa isang nagliliyab na palumpong, nagpakilala siya kay Moises sa pangalang hindi na muling nawala sa Kasulatan: "At sinabi ng Dios kay Moises, AKO YAONG AKO NGA; at kaniyang sinabi, Ganito ang sasabihin mo sa mga anak ni Israel, Sinugo ako sa inyo ni AKO NGA" (Exodo 3:14). Hindi ito bugtong. Ito ay pangako. Ang Diyos na ito ay hindi umaasa sa iba para umiral, hindi nagbabago, hindi napapagod, hindi nasasakop ng panahon. At ang ganitong Diyos ang nagsabing bumaba siya upang iligtas.

Umabot ang paglaya sa pamamagitan ng dugo. Sa ikasampung salot, walang pamilyang Israelita ang naligtas dahil sa lahi o kabutihan. Naligtas sila dahil sa isang tandang nakita ng Diyos: "At ang dugo ay magiging sa inyo'y isang tanda sa mga bahay na inyong kinaroroonan: at pagka aking nakita ang dugo, ay lalampasan ko kayo, at walang salot na sasainyo, na papatay sa inyo, pagka aking sinasaktan ang lupain ng Egipto" (Exodo 12:13). Pansinin: hindi sinabi ng Diyos na "pagka nakita ninyo ang inyong pananampalataya," kundi "pagka aking nakita ang dugo." Ang kaligtasan ay nakasalalay sa iniaalay na buhay, hindi sa kalidad ng sumasampalataya.

Pagkatapos, ang pinakatanyag na eksena: "At iniunat ni Moises ang kaniyang kamay sa ibabaw ng dagat; at pinaghawi ang dagat ng Panginoon sa pamamagitan ng isang malakas na hanging silanganan ng buong magdamag, at ang dagat ay pinapaging tuyong lupa, at ang tubig ay nahawi. At ang mga anak ni Israel ay pumasok sa gitna ng dagat sa ibabaw ng tuyong lupa: at ang tubig ay naging isang kuta sa kanila sa kanilang kanan at sa kanilang kaliwa" (Exodo 14:21-22). Ang dagat na sagisag ng kaguluhan at kamatayan ay naging daan ng buhay. Ang tubig na nagligtas sa Israel ang siya ring lumamon sa hukbo ni Faraon.

Ngunit hindi doon nagtatapos ang paglalakbay. Dinala sila ng Diyos sa Sinai, hindi sa Canaan agad. Bago pa man siya nagbigay ng anumang utos, nagpakilala muna siya bilang Tagapagligtas: "Ako ang Panginoon mong Dios, na naglabas sa iyo sa lupain ng Egipto, sa bahay ng pagkaalipin. Huwag kang magkakaroon ng ibang mga dios sa harap ko" (Exodo 20:2-3). Ang biyaya ang nauuna; ang pagsunod ang tugon. At ang mga sumunod na labinlimang kabanata ay puro tungkol sa isang tolda, dahil doon patungo ang lahat: sa isang Diyos na nakikipamayan.

Sino ang sumulat ng Exodo, at kailan ito naganap?

Si Moises ang tradisyonal at makatuwirang may-akda ng Exodo. Sa loob mismo ng aklat, paulit-ulit na iniuutos sa kanya ng Diyos na magsulat: "At sinabi ng Panginoon kay Moises, Isulat mo ito sa isang aklat na pinakaalaala" (Exodo 17:14), at "sinulat ni Moises ang lahat ng mga salita ng Panginoon" (Exodo 24:4). Tinawag ng Panginoong Jesus ang Torah bilang "aklat ni Moises" (Marcos 12:26), at ganoon din ang pananaw ng buong Bagong Tipan. Hindi ito nangangahulugang walang naging maliliit na pagsasaayos ng mga huling tagatipon, tulad ng pagbanggit sa pagkamatay ni Moises sa Deuteronomio 34; ngunit ang puso ng aklat ay nagmula sa taong naroon mismo sa palumpong, sa harap ni Faraon, at sa tuktok ng Sinai.

May dalawang pangunahing panig sa usapin ng petsa. Ang naunang petsa ay nakabatay sa 1 Hari 6:1, na nagsasabing ang templo ni Solomon ay itinayo 480 taon matapos ang paglabas sa Egipto, na naglalagay sa exodo sa tinatayang 1446 B.C. Ang huling petsa naman, na pinapaboran ng ilang arkeologo, ay nasa ikalabintatlong siglo B.C., sa panahon ni Ramses II, dahil sa pagbanggit sa lungsod ng Rameses sa Exodo 1:11. Hindi kailangang mabahala ng mananampalataya sa debateng ito. Ang parehong panig ay naniniwalang tunay na nangyari ang exodo sa kasaysayan, at hindi ito alegorya lamang. Isang tunay na bayan, sa tunay na lupain, na iniligtas ng tunay na Diyos.

Ang mga pangyayari ay malinaw: isang pamilyang naging bansa, isang bansang naging alipin, at isang Diyos na tumupad sa sinabi niya kay Abraham daan-daang taon na ang nakalipas, na ang kanyang lahi ay magiging alipin sa ibang lupain ngunit ilalabas niya sila na may malaking pag-aari (Genesis 15:13-14). Ang Exodo ay hindi biglaang pagsulpot ng Diyos. Ito ay pagtupad sa isang matagal nang pangako.

Ang pangalang Hebreo ng aklat ay Shemot, "Mga Pangalan," mula sa unang salita nito, dahil nagsisimula ito sa listahan ng mga anak ni Israel na pumasok sa Egipto. Nakakaantig iyon: sa lupain kung saan sila mga numero lamang, mga alipin na walang mukha, tinatawag pa rin sila ng Diyos sa kanilang mga pangalan. Ang pangalang "Exodo" naman ay mula sa Griyegong salin na Septuagint, at ang ibig sabihin ay "paglabas."

Ang tema na dumadaloy sa buong Bibliya

Ang Exodo ang naging pattern ng kaligtasan sa buong Kasulatan. Tuwing nagsasalita ang mga propeta tungkol sa pag-asa, ang exodo ang kanilang wika: si Isaias ay nangako ng bagong paglabas sa pagkabihag sa Babilonia, at si Jeremias ay nagsabing darating ang araw na hindi na ito ang pinakadakilang pagliligtas na maaalala ng Israel. Bawat Paskuwa na ipinagdiriwang ng Israel ay isang pagsasabuhay muli ng gabing iyon sa Egipto. Hindi lumipas ang Exodo; ito ay naging gramatika ng pag-asa.

Nang dumating si Jesus, hindi siya nagdala ng ibang kuwento. Tinupad niya ang kuwentong ito. Sa Bundok ng Pagbabagong-anyo, kausap niya sina Moises at Elias tungkol sa kanyang "paglabas" na malapit niyang ganapin sa Jerusalem (Lucas 9:31); ang mismong salitang Griyego roon ay exodos. Ang krus ay ang tunay na exodo, hindi mula sa Egipto kundi mula sa kasalanan at kamatayan.

Tingnan ang bawat sangkap. Ang Kordero ng Paskuwa ay natupad kay Cristo: "ang Cristo na ating korderong paskua ay naihain na" (1 Corinto 5:7). Ang dugo sa hamba ng pinto ay naging dugo sa kahoy ng krus, at muli, hindi ang kalidad ng ating pananampalataya kundi ang halaga ng dugo ang nagliligtas. Ang pagtawid sa dagat ay larawan ng bautismo at ng bagong buhay, ayon kay Pablo sa 1 Corinto 10:1-4. Ang mana sa disyerto ay tumuturo sa kanya na nagsabing siya ang tinapay ng buhay. Ang bato na binuksan upang uminom ang bayan ay si Cristo mismo.

