Aklat ng Mga Gawa: Ang Simula ng Iglesia
Panimula
Isipin mo ang isang maliit na grupo ng mga tao na nagtitipon sa isang silid sa itaas ng isang bahay sa Jerusalem. Wala silang gusali, wala silang pera, wala silang pahintulot mula sa alinmang awtoridad. Ang pinuno nila ay ipinako sa krus bilang isang kriminal ng estado, at kahit nabuhay siyang muli, mga ilang linggo pa lang nang umakyat siya sa langit at iniwan sila. Isang daan at dalawampu silang lahat. Ang kanilang tagapagsalita ay isang mangingisdang tatlong beses na nagtanggi sa kanyang Panginoon.
Tatlumpung taon lamang ang lumipas, at may mga komunidad ng mga mananampalataya sa Antioquia, sa Efeso, sa Corinto, sa Filipos, sa Roma mismo, sa puso ng imperyo. Paano nangyari iyon?
Iyon ang tanong na sinasagot ng Aklat ng Mga Gawa. At ang sagot niya ay hindi "dahil sa tapang ng mga apostol." Sa gabay na ito, makikita mo kung bakit ang aklat na ito ay hindi talaga tungkol sa mga gawa ng tao, at kung bakit sadyang hindi ito nagtapos.
Ang tuon ng gabay na ito
Karaniwan nating tinatawag ang aklat na ito na "Mga Gawa ng mga Apostol," ngunit hindi iyon ang pamagat na ibinigay ni Lucas. Sinisimulan niya sa pagsasabing ang kanyang unang aklat ay tungkol sa lahat ng "ginawa at itinuro ni Jesus" hanggang sa pag-akyat niya sa langit. Ang ikalawang tomo, kung gayon, ay ang patuloy na paggawa ng parehong Jesus, ngayon sa pamamagitan ng kanyang Espiritu at ng kanyang bayan. Kaya nga binabasa natin ang aklat sa gabay na ito bilang isang aklat na sadyang walang wakas. Wala itong nakabalot na katapusan, walang malinaw na hangganan, dahil ang kuwento ng Espiritu ay hindi pa tapos. Mahalaga ito, sapagkat binabago nito ang tanong mula sa "ano ang nangyari noon?" tungo sa "nasaan ako sa kuwentong ito?"
Ano ang sinasabi ng Bibliya tungkol sa Aklat ng Mga Gawa?
Ang Mga Gawa ay ang tanging aklat sa Bagong Tipan na nagsasalaysay kung ano ang nangyari pagkatapos ng pag-akyat ni Jesus sa langit. Kung wala ito, may isang malaking butas sa ating kuwento: mayroon tayong apat na Ebanghelyo na nagtatapos sa muling pagkabuhay, at mayroon tayong dalawampu't isang liham na isinulat sa mga iglesia na basta na lang lumitaw. Ang Mga Gawa ang tulay. Ipinapakita niya kung paano naging isang kilusang pandaigdig ang isang maliit na kilusang Judio sa loob lamang ng isang henerasyon.
Ang buong programa ng aklat ay nasa mga huling salita ni Jesus bago siya umakyat. Sinasabi ng Mga Gawa 1:8: "Subalit tatanggapin ninyo ang kapangyarihan pagdating sa inyo ng Espiritu Santo, at kayo'y magiging mga saksi ko sa Jerusalem, sa buong Judea at Samaria, at hanggang sa dulo ng daigdig." Pansinin ang pagkakasunod-sunod. Hindi ito utos na magsikap kayo hanggang sa maabot ang dulo ng daigdig; ito ay pangako. Tatanggapin ninyo. Kayo'y magiging. Ang misyon ay hindi proyekto ng tao na binabasbasan ng Diyos, kundi gawa ng Diyos na isinasama ang tao.
Dumating ang katuparan pagkaraan ng sampung araw. Sinasabi ng Mga Gawa 2:4: "Napuspos silang lahat ng Espiritu Santo at nagsimula silang magsalita sa iba't ibang wika, ayon sa ipinagsasalita sa kanila ng Espiritu." Hindi ito isang pribadong karanasan sa loob ng isang silid. Nangyari ito sa harap ng mga peregrinong nagmula sa labinlimang lupain, at ang lahat ay nakarinig sa kanilang sariling wika. Ang unang bagay na ginawa ng Espiritu ay ibaba ang pader ng wika. Ang Babel ay binaligtad. Mula sa simula pa, ang iglesia ay hindi monokultura.
At ano ang kinalabasan? Hindi lamang tatlong libong desisyon, kundi isang bagong paraan ng pamumuhay. Sinasabi ng Mga Gawa 2:42: "Nanatili silang matibay sa katuruan ng mga apostol, sa pagsasama-sama bilang magