Injili ya Luka: Yesu Mwokozi wa Watu Wote
Utangulizi
Fikiria mtu mmoja aliyeitwa Theofilo. Hatujui alikuwa mtu wa aina gani kwa hakika, kama alikuwa ofisa wa Kirumi aliyeongoka, au msomi tajiri aliyekuwa akiuliza maswali mengi kuhusu habari hii ya Yesu wa Nazareti. Lakini tunajua kitu kimoja: mtu huyu alikuwa na mashaka fulani, au angalapo alihitaji uthibitisho. Na Mungu, kwa hekima yake, hakumjibu kwa mahubiri mafupi. Alimjibu kwa kitabu kirefu kabisa katika Agano Jipya, kilichoandikwa kwa uchunguzi wa taratibu, na kilichoanza kwa kutaja jina lake.
Hiyo ni Injili ya Luka. Habari njema iliyoandikwa kwa mpangilio wa mtu aliyefanya utafiti, kwa moyo wa mtabibu aliyezoea kuona maumivu ya watu, na kwa upeo wa mtu anayejua kuwa wokovu huu hauishii katika Yerusalemu. Katika ukurasa huu utaona ni nani aliandika kitabu hiki na kwa nini, jinsi kilivyoundwa, mada zake kuu, mistari yake muhimu, nafasi yake katika Biblia nzima, na mwongozo wa vitendo wa kukisoma kwa wiki chache tu.
Mtazamo wa mwongozo huu
Watu wengi husema, "Luka ni Injili ya wote." Ni kweli, lakini neno "wote" linaweza kuwa neno baridi, kubwa na lisiloshika mtu yeyote. Mtazamo wa mwongozo huu ni huu: Luka hasemi "wote" kwa jumla, anaandika "wote" kwa majina. Wachungaji wa usiku, mwanamke mjane wa Naini, Msamaria aliyedharauliwa, mtoza ushuru aliyepanda mkuyu, mwenye dhambi aliyesulubiwa kando ya Yesu, na Theofilo mwenyewe. Wokovu wa dunia yote unathibitishwa kwa udogo wa watu wanaotajwa. Ndiyo maana kitabu hiki kinagusa: kama Luka aliweza kuandika habari njema kwa ajili ya mtu mmoja aliyehitaji hakika, basi neno "watu wote" lina nafasi ya jina lako pia.
Biblia inasema nini kuhusu Injili ya Luka?
Luka anaanza tofauti na waandishi wengine wa Injili. Hakuanza kwa nasaba, wala kwa unabii, wala kwa maneno makubwa kuhusu Neno lililokuwa mwanzo. Alianza kama mwandishi wa historia anayeeleza kazi yake:
"Nimeona vema mimi nami, kwa kuwa nimejitahidi kutafuta kwa taratibu mambo hayo yote tangu mwanzo, kukuandikia kwa taratibu, Theofilo mtukufu" (Luka 1:3).
Angalia maneno hayo. "Nimejitahidi kutafuta kwa taratibu." Luka hakuwa shuhuda wa macho wa maisha ya Yesu. Anakiri hilo mwenyewe katika mstari wa pili, akisema kwamba wale waliokuwa mashuhuda tangu mwanzo waliwaletea habari hizi. Kwa hiyo Luka alifanya kile ambacho mtu mwaminifu hufanya: alichunguza, alihoji, alikusanya, na akaandika kwa mpangilio. Kusudi lake ni la wazi katika mstari unaofuata, kwamba Theofilo apate kujua hakika ya mambo aliyofundishwa. Injili hii, tangu mstari wake wa kwanza, ni zawadi kwa mtu anayeuliza, "Nawezaje kujua hii ni kweli?"
Kutoka kwa msingi huo wa uchunguzi, Luka anatuingiza katika habari ya kuzaliwa kwa Yesu, na hapo tunakutana na tangazo linaloweka mada ya kitabu chote:
"Kwa kuwa leo katika mji wa Daudi amezaliwa, kwa ajili yenu, Mwokozi, ndiye Kristo Bwana" (Luka 2:11).