Ngunit narito ang puntong madalas nakakaligtaan, at ito ang puso ng gabay na ito. Ang tabernakulo ang huling pahina ng Exodo, at ang tabernakulo ang unang pahina ng Ebanghelyo ni Juan. "At nagkatawang-tao ang Verbo, at tumahan sa gitna natin (at nakita namin ang kaniyang kaluwalhatian, kaluwalhatian gaya ng sa bugtong ng Ama), na puspos ng biyaya at katotohanan" (Juan 1:14). Ang salitang "tumahan" doon ay literal na "nagtolda." Ang ulap na bumaba sa Sinai at pumuno sa tabernakulo ay bumaba ngayon sa isang sinapupunan, sa isang sabsaban, sa laman at dugo ng isang tao.

At hindi pa tapos. Ang huling kabanata ng Bibliya ay ang huling kabanata ng Exodo, ngunit ngayon ay pandaigdigan na: "Narito, ang tabernakulo ng Dios ay nasa mga tao, at siya'y mananahan sa kanila, at sila'y magiging mga bayan niya, at ang Dios din ay sasa kanila, at magiging Dios nila" (Pahayag 21:3). Mula sa tolda sa disyerto hanggang sa bagong Jerusalem, iisa ang pangarap ng Diyos: makasama tayo.

Balangkas at pangunahing tema

Ang Exodo ay may apatnapung kabanata, at ang pinakamadaling paraan upang maunawaan ito ay sundan ang mapa ng paglalakbay: mula Egipto, patungo sa disyerto, at hanggang sa Sinai. Ngunit mas malalim ang balangkas kung sundan ang paglipat ng presensya ng Diyos.

Sa mga kabanata 1 hanggang 15, nariyan ang pagliligtas. Ang pagkaalipin, ang pagtawag kay Moises sa palumpong, ang harapang labanan ng Panginoon at ni Faraon sa pamamagitan ng sampung salot, ang Paskuwa, at ang pagtawid sa dagat. Hindi ito basta pagpapalaya ng mga alipin; ito ay paglilitis sa mga diyos ng Egipto. Bawat salot ay tumatama sa isang diyus-diyosan: ang Nilo, ang araw, ang mga hayop, at sa dulo, ang anak ni Faraon na itinuturing na diyos. Ang tanong ni Faraon sa simula ay "Sino ang Panginoon?" At apatnapung kabanata ang sagot.

Sa mga kabanata 16 hanggang 18, nariyan ang paglalakbay. Mana, tubig mula sa bato, digmaan laban kay Amalek, at ang payo ng biyenan ni Moises tungkol sa pamamahala. Dito natututo ang bayan na ang Diyos na naghati ng dagat ay siya ring nagbibigay ng agahan araw-araw. Malaking himala at maliit na tinapay, iisang kamay.

Sa mga kabanata 19 hanggang 24, nariyan ang tipan. Sa Sinai, sinabi ng Diyos sa bayan na dinala niya sila sa mga pakpak ng agila upang maging tanging kayamanan niya, isang kaharian ng mga saserdote at banal na bansa (Exodo 19:4-6). Doon ibinigay ang Sampung Utos, na nagsisimula hindi sa isang utos kundi sa isang pagpapakilala: "Ako ang Panginoon mong Dios, na naglabas sa iyo sa lupain ng Egipto" (Exodo 20:2). Sinusundan ito ng mga batas ukol sa hustisya, sa mga alipin, sa mga dukha, sa mga banyaga, at nagtatapos sa isang hapunan sa presensya ng Diyos.

Sa mga kabanata 25 hanggang 31, nariyan ang plano ng tabernakulo. Pitong beses nagsalita ang Panginoon kay Moises dito, tulad ng pitong araw ng paglikha, dahil ang tabernakulo ay isang maliit na mundo kung saan naibabalik ang Eden.

