Yuda Iskariote: Msaliti Aliyekuwa Karibu na Yesu na Onyo Kwetu

Utangulizi

Fikiria chumba cha juu, Yerusalemu, usiku wa manane. Taa inawaka, mkate umemegwa, na Yesu anasema kwamba mmoja wa wale walioketi mezani atamsaliti. Jambo la kushangaza si kwamba msaliti yupo. Jambo la kushangaza ni kwamba hakuna hata mmoja anayejua ni nani. Hawamgeukii Yuda kwa vidole vya mashtaka. Badala yake kila mmoja anauliza, "Je! Ni mimi, Bwana?" Kwa miaka mitatu Yuda alitembea, akala, akalala, akaombea wagonjwa na kuhubiri pamoja na wenzake, na wala hawakumshuku. Alikuwa mmoja wao kabisa.

Hapo ndipo hadithi ya Yuda Iskariote inapokoma kuwa hadithi ya mtu mbaya aliye mbali nasi, na kuanza kuwa kioo. Katika ukurasa huu tutafuata maisha yake hatua kwa hatua, kutoka kuitwa kwake hadi kaburi lake, tukiangalia kwa unyoofu nguvu zake na kuanguka kwake, na tutaona jinsi usaliti wake ulivyoingizwa ndani ya mpango wa Mungu wa wokovu bila kuondoa hatia yake.

Mtazamo wa mwongozo huu

Watu wengi husoma habari za Yuda wakianzia bustanini Gethsemane, kwenye lile busu la usaliti. Mwongozo huu unaanzia mahali pengine: mfukoni. Yohana anatuambia kwamba Yuda alikuwa akiiba kidogo kidogo kutoka mfuko wa fedha wa kundi la Yesu, na hakuna aliyegundua. Usaliti wa usiku ule haukuzuka ghafla; ulikua gizani kwa miezi na miaka, katika mapatano madogo ambayo hakuna mtu aliyeyaona. Kwa hiyo tutasoma maisha yake kama safari ya hatua ndogo za siri, na tutalinganisha mwisho wake na ule wa Petro, aliyeanguka vilevile. Tofauti yao haikuwa ukubwa wa dhambi, bali mwelekeo wa moyo baada ya dhambi.

Biblia inasema nini kuhusu Yuda Iskariote?

Jina lake linaonekana mara ya kwanza katika orodha za mitume. Mathayo anafunga orodha yake hivi: "Simoni Mkananayo, na Yuda Iskariote, naye ndiye aliyemsaliti" (Mathayo 10:4). Kila mwandishi wa Injili anapoitaja orodha, Yuda anakuja mwisho, na karibu daima na maelezo hayo ya huzuni. Lakini tusiruke ukweli mmoja muhimu: aliitwa. Yesu alikesha usiku kucha akiomba kabla ya kuwachagua Thenashara, na Yuda alikuwa miongoni mwa waliochaguliwa. Alitumwa kuhubiri, kuponya, na kutoa pepo pamoja na wenzake. Alisikia mafundisho yote, aliona miujiza yote, alikula chakula kile kile.

Jina "Iskariote" huenda linamaanisha "mtu wa Keriothi", mji wa Yuda ulio kusini. Kama ni hivyo, yeye peke yake ndiye mwanafunzi asiyetoka Galilaya, mgeni kidogo katikati ya kundi la wavuvi wa kaskazini. Alipewa jukumu la kutunza fedha za kikundi, ishara ya wazi kwamba wenzake walimwamini. Lakini ndani ya jukumu hilo la kuaminiwa ndimo giza lilipojificha. Yohana anafunua jambo alilojua baada ya miaka mingi: "Naye aliyasema hayo, si kwa kuwa aliwajali maskini, bali kwa kuwa alikuwa mwivi, na mfuko ule ulikuwa kwake, akavichukua vilivyotiwa humo" (Yohana 12:6). Huo ndio mstari unaofungua mlango wa kuelewa Yuda. Hakuwa mwanafunzi aliyeanguka ghafla; alikuwa mtu aliyekuwa akichukua kidogo kidogo, mara kwa mara, kwa siri, huku akiimba nyimbo za Zaburi pamoja na wenzake.