Neno "Mwokozi" ni neno la Luka. Katika ulimwengu wa Kirumi, jina hilo lilitolewa kwa Kaisari. Luka analitwaa na kuliweka juu ya mtoto mchanga aliyelazwa katika hori ya kulia ng'ombe, na tangazo hilo halipelekwi kwa baraza la wazee wa Yerusalemu bali kwa wachungaji, watu waliokuwa nje ya heshima ya kidini ya wakati wao. Habari kubwa ya Mungu ilianza kwa watu wadogo.
Yesu mwenyewe anafungua huduma yake hadharani kwa kusoma Isaya katika sinagogi la Nazareti:
"Roho wa Bwana yu juu yangu, kwa maana amenitia mafuta kuwahubiri maskini habari njema; amenituma kuwatangazia wafungwa kufunguliwa kwao, na vipofu kupata kuona tena, kuwaacha huru waliosetwa" (Luka 4:18).
Hii ni ilani ya utume. Kila kitu kinachofuata katika kitabu ni maelezo ya mstari huu ukitendeka: maskini wanapata habari njema, wafungwa wa dhambi wanafunguliwa, vipofu wanaona, wanaoteswa wanapata pumzi. Na Yesu anaendelea kwa kutoa mifano miwili ya Agano la Kale, ya mjane wa Sarepta na Naamani Mshamu, wote wawili wageni. Hapo watu wa mji wake wakaghadhibika. Waliweza kuvumilia rehema, lakini hawakuweza kuvumilia rehema iliyowavuka mipaka yao.
Kwa nini Yesu alikuja? Luka anajibu kwa maneno mafupi kabisa katika nyumba ya mtoza ushuru mmoja: "Kwa kuwa Mwana wa Adamu alikuja kutafuta na kuokoa kile kilichopotea" (Luka 19:10). Na kitabu kinaisha kwa Yesu aliyefufuka akifungua Maandiko na kusema kwamba mataifa yote yatahubiriwa habari ya toba na ondoleo la dhambi kwa jina lake, kuanza tangu Yerusalemu (Luka 24:47). Kuanzia hori la Bethlehemu hadi amri ya kwenda kwa mataifa yote, Luka anaandika habari moja: Mungu amemtuma Mwokozi, na Mwokozi huyu anawatafuta watu, mmoja mmoja, kwa majina yao.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Wazo kwamba wokovu wa Mungu unahusu mataifa yote halikuanza na Luka. Lilianza na Mungu mwenyewe akiahidi Abrahamu, "katika wewe jamaa zote za dunia watabarikiwa" (Mwanzo 12:3). Israeli hakuchaguliwa ili awe wa peke yake, alichaguliwa ili awe njia. Katika Zaburi tunaimba, "Mataifa yote mnamsifu Bwana." Katika Isaya, mtumishi wa Bwana ameitwa nuru ya mataifa, ili wokovu wa Mungu ufike hata miisho ya dunia. Kitabu cha Yona ni kilio cha nabii aliyekasirika kwa sababu rehema ya Mungu ilikwenda mahali ambapo yeye hakupenda iende. Ruthu, Mmoabu, anaingizwa katika nasaba ya Mfalme Daudi. Naamani Mshamu anapona katika Mto Yordani.
Lakini uzi huu ulikuwa kama nyuzi zilizotawanyika, hazikufumwa pamoja bado. Luka anaonyesha kwamba zote zinakutana kwa mtu mmoja. Ndiyo maana anafanya kitu ambacho hakuna mwinjilisti mwingine amefanya: anaipeleka nasaba ya Yesu, isimame kwa Ibrahimu tu wala kwa Daudi tu, bali hadi Adamu, hadi Mungu (Luka 3:38). Yesu si Mwokozi wa kabila moja. Yeye ni Adamu wa pili, mwanzo mpya wa jamii yote ya wanadamu.
Simeoni, mzee aliyekuwa akingojea faraja ya Israeli, alimbeba mtoto na akamwita nuru ya kuwaangazia Mataifa na utukufu wa watu wa Israeli (Luka 2:32). Ndani ya Injili yenyewe, Yesu anavuka mipaka mara kwa mara: anamsifu imani ya akida wa Kirumi, anafanya Msamaria kuwa shujaa wa mfano wake maarufu, anamsifu Msamaria mmoja aliyerudi kumshukuru baada ya kupona ukoma, anakaribisha wanawake katika kundi la wanafunzi wake, anakubali karamu za watoza ushuru.