Sa mga kabanata 32 hanggang 34, nariyan ang pagtataksil at pagpapanumbalik. Habang tinatanggap ni Moises ang plano ng tirahan ng Diyos, gumagawa ang bayan ng kapalit na diyos sa ibaba. Dito nanganganib ang buong proyekto, at dito rin naipahayag ang pinakamalalim na paglalarawan ng Diyos sa Lumang Tipan: "puspos ng kahabagan at mapagkaloob, banayad sa pagkagalit, at sagana sa kaawaan at katotohanan" (Exodo 34:6).

Sa mga kabanata 35 hanggang 40, nariyan ang pagtatayo at ang kaluwalhatian. Ginawa nga ang tabernakulo, at bumaba ang Diyos. Ang aklat na nagsimula sa hibik ng mga alipin ay nagtapos sa ulap ng kaluwalhatian sa gitna ng kampo.

Mga mahalagang talata mula sa aklat na ito

Exodo 3:14. "AKO YAONG AKO NGA." Sa Hebreo, ito ang pinagmulan ng banal na pangalang YHWH, na isinasalin nating "Panginoon" sa maraming Bibliya. Hindi ito pilosopikal na paglalaro ng salita. Sa isang mundong puno ng mga diyos na may kani-kaniyang teritoryo at kahinaan, sinabi ng Diyos ni Israel: hindi ako mailalagay sa kahon, hindi ako nakadepende sa inyo, hindi ako mawawala. Kaya nang sabihin ni Jesus, "Bago ipinanganak si Abraham, ay ako nga" (Juan 8:58), naunawaan agad ng mga nakikinig na inaangkin niya ang pangalang iyon, at dumampot sila ng bato. Ang Diyos ng palumpong ay ang Diyos ng krus.

Exodo 20:2-3. Karaniwan nating nakikita ang Sampung Utos bilang listahan ng mga bawal, kaya nakakaligtaan natin ang unang pangungusap. Bago ang anumang utos, may pagliligtas na. Hindi sinabi ng Diyos, "Sundin ninyo ito para mailabas ko kayo sa Egipto." Sinabi niya, "Inilabas ko na kayo, kaya ganito na kayong mamuhay." Ito ang orihinal na hugis ng biyaya sa Kasulatan, at hindi ito nagbago sa Bagong Tipan. Ang pagsunod ay hindi presyo ng kaligtasan; ito ay hugis ng buhay ng iniligtas. At ang unang utos ay hindi tungkol sa pag-uugali kundi tungkol sa pagmamahal: walang ibang diyos sa harap ko, dahil ako mismo ang nasa gitna ninyo.

Exodo 33:14. Matapos ang gintong guya, sinabi ng Diyos na ipagpapatuloy niya ang paghahatid sa kanila sa lupang pangako, ngunit hindi siya sasama sa kanila upang hindi sila malipol. Tumanggi si Moises. Kung hindi sasama ang presensya, huwag na silang paalisin doon. At narito ang sagot ng Diyos: "Ako'y sasa iyo, at ikaw ay aking bibigyan ng kapahingahan" (Exodo 33:14). Ito ang pinakamalinaw na patunay ng tuon ng aklat. Mas mahalaga sa Israel ang presensya kaysa sa lupain. At maririnig mo ang parehong tinig sa Mateo 11:28, nang sabihin ni Jesus, "Magsiparito sa akin, kayong lahat na nangapapagal at nangabibigatang lubha, at kayo'y aking papagpapahingahin."

Ang Salamin

Baka natakasan mo na ang sarili mong Egipto. Umalis ka sa relasyong sumisira sa iyo. Tumigil ka sa isang bisyo. Nakaahon ka sa utang. Nabuhay ka pagkatapos ng isang taon na akala mo hindi mo kakayanin. At ngayon, malaya ka nga, pero bakit parang wala pa ring laman?

Ganito rin ang Israel sa dalampasigan. Kumanta sila sa Exodo 15, at tatlong araw lang ang nakalipas ay nagreklamo na sila tungkol sa tubig. Dahil ang paglaya, mag-isa, ay hindi sapat para sa puso ng tao. Kaya inilabas ka ng Diyos ay upang ilapit ka sa kanya. Hindi ka niya iniligtas upang maging malayang tao lamang; iniligtas ka niya upang maging tahanan siya.