Kutoka hapo hatua inayofuata haikuwa ndefu. Mathayo anaandika juu ya safari yake ya kwenda kwa wakuu wa makuhani: "akasema, Mnataka kunipa nini, nami nitamsaliti kwenu? Wakampimia vipande thelathini vya fedha" (Mathayo 26:15). Angalia maneno yake mwenyewe: "Mnataka kunipa nini." Bei ya Mwana wa Mungu ikawa jambo la majadiliano, na kiasi kilichokubaliwa kilikuwa gharama ya mtumwa katika Kutoka 21:32. Yule aliyekuwa akiiba shilingi kutoka mfuko hatimaye aliuza Mwokozi.

Usiku wa mwisho, Yesu alimpa nafasi ya mwisho. Alimpa kipande cha mkate, ishara ya urafiki wa pekee katika utamaduni wa karamu, naye Yohana anaandika yaliyofuata: "Na baada ya kipande cha mkate, Shetani akamwingia. Basi Yesu akamwambia, Ufanyalo, ulifanye upesi" (Yohana 13:27). Mlango ulioachwa wazi kwa muda mrefu hatimaye ulimkaribisha mgeni mbaya kabisa. Bustanini, Yuda alifanya alilokusudia, na Luka anatuhifadhia swali linaloumiza zaidi ya mapigo yote ya usiku ule: "Yesu akamwambia, Yuda, wamsaliti Mwana wa Adamu kwa busu?" (Luka 22:48). Hakuna lawama kali hapo, ni swali tu, na jina lake. Yesu alimwita kwa jina lake mpaka mwisho.

Dhambi kubwa mara nyingi huanza kama siri ndogo.

Uzi unaopita katika Biblia yote

Usaliti wa rafiki wa karibu si jambo geni katika Biblia. Yosefu aliuzwa na ndugu zake kwa vipande ishirini vya fedha, na mkono uliomsukuma shimoni ulikuwa mkono wa damu moja naye. Daudi alipitia uchungu wa aina hiyohiyo alipogundua kwamba Ahithofeli, mshauri wake aliyeaminiwa kuliko wote, alikuwa amejiunga na uasi wa Absalomu; na kama Yuda, Ahithofeli alimaliza maisha yake kwa kujinyonga. Ndani ya maumivu hayo Daudi aliandika maneno ambayo yangekuja kupata mwangwi wake kamili karne nyingi baadaye: "Naam, rafiki yangu niliyemwamini, Aliyekula mkate wangu, Ameinua kisigino chake juu yangu" (Zaburi 41:9).

Yesu mwenyewe alichukua mstari huo na kuuweka juu ya meza ya mlo wa mwisho. Kabla hajamwonyesha msaliti, alisema andiko hilo lazima litimie. Hiyo ni muhimu sana: Yesu hakushtushwa. Hakuingia Yerusalemu akiwa mwathirika asiyejua kinachokuja. Aliingia akijua kabisa kwamba kisigino cha rafiki kingeinuliwa juu yake, na aliendelea kumwosha rafiki yule miguu.

Nabii Zekaria naye aliliona hili kwa mbali, akiandika juu ya mchungaji aliyekataliwa na watu wake: "Nao wakanipima ujira wangu, vipande thelathini vya fedha." Mungu akaamuru fedha hiyo itupwe kwa mfinyanzi, na ndivyo ilivyokuwa pale makuhani walipotumia fedha ya Yuda kununua konde la mfinyanzi kwa ajili ya kuzika wageni. Hata vipande vya fedha vilitii unabii bila kujua.