Kisha uzi unaendelea. Luka hakuandika kitabu kimoja bali viwili. Injili yake inaisha kwa Yesu akipaa mbinguni, na Matendo ya Mitume inaanza hapo. Kile kilichoahidiwa Abrahamu na kile kilichoamriwa katika Luka 24:47 kinatendeka: neno linaenda Yerusalemu, Yudea, Samaria, hata Rumi. Habari njema inayoanzia kwa wachungaji wa Bethlehemu inafikia hakimu wa Kaisaria, mfanyabiashara wa nguo za rangi ya zambarau, mlinzi wa gereza la Filipi, na hatimaye watu kama wewe na mimi tuliozaliwa maelfu ya miaka baadaye, katika bara ambalo Luka hakulijua.
Katika Yesu Kristo ahadi zote za kale zinapata nyama na mifupa. Yeye ni yule mzao wa Abrahamu ambaye kwake mataifa yanabarikiwa; ni nuru iliyotabiriwa; ni Mwokozi ambaye jina lake sasa linahubiriwa kwa mataifa yote. Ndiyo maana kila mmoja anayemwamini leo ni ushahidi ulio hai kwamba Mungu hutimiza asemalo.
Muundo na mada kuu
Luka ni kitabu kirefu, sura ishirini na nne, na pamoja na Matendo ya Mitume, Luka aliandika sehemu kubwa kabisa ya Agano Jipya kuliko mwandishi mwingine yeyote. Muundo wake si mkusanyo wa habari zilizorundikwa. Ni safari.
Kwanza kuna utangulizi mfupi wa mistari minne (Luka 1:1 hadi 1:4), ambao ni sentensi moja ya Kiyunani iliyoundwa kwa ustadi mkubwa, kama utangulizi wa kazi za wanahistoria wa wakati huo. Kisha zinafuata sura mbili za kuzaliwa (Luka 1:5 hadi 2:52), zilizojaa nyimbo: wimbo wa Mariamu, wimbo wa Zakaria, wimbo wa malaika, wimbo wa Simeoni. Hakuna Injili nyingine inayoanza kwa muziki kama hii. Baada yake tunaingia katika maandalizi ya huduma: mahubiri ya Yohana Mbatizaji, ubatizo wa Yesu, nasaba yake hadi Adamu, na majaribu jangwani (Luka 3:1 hadi 4:13).
Huduma ya Galilaya inaanzia Nazareti (Luka 4:14 hadi 9:50), na hapo Luka anaonyesha mafundisho, miujiza, na mabishano yanayoendelea kuongezeka. Kisha kunatokea mgeuko mkubwa wa kitabu chote katika Luka 9:51, ambapo tunaambiwa kwamba siku za kupaa kwake zilikuwa zikikaribia, na Yesu akaelekeza uso wake kwenda Yerusalemu. Kutoka hapo hadi Luka 19:27 tunasoma kile wanachuoni wanakiita "safari ya kwenda Yerusalemu", sehemu ndefu na yenye utajiri wa pekee. Hapa ndipo zinapatikana mifano ambayo haipatikani kwingine: Msamaria mwema, tajiri mpumbavu, kondoo aliyepotea, sarafu iliyopotea, mwana mpotevu, mwenye mali na Lazaro, hakimu asiye haki, Farisayo na mtoza ushuru. Yesu anasafiri, na njiani anafundisha nini maana ya kuwa mwanafunzi.
Baada ya kufika Yerusalemu, kuna wiki ya mwisho na mafundisho ya hekaluni (Luka 19:28 hadi 21:38), kisha mateso, kusulubiwa na kifo (Luka 22 na 23), na hatimaye ufufuo, safari ya Emau, na kupaa (Luka 24).
Mada kuu zinajipanga juu ya muundo huu kama nyuzi za rangi. Kwanza, Yesu kama Mwokozi wa watu wote, mada inayothibitishwa kwa majina, sio kwa maneno matupu. Pili, huruma kwa waliosahauliwa: maskini, wanawake, wagonjwa, Wasamaria, watoza ushuru na wenye dhambi. Tatu, mgeuko mkuu, ambapo wanyonge wanatukuzwa na wenye nguvu wanaangushwa, kama Mariamu aliimba kabla Yesu kuzaliwa. Nne, maombi; Luka anamwonyesha Yesu akiomba mara nyingi zaidi kuliko waandishi wengine, kabla ya ubatizo, kabla ya kuchagua mitume, kabla ya kugeuka sura, katika Gethsemane, na msalabani. Tano, Roho Mtakatifu, anayetajwa tangu mimba ya Elisabeti hadi ahadi ya nguvu kutoka juu katika sura ya mwisho. Sita, furaha na sifa; watu wanashangilia, wanaimba, wanamtukuza Mungu. Saba, mali na utajiri; Luka hasiti kugusa mifuko yetu. Nane, meza; Yesu anaonekana mara nyingi akila, na kila karamu inakuwa fundisho kuhusu ni nani anayekaribishwa katika ufalme.
Mistari muhimu kutoka kitabu hiki
Kati ya mistari yote ya Injili hii, mitatu inashika moyo wa kitabu kwa njia ya pekee.
Wa kwanza ni Luka 2:11: "Kwa kuwa leo katika mji wa Daudi amezaliwa, kwa ajili yenu, Mwokozi, ndiye Kristo Bwana." Kila neno lina uzito. "Leo" linamaanisha kwamba ahadi za karne nyingi zimefika kwenye tarehe halisi ya kalenda. "Katika mji wa Daudi" linaunganisha mtoto huyu na ahadi ya ufalme wa milele. "Kwa ajili yenu" ndilo neno linaloigusa nafsi; malaika hasemi kwamba Mwokozi amezaliwa kwa ajili ya wafalme au makuhani, anasema amezaliwa kwa ajili ya wachungaji waliolala nje na kondoo. Na majina matatu, Mwokozi, Kristo, Bwana, yanatoa kila kitu ambacho mwanadamu anahitaji: mtu wa kumtoa katika dhambi, mtu aliyeteuliwa na Mungu, na mtu anayetawala.
Wa pili ni Luka 15:20: "Akaondoka, akamwendea baba yake. Alipokuwa angali mbali, baba yake alimwona, akamwonea huruma, akaenda mbio akamwangukia shingoni, akambusu sana." Katika utamaduni wa wakati huo, mzee mwenye heshima hakukimbia. Kukimbia kulimaanisha kunyanyua kanzu na kupoteza heshima yako mbele ya kijiji. Lakini baba huyu anakimbia, na anakimbia kabla mwana kutoa hotuba yake ya kuomba msamaha. Neema haingoji maneno mazuri; inaanza wakati mwana bado angali mbali. Kwa Luka, huyu si mfano wa hadithi tu, ni picha ya Mungu mwenyewe anayewatafuta watu wote, mmoja mmoja, hata wale waliotumia kila kitu kwa ubaya.
Wa tatu ni Luka 19:10: "Kwa kuwa Mwana wa Adamu alikuja kutafuta na kuokoa kile kilichopotea." Yesu anasema maneno haya baada ya kulala kwa Zakayo, mtu tajiri aliyewaibia watu wa nchi yake. Watu walinong'ona kwa hasira. Yesu anajibu kwa kutoa sababu ya kuja kwake duniani, na sababu hiyo si kuhukumu wenye dhambi, wala kuwaacha, bali kuwatafuta. Neno "kutafuta" linadokeza jitihada; mchungaji anayetembea mabondeni, mwanamke anayefagia nyumba yote kwa mwanga wa taa. Yesu hakusubiri kupotelewa; alifuata kilichopotea.
Karibu na hawa watatu simama pia Luka 1:3, unaotukumbusha kwamba habari hii imechunguzwa kwa taratibu; Luka 4:18, unaotoa ilani ya utume wake; na Luka 24:47, unaozindua kazi ya kanisa kwa mataifa yote.