Kaya narito ang tanong ng Exodo sa iyo ngayon. Kung ibibigay sa iyo ng Diyos ang lahat ng ipinagdarasal mo, ang trabaho, ang ikakasal, ang gamot na gumana, ang anak na bumalik, pero sasabihin niyang hindi siya sasama, tatanggapin mo ba? Marami sa atin, kung tapat tayo, ay oo ang sasabihin. Bibitbitin natin ang biyaya at iiwan ang Nagbigay.

Iyan ang gintong guya. Hindi ito pagpapalit ng relihiyon; ito ay paghingi ng diyos na kaya nating hawakan, kontrolin, at ilagay sa iskedyul natin. Nagagawa natin ito sa pera na ginagawa nating seguridad, sa katawan na ginagawa nating pagkakakilanlan, sa trabaho na ginagawa nating katibayan ng halaga natin, sa pamilya na ginagawa nating buong mundo. Ang guya ay laging mukhang praktikal.

At gayunman, hindi ka iniwan ng Diyos noon sa Sinai, at hindi ka niya iiwan ngayon. Nakita niya ang guya, at nanatili pa rin siya. Nagtolda pa rin siya sa gitna ng kampo. Nagkatawang-tao pa rin siya sa gitna ng mundong tumanggi sa kanya. Ang tanong ay hindi kung tatanggapin ka niya. Ang tanong ay kung ang presensya niya ba ay sapat na para sa iyo.

Ipinaliwanag para sa mga bata

Sa mga bata, ang Exodo ay isa sa pinakamadaling kuwentong isalaysay, dahil may aksyon, may tunog, may kulay. Isang masamang hari na ginawang alipin ang bayan ng Diyos. Isang batang inilagay sa basket sa ilog at iniligtas. Isang palumpong na nagliliyab ngunit hindi nauubos. Sampung nakakagulat na bagay na nangyari sa Egipto. Isang gabi na ang dugo sa pinto ang naging tanda ng kaligtasan. At isang dagat na nahati para makatawid ang mga tao sa tuyong lupa.

Ngunit ang mahalagang huwag kaligtaan kapag ikinukuwento mo ito sa bata ay ang dulo. Sabihin sa kanila: matapos silang mailigtas, gumawa ang Diyos ng espesyal na tolda upang doon siya tumira, sa gitna mismo ng kanilang kampo. Hindi siya nanatili sa malayo. Gusto niyang malapit sa kanyang bayan. At iyon din ang ginawa ni Jesus nang dumating siya sa mundo.

Iwasang gawing simpleng aral lamang ang kuwento, na parang si Moises ang bayani at kailangan lang nating maging matapang tulad niya. Si Moises ay isang taong natatakot, nag-aatubili, at nagkamali. Ang Diyos ang bayani ng Exodo, at iyon ang balitang magpapalakas sa isang bata.

Sa Faith.network, may mga hiwalay na paliwanag ng aklat ng Exodo na iniangkop sa iba't ibang edad: para sa mga preschooler na tatlo hanggang anim na taong gulang, para sa mga batang pito hanggang labindalawa, at para sa mga kabataang labindalawang taon pataas na handa nang pag-usapan ang mas mabibigat na tanong tulad ng puso ni Faraon at ng kahulugan ng Sampung Utos. Piliin ang angkop sa edad ng anak mo at basahin ninyo ito nang magkasama.

Gabay sa pagbabasa ng Exodo

Apatnapung kabanata ang Exodo, at kayang tapusin ito sa isang buwan kung babasa ka ng isa hanggang dalawang kabanata bawat araw. Ngunit mas makabubuti kung hahatiin mo ito sa apat na linggo ayon sa balangkas ng aklat, at hindi ayon sa bilang ng pahina.

Sa unang linggo, basahin ang mga kabanata 1 hanggang 15. Ito ang bahagi ng pagliligtas. Habang binabasa mo ang mga salot, huwag lamang bilangin ang mga ito; tanungin sa bawat isa kung anong dakilang bagay ang inaangkin ng Egipto na hinahatulan ng Diyos. At sa Exodo 12, huminto ka nang matagal. Basahin ito na parang unang beses mong nalaman na may kaligtasang darating sa pamamagitan ng dugo ng kordero.

Sa ikalawang linggo, basahin ang mga kabanata 16 hanggang 24. Dito matututuhan mo ang tungkol sa pang-araw-araw na probisyon at sa tipan. Kapag umabot ka sa mga batas sa mga kabanata 21 hanggang 23, huwag mataranta sa mga detalye tungkol sa mga baka at bukirin. Tanungin sa halip: anong uri ng lipunan ang binubuo ng Diyos? Makikita mong may puso siya para sa dukha, sa balo, sa ulila, at sa dayuhan.

Sa ikatlong linggo, basahin ang mga kabanata 25 hanggang 34. Dito nagsisimulang bumagal ang maraming mambabasa dahil sa mga sukat ng tabernakulo. Basahin ito nang mabagal, hindi mabilis. Isipin na naglilibot ka sa isang gusali: mula sa labas papasok, mula sa bakuran hanggang sa Kabanal-banalang Dako. Pansinin kung paano lumalapit ang isang tao sa Diyos, hakbang-hakbang, at kung gaano kalaki ang kailangan bago maging ligtas ang paglapit. Pagkatapos, basahin ang mga kabanata 32 hanggang 34 na parang isang drama, dahil iyon nga.

Sa ikaapat na linggo, basahin ang mga kabanata 35 hanggang 40, at pansinin ang paulit-ulit na pariralang "gaya ng iniutos ng Panginoon kay Moises." Ang pagsunod na iyon ang tulay patungo sa kaluwalhatian sa Exodo 40:34.

Magandang isabay dito ang pagbabasa ng Awit 105 at 106, na dalawang salaysay ng exodo mula sa iba't ibang anggulo, at ang Hebreo 8 hanggang 10, na nagpapaliwanag kung paano tinupad ni Cristo ang tabernakulo at ang tipan. Sa dulo ng bawat araw, magtanong ng tatlong bagay: ano ang ipinapakita nito tungkol sa Diyos, ano ang ipinapakita nito tungkol sa tao, at saan ito tumuturo kay Cristo.

Mga madalas itanong

Bilang pagtatapos

Kung isasara mo ang Exodo pagkatapos ng kabanata 14, iisipin mong ang pangunahing sinasabi nito ay malaya ka na. Totoo iyon, at dapat itong ipagdiwang. Ngunit hindi doon nagtatapos ang Diyos. Dinala niya ang bayan sa Sinai, tiniis ang kanilang gintong guya, nagpahayag ng kanyang pangalan bilang mahabagin at mapagpatawad, at pagkatapos ay bumaba siya sa isang tolda ng balat ng hayop sa gitna ng isang kampo sa disyerto. Iyon ang huling larawan ng aklat, at iyon ang buong punto.

Ang kaluwalhatian ay bumaba sa tolda, hindi sa palasyo.

Kaya kapag binabasa mo ang Exodo, huwag lamang hanapin ang mga himala. Hanapin ang ulap. Sundan kung saan patungo ang presensya ng Diyos, dahil doon ka rin niya inaanyayahan. At kapag naabot mo ang Exodo 33:14, na ang sabi ay "Ako'y sasa iyo, at ikaw ay aking bibigyan ng kapahingahan," huminto ka. Iyon ang buong pangako ng Bibliya sa isang pangungusap, at natupad iyon sa Kordero na nagtolda sa gitna natin.

Simulan mo ngayon sa unang kabanata. Basahin ito nang mabagal, at hayaang dalhin ka nito hanggang sa huling talata, kung saan hindi na makapasok si Moises dahil sa punong-puno ang tolda ng Diyos.