Hapa ndipo uzi unapofika kilele chake. Yuda alikula mkate wa Yesu, kisha akainua kisigino chake. Lakini msalaba ambao usaliti wake ulisaidia kuuandaa ndio mahali ambapo msamaha wa dhambi za wasaliti ulinunuliwa. Usiku ule ule, Yesu aliichukua ile mikate na kusema kwamba mwili wake unatolewa kwa ajili ya wengi, kwa ondoleo la dhambi. Mungu hakushindwa na uovu wa Yuda; aliugeuza kuwa chombo cha kuleta wokovu, bila kumfanya Yuda kuwa asiye na hatia. Mathayo anatushikilia pande zote mbili za ukweli huu kwa mstari mmoja: "Mwana wa Adamu aenda zake, kama alivyoandikiwa; lakini ole wake mtu yule amsalitiye Mwana wa Adamu! Ingekuwa heri kwake mtu yule asingalizaliwa" (Mathayo 26:24). Mpango wa Mungu ulitimia, na uchaguzi wa Yuda ulibaki kuwa wake mwenyewe.

Kutoka Mwanzo hadi Ufunuo, Biblia haifichi kwamba watu wa ndani ndio wanaoweza kuumiza zaidi. Lakini pia inaonyesha kwamba Mungu huchukua yale yaliyokusudiwa kuwa mabaya na kuyafanya kuwa wokovu wa wengi, kama Yosefu alivyowaambia ndugu zake.

Kiini cha maisha yake

Maisha ya Yuda yanaweza kusomwa katika nyakati tatu zinazoonyesha jinsi hatua ndogo za siri zilivyokua hadi kuwa maafa.

Wakati wa kwanza ni kuitwa kwake. Yesu alimwita kwa upendo uleule aliowaita wengine, akampa mamlaka, akamfundisha kuomba, akamwonyesha moyo wa Baba kwa wenye dhambi. Yuda alikuwa shahidi wa macho wa huruma ya Mungu katika mwili. Lakini neema iliyo karibu si neema iliyopokewa. Yesu mwenyewe alitoa onyo la mapema: "Mimi sikuwachagua ninyi Thenashara? Na mmoja wenu ni shetani," naye Yohana anaeleza kwamba alikuwa akimnena Yuda (Yohana 6:70-71). Mwaka baada ya mwaka Yuda alikaa kwenye mwanga, lakini moyo wake ulibaki gizani.

Wakati wa pili ni Bethania, siku sita kabla ya Pasaka. Mariamu alivunja chupa ya marhamu ya thamani kubwa na kumpaka Yesu miguu, nyumba ikajaa harufu nzuri. Yuda akalalamika kwamba fedha hiyo ingeuzwa na kupewa maskini, na kwa nje hoja yake ilionekana ya kiroho kabisa. Ndipo Yohana anatuambia ukweli uliokuwa chini ya maneno hayo: alikuwa mwivi, na alikuwa akivichukua vilivyotiwa katika mfuko (Yohana 12:6). Hapo tunaona hatari kubwa ya maisha ya kiroho ya uongo: unaweza kutumia lugha ya huruma kuficha uchoyo. Ibada ya Mariamu ilimfunua Yuda. Mahali ambapo upendo unamwagwa kwa ukarimu, moyo wa kibiashara hushindwa kujizuia kulalamika. Baada ya tukio hilo, Mathayo anamwonyesha Yuda akienda moja kwa moja kwa wakuu wa makuhani kujadili bei.

Wakati wa tatu ni bustanini na baada yake. Alikuja na kundi la watu wenye panga na marungu, akatoa ishara aliyokubaliana nao, na akambusu Yesu. Busu, ishara ya upendo na heshima, likageuzwa kuwa silaha. Yesu alimpokea kwa maneno yasiyosahaulika: "Rafiki, fanya ulilolijia" (Mathayo 26:50), kisha akamwuliza swali lile la Luka 22:48. Asubuhi iliyofuata, Yuda aliona matokeo ya kazi yake. Mathayo anaandika kwamba alijuta, akarudisha fedha akisema amesaliti damu isiyo na hatia, na makuhani wakamjibu kwa baridi: "Yaangalie haya wewe mwenyewe." Kisha: "Akavitupa vile vipande vya fedha katika hekalu, akaondoka; akaenda, akajinyonga" (Mathayo 27:5). Petro aliyemkana Bwana mara tatu alilia kwa uchungu na akarudi; Yuda alipeleka majuto yake kwa makuhani na kwa kamba, si kwa Yesu. Hapo ndipo njia zao mbili zilipoachana milele.