Mwongozo wa kusoma Injili ya Luka
Njia rahisi kabisa ya kuanza ni kusoma Luka kama safari, kwa wiki nne. Wiki ya kwanza soma Luka 1 hadi 4, na wakati unasoma andika mahali pote ambapo mtu anaimba, anafurahi, au anamtukuza Mungu. Utashangaa. Wiki ya pili soma Luka 5 hadi 9, na fuatilia jinsi Yesu anavyowashughulikia wagonjwa, wanawake na wenye dhambi, na jinsi upinzani unavyoongezeka polepole. Wiki ya tatu ni sehemu ya moyo, Luka 9:51 hadi 19:27; hapa hakuna haraka. Chukua mfano mmoja kwa siku, kama Msamaria mwema, kondoo aliyepotea, mwana mpotevu, Farisayo na mtoza ushuru, na uulize swali moja: nani ni "yule wa nje" katika mfano huu, na kwa nini Yesu anamweka mbele? Wiki ya nne soma Luka 19:28 hadi 24, taratibu, hasa sura za mateso na ufufuo.
Kama unasoma pamoja na familia au kikundi kidogo, ongeza tabia hii: baada ya kila sura, taja jina moja la mtu aliyekutana na Yesu katika sura hiyo, na sema kwa sauti kile alichopokea. Hii ndiyo njia ya kuiruhusu mada ya kitabu iingie moyoni; wokovu wa "watu wote" unaonekana tu unapoanza kutaja majina.
Na kama unayo nguvu ya kusoma zaidi, usisimame mwisho wa sura ya 24. Endelea moja kwa moja hadi Matendo ya Mitume 1, kwa sababu ni kitabu kimoja kilichogawanywa sehemu mbili. Utagundua kwamba ahadi ya Luka 24:47 haikuwa maneno mazuri ya kumalizia. Ilikuwa mwanzo.
Kioo
Ngoja nikuulize kitu. Ni akina nani ambao huwaingiza ndani ya neno "wote" wakati unaomba, na akina nani unawaacha nje?
Injili hii inakuchoma hapo. Unaweza kukubali kwa mdomo kwamba Yesu ni Mwokozi wa watu wote, na wakati huo huo kuwa na orodha ya siri ya watu unaowaona kama waliopotea kupita kiasi: yule ndugu aliyeharibu mali ya familia, yule mfanyakazi anayekuudhi kila siku, yule jamaa aliyeacha imani, yule aliyekudanganya kwa fedha. Watu wa Nazareti walikaa katika sinagogi wakiwa na furaha wakati Yesu alisoma Isaya. Waliudhika tu wakati alionyesha kwamba rehema ile inakwenda pia kwa wageni. Ni rahisi kupenda neema ninapokuwa mimi ndiye anayeipokea.
Lakini kioo hiki kinageuka pande zote mbili. Wengi hujiona kama wale ambao "wote" hawawahusu. Unafanya kazi kwa juhudi lakini bado unahisi hufai; mwili wako umechoka na mgonjwa; nyumbani kuna ukimya mrefu; ulisimama mbali sana na Mungu kwa muda mrefu kiasi kwamba unaona njia ya kurudi ni ndefu mno. Kumbuka mstari huo: alipokuwa angali mbali, baba yake alimwona. Umbali wako haukumzuia baba kuona. Sio mwana aliyemaliza safari; ni baba aliyekimbia.
Kuna mahali pengine ambapo Luka anakera zaidi kuliko waandishi wengine, na ni kwenye mali. Yesu wa Luka anasema mambo mazito kuhusu utajiri, kuhusu tajiri aliyejaza ghala zake, kuhusu yule aliyemwona Lazaro kila siku kwenye lango lake na hakumjali. Hivyo swali la kioo lisiwe la kiroho tu: ratiba yako, bajeti yako na meza yako zinaonyesha kwamba unamwamini Mwokozi wa watu wote? Ni nani aliyekaribishwa kwenye meza yako mwaka huu ambaye hakuwa na kitu cha kukupa?
Injili hii haitaki tu ukiri. Inataka mikono na milango yako.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanaifahamu Injili ya Luka kabla ya kujua jina lake, kwa sababu hapa ndipo zinapatikana habari wanazopenda zaidi: mtoto aliyelazwa katika hori, wachungaji na malaika, mvulana aliyerudi nyumbani kwa baba yake, mtu mfupi aliyepanda mti. Hiyo ni fursa nzuri, kwa sababu unaweza kuanzia mahali walipo.
Njia rahisi ya kueleza kitabu hiki kwa mtoto ni kusema: Luka alikuwa daktari aliyependa kusaidia watu waliokuwa wagonjwa. Alisikia habari za Yesu, akaenda kuuliza watu wengi waliomwona Yesu kwa macho yao, na akaandika kila kitu kwenye kitabu kirefu ili rafiki yake aitwaye Theofilo ajue kwamba habari hizi ni za kweli kabisa. Na kitu ambacho Luka alipenda kuandika zaidi ni hiki: Yesu alikaribisha watu ambao wengine walikuwa wanawasukuma pembeni. Ukimwuliza mtoto, "Umewahi kuachwa nje ya mchezo?", kisha ukamwambia, "Yesu huwa hamwachi mtu nje", umefundisha moyo wa kitabu chote kwa sentensi mbili.
Ni vizuri kutumia lugha inayolingana na umri. Kwa watoto wadogo, hadithi na picha zinatosha; kwa watoto wa shule, unaweza kufuatilia safari ya Yesu kwenda Yerusalemu kama ramani; kwa vijana, maswali kama "tunajuaje kwamba habari hizi ni za kweli?" ndiyo yanayowasaidia, kwa kuwa Luka mwenyewe alianza na swali hilo. Katika Faith.network tunatoa maelezo maalum kwa makundi matatu: watoto wa miaka mitatu hadi sita, watoto wa miaka saba hadi kumi na miwili, na vijana wa miaka kumi na miwili na zaidi, ili uweze kuchagua kile kinachomfaa mtoto uliyenaye mbele yako badala ya kutafsiri lugha ya wakubwa kwa haraka.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nani aliandika Injili ya Luka?
Kitabu hakitaji jina la mwandishi ndani yake, lakini ushuhuda wa kanisa la kwanza, tangu karne ya pili, unaelekeza kwa Luka, tabibu na mwenzi wa safari wa Mtume Paulo. Paulo anamtaja katika Kolosai 4:14 kama "Luka, tabibu mpendwa", na pia katika Filemoni na 2 Timotheo. Sehemu za Matendo ya Mitume zinazoandikwa kwa maneno "sisi" zinaonyesha kwamba mwandishi alikuwa pamoja na Paulo katika baadhi ya safari zake. Uandishi wake mzuri wa Kiyunani na umakini wake wa kihistoria unalingana vizuri na mtu wa taaluma kama tabibu.
Injili ya Luka iliandikwa mwaka gani?
Wanachuoni wa kiinjili wengi wanaikadiria kati ya mwaka 60 na 85 baada ya Kristo. Wale wanaopendelea tarehe ya mapema wanaeleza kwamba Matendo ya Mitume, ambayo ni sehemu ya pili ya kazi ya Luka, inaisha wakati Paulo angali kifungoni Rumi bila kutaja kifo chake wala kuharibiwa kwa Yerusalemu mwaka 70; hiyo inadokeza kuandikwa mwanzoni wa miaka ya sitini. Wengine wanapendelea miaka ya sabini au themanini. Kwa vyovyote, kitabu kiliandikwa wakati mashuhuda wa macho walikuwa bado hai na wangeweza kuhojiwa.
Kwa nini Injili ya Luka iliandikiwa Theofilo?
Jina Theofilo linamaanisha "mpendwa wa Mungu" au "mpenda Mungu", na Luka anamwita "mtukufu", jina la heshima linalotolewa kwa mtu wa cheo. Yaelekea alikuwa mtu halisi, mwenye hadhi ya kijamii, ambaye alikuwa amefundishwa habari za Yesu na alihitaji uthibitisho wa kuaminika. Luka 1:3 inaonyesha kusudi la Luka: kumwandikia kwa taratibu ili apate kujua hakika ya mambo aliyofundishwa. Kwa hiyo kitabu hiki kilianza kama zawadi kwa mtu mmoja, kisha kikawa hazina ya kanisa lote.
Injili ya Luka inatofautiana na Mathayo na Marko kwa njia gani?