Tunachojifunza kutoka kwa Yuda Iskariote

Somo la kwanza ni hili: ukaribu na Yesu si sawa na kumwamini Yesu. Yuda alikuwa karibu kuliko karibu zote. Alisikia mahubiri bora kuliko yote yaliyowahi kutolewa, aliona ufufuo wa Lazaro, alishiriki chakula cha jioni cha mwisho. Hata hivyo alipotea. Kuna watu leo wanaoketi kanisani kila Jumapili, wanaimba, wanahudumu, hata wanafundisha, lakini moyo wao haujawahi kumkabidhi Kristo kitu chochote cha gharama. Mfuko wa Yuda ulikuwa wa siri; wa kwetu unaweza kuwa chuki tunayoitunza, uhusiano tunaoufisha, au pesa tunayoitumikia huku tukiiita baraka.

Somo la pili linahusu hatua ndogo. Hakuna mtu anayeamka asubuhi akiamua kumsaliti Mwana wa Mungu. Unaanza kwa kuchukua kiasi kidogo kwa sababu unastahili, kwa kujihesabia haki kwamba hakuna anayeumia, kwa kuahirisha toba hadi kesho. Paulo aliandika kwamba "shina moja la mabaya ya kila namna ni kupenda fedha," na Yuda ndiye mfano hai wa maneno hayo. Dhambi inayofichwa haibaki ilivyo; inakua. Kipande cha mkate kutoka mkono wa Yesu kilikuwa mwaliko wa mwisho wa kurudi, lakini moyo uliozoea giza ulichagua kutoka nje, na Yohana anamalizia tukio lile kwa sentensi fupi yenye uzito wa dunia nzima: "nako kulikuwa usiku."

Somo la tatu, na ndilo lenye neema zaidi, ni tofauti kati ya majuto na toba. Yuda alijuta kweli. Alikiri hadharani kwamba ametenda dhambi na kwamba damu ya Yesu haina hatia. Alirudisha fedha. Lakini majuto yake yalimpeleka ndani zaidi ya giza badala ya kumrudisha kwa Yesu. Paulo anaeleza tofauti hiyo kwa uwazi katika 2 Wakorintho 7:10, akisema kwamba huzuni iliyo kwa jinsi ya Mungu hufanya toba iletayo wokovu, bali huzuni ya dunia hufanya mauti. Somo kwetu ni la wazi na lenye faraja: dhambi yako si kubwa kuliko msalaba, lakini lazima uichukue kwa Yesu, si kwa kamba, si kwa kujiadhibu, si kwa kujificha.

Majuto humpeleka mtu nyuma; toba humpeleka kwa Yesu.

Kioo

Labda umesoma habari hizi ukijiambia, "Angalau mimi si Yuda." Ngoja tukae kimya kidogo. Je, kuna mfuko wako wa siri? Kitu kidogo unachochukua mara kwa mara, ukijua ni vibaya, lakini ukijihakikishia kwamba hakuna anayeumia? Huenda ni saa za kazi unazozilipia kwa uongo kidogo. Huenda ni kodi, au fedha za chama, au ahadi uliyoitoa kanisani na kuivunja kimya kimya. Huenda ni macho yako usiku, simu yako, au maneno unayomwambia mtu mmoja huku ukijua unamdanganya mwingine. Yuda hakuanza kwa usaliti mkubwa. Alianza na kile kidogo kilichoonekana kama hakina madhara.

Na kuna swali gumu zaidi. Je, umewahi kutumia lugha ya kiroho kuficha moyo wako? Yuda alizungumza juu ya maskini huku akiwaza kuhusu mfuko. Tunaweza kusema "naomba nifikirie kwanza" tukimaanisha "sitaki kutii." Tunaweza kusifu ukarimu wa wengine huku tukihesabu kile tunachokipoteza. Ibada ya Mariamu iliifunua hali halisi ya moyo wa Yuda, na mara nyingi ni ukarimu wa mtu mwingine unaofunua ubahili wa moyo wetu.