Injili tatu hizi zinaitwa "sinoptiki" kwa sababu zinafuata mtiririko unaofanana. Lakini Mathayo anaandika sana kwa wasomaji wa Kiyahudi, akionyesha Yesu kama Mfalme aliyetimiza unabii; Marko ni mfupi na wa haraka, akionyesha Yesu kama Mtumishi mwenye nguvu; Luka anaandika kwa upeo mpana wa ulimwengu, akionyesha Yesu kama Mwokozi wa watu wote. Luka ana vitu vingi ambavyo havipatikani kwingine: nyimbo za sura mbili za kwanza, safari ndefu ya kwenda Yerusalemu, na mifano kama mwana mpotevu na Msamaria mwema.
Kwa nini Injili ya Luka inaitwa Injili ya maskini na waliosahauliwa?
Kwa sababu Luka anataja watu ambao vitabu vingine vya wakati wake havikuwajali. Mariamu anaimba kwamba Mungu amewaangusha wenye nguvu na kuwatukuza wanyonge. Yesu anafungua huduma yake kwa maneno ya Luka 4:18 kuhusu kuwahubiri maskini habari njema. Wanawake wanatajwa kwa majina yao na wanamtumikia Yesu. Wasamaria wanasifiwa. Watoza ushuru wanakaribishwa mezani. Na yule mwenye dhambi aliyesulubiwa kando ya Yesu anapokea ahadi ya peponi siku hiyo. Wokovu wa Mungu unashuka mahali ambapo jamii huepuka kutazama.
Injili ya Luka ina sura ngapi, na ni kitabu kirefu kiasi gani?
Injili ya Luka ina sura ishirini na nne, na ni Injili ndefu kabisa kwa idadi ya maneno. Ikiunganishwa na Matendo ya Mitume, kilichoandikwa na mwandishi huyo huyo, Luka anachangia sehemu kubwa ya Agano Jipya kuliko mwandishi mwingine yeyote, hata kuliko Paulo. Kusoma sura zote kwa mwendo wa kawaida huchukua takribani saa mbili na nusu hadi tatu. Ndiyo maana ni vizuri kuigawa katika sehemu nne kwa wiki nne, ili sehemu ndefu ya safari ya kwenda Yerusalemu ipate nafasi ya kutafakariwa.
Kuna uhusiano gani kati ya Injili ya Luka na Matendo ya Mitume?
Ni kazi moja katika mabuku mawili. Vitabu vyote viwili vinaanza kwa kumtaja Theofilo, na Matendo ya Mitume 1 inaanzia mahali ambapo Luka 24 inaisha, kwa kupaa kwa Yesu. Injili inaeleza kile Yesu alianza kufanya na kufundisha; Matendo inaeleza kile alikiendeleza kwa Roho Mtakatifu kupitia kanisa. Amri ya Luka 24:47, kwamba mataifa yote yatahubiriwa habari ya toba na ondoleo la dhambi kuanza tangu Yerusalemu, ni ramani ya Matendo yote, kutoka Yerusalemu hadi Rumi.
Mifano ipi inapatikana katika Luka pekee?
Mifano maarufu kadhaa inapatikana katika Luka tu: Msamaria mwema, mwana mpotevu, tajiri mpumbavu aliyejaza ghala zake, sarafu iliyopotea, mwenye mali na Lazaro, hakimu asiye haki na mjane aliyeendelea kuomba, Farisayo na mtoza ushuru waliosali hekaluni, na mfano wa wageni waliokaribishwa kwenye karamu kuu. Karibu zote zinapatikana katika sehemu ya safari ya kwenda Yerusalemu, na karibu zote zinagusa mada zile zile: neema kwa waliopotea, hatari ya utajiri, na mgeuko ambapo wa mwisho wanakuwa wa kwanza.
Ni kweli kwamba Luka alikuwa daktari, na hilo linaonekana katika kitabu?
Ndiyo, Paulo anamwita tabibu mpendwa, na wengi wanaona athari ya taaluma hiyo katika kitabu. Luka anaeleza magonjwa kwa umakini, anatofautisha aina za ugonjwa, na anaonyesha huruma ya pekee kwa watu wanaoteseka: mjane wa Naini aliyefiwa na mwanawe wa pekee, mwanamke aliyepindika mgongo kwa miaka kumi na minane, mtu aliyeumizwa njiani na kuachwa akifa. Hata hivyo, thamani ya kitabu haitegemei taaluma yake, bali uaminifu wa uchunguzi wake ulioelezwa katika Luka 1:3 na uongozi wa Roho Mtakatifu.
Ninawezaje kujua kwamba habari za Injili ya Luka ni za kweli?
Luka mwenyewe anajibu swali hilo katika mistari yake ya kwanza. Anasema alifuatilia mambo yote kwa taratibu, akitegemea wale waliokuwa mashuhuda tangu mwanzo, ili msomaji apate kujua hakika ya mambo aliyofundishwa. Anaandika kwa majina ya watawala, miji na tarehe zinazoweza kupimwa, kama tunavyoona katika Luka 3:1. Zaidi ya hayo, hakuna mwandishi wa uongo ambaye angeweka wanawake, wachungaji na watoza ushuru kama mashuhuda wake wakuu katika utamaduni uliowadharau. Uaminifu wa kitabu upo katika unyenyekevu wake.
Kwa nini Yesu anaonekana akiomba mara nyingi katika Injili ya Luka?
Luka anataja maombi ya Yesu katika nyakati muhimu zaidi za maisha yake: alipobatizwa, kabla ya kuchagua mitume kumi na wawili, kabla ya kuulizwa "wewe u nani", alipogeuka sura mlimani, katika Gethsemane, na msalabani. Zaidi ya hayo, mifano miwili ya kufundisha kuhusu maombi inapatikana katika Luka pekee. Ujumbe ni wa wazi: kama Mwana wa Mungu aliishi katika utegemezi wa Baba kwa njia ya maombi, sisi hatuwezi kuishi vinginevyo. Nguvu ya Roho Mtakatifu na maisha ya maombi hutembea pamoja katika kitabu hiki.
Injili ya Luka inasema nini kuhusu utajiri na mali?
Luka anagusa fedha kwa uwazi wa kushtua. Mariamu anaimba kwamba wenye njaa wamejaa na matajiri wamerudi mikono mitupu. Yesu anasema neno la mwenye mali aliyejaza ghala usiku ule aliokufa. Anaonyesha tofauti kati ya mwenye mali na Lazaro. Anamwambia Zakayo kwamba wokovu umeingia nyumbani mwake, na Zakayo mwenyewe anaanza kurudisha alichoiba. Kitabu hakisemi kwamba mali ni dhambi, lakini kinaeleza kwa nguvu kwamba mali inaweza kuwa mungu na kwamba neema iliyoingia moyoni huonekana katika mikono inayotoa.
Kwa kuhitimisha
Injili ya Luka inaanza kwa jina la mtu mmoja na inaisha kwa "mataifa yote". Kati ya hizo mbili kuna kitabu kizima cha majina: Elisabeti na Zakaria, wachungaji wasiotajwa majina lakini waliopewa habari kwanza, Simeoni na Ana wazee waaminifu, akida wa Kirumi, mjane wa Naini, mwanamke aliyempaka Yesu mafuta, Martha na Mariamu, Msamaria aliyerudi kushukuru, Zakayo, na mwenye dhambi msalabani. Hiyo ni jinsi Luka anavyoandika neno "wote": si kama nadharia, bali kama orodha inayokua.
Kama vile ulivyoona, mistari inayoshika kitabu chote inagusa kila hatua ya safari hii, kuanzia uchunguzi wa taratibu wa Luka 1:3, kupitia tangazo la Mwokozi katika Luka 2:11, ilani ya utume katika Luka 4:18, baba anayekimbia katika Luka 15:20, sababu ya kuja kwa Yesu katika Luka 19:10, hadi agizo la mwisho la Luka 24:47.
Anza kusoma leo kwa sura ya kwanza, na wakati unasoma, chukua kalamu. Andika jina lako mahali fulani karibu na maneno ya malaika, "kwa ajili yenu". Kisha endelea hadi Matendo ya Mitume, ili uone habari hii ilifikaje kwako. Yeye anayetafuta bado anatafuta, na yeye anayeokoa hajakoma kuokoa.
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Indonesia
Kenya
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
Liberia
Pakistan