Lakini sikia hili pia, na ulisikie kwa makini: kama leo unasoma habari hizi na kifua chako kinauma, hiyo si hukumu, ni mwaliko. Yesu alimpa Yuda mkate. Alimwita rafiki. Alimwita kwa jina lake hata wakati wa busu la usaliti. Mikono ile ile iliyopokea misumari ndiyo iliyomwosha msaliti miguu. Usiende kwa makuhani wa moyo wako wanaokuambia, "Yaangalie haya wewe mwenyewe." Nenda kwa Yesu. Petro alifanya hivyo akiwa amemkana mara tatu, na akaishia kula samaki na Bwana wake ufukweni, akirudishwa katika huduma kwa upole. Mlango huo bado uko wazi kwako usiku wa leo.

Imeelezwa kwa watoto

Habari za Yuda ni nzito, lakini watoto wanaweza kuzielewa wakisimuliwa kwa upole na kwa ukweli. Unaweza kuanza hivi: Yesu alikuwa na marafiki kumi na wawili wa karibu sana. Mmoja wao aliitwa Yuda. Yuda alitembea na Yesu, alisikia hadithi zake, na aliona miujiza yake. Yuda ndiye aliyekuwa akitunza mfuko wa pesa za kikundi, lakini alianza kuchukua pesa kidogo kidogo bila mtu kujua. Siku moja alifanya jambo baya sana: aliwaambia watu waliomchukia Yesu mahali alipokuwa, na wakampa pesa kwa kufanya hivyo. Baadaye Yuda alihuzunika sana kwa alichofanya, lakini hakumwendea Yesu kuomba msamaha, na hiyo ndiyo sehemu ya huzuni zaidi ya hadithi yake.

Kwa watoto, jambo kuu la kuliacha mikononi mwao si hofu, bali tumaini. Waambie kwamba Yesu huwapenda watu hata wanapokosea sana, na kwamba tunapofanya makosa jambo bora kabisa ni kumwambia Yesu haraka badala ya kuficha. Rafiki mwingine wa Yesu, Petro, naye alikosea vibaya sana, lakini alirudi kwa Yesu, naye Yesu akampokea kwa furaha.

Kulingana na umri, maelezo yanapaswa kubadilika. Kwa watoto wa miaka mitatu hadi sita, hadithi inahitaji kuwa fupi, bila taswira za kutisha, ikisisitiza kwamba Yesu alibaki mwema. Kwa watoto wa miaka saba hadi kumi na miwili, unaweza kueleza tofauti kati ya kujuta na kutubu. Kwa vijana wa miaka kumi na miwili na zaidi, maswali magumu kuhusu uhuru wa kuchagua, unabii na kujiua yanaweza kujadiliwa kwa uwazi. Maelezo maalum kwa kila kundi la umri yanapatikana kando, nawe unakaribishwa kuyatumia kulingana na mtoto uliye naye.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Kwa kuhitimisha

Usaliti wa Yuda haukuanzia bustanini. Ulianzia mfukoni, katika kile kidogo alichokichukua mara kwa mara huku akiimba nyimbo pamoja na wenzake, na ulikua gizani hadi usiku ule ulipotosha busu kuwa silaha. Hapo ndipo onyo la maisha yake linapotugusa: hatari kubwa kwa maisha yetu ya kiroho mara nyingi si anguko la ghafla, bali mapatano madogo yanayofichwa kwa uangalifu chini ya lugha ya dini. Lakini kila ukurasa wa hadithi hii umezungukwa na neema. Yesu alimwosha msaliti miguu, alimpa kipande cha mkate, alimwita rafiki, akamwita kwa jina lake. Na msalaba ambao Yuda alisaidia kuuandaa ukawa mahali ambapo msamaha wa dhambi za wasaliti ulinunuliwa kwa damu.

Kama unataka kuendelea, soma Yohana sura ya kumi na tatu polepole, kisha Luka sura ya ishirini na mbili, ukilinganisha mwisho wa Yuda na mwisho wa Petro katika Yohana sura ya ishirini na moja. Kisha ukae kimya na uulize swali moja la unyoofu: kuna nini maishani mwangu ambacho sijamwonyesha Yesu bado? Peleka jibu lako kwake leo, kabla halijakua gizani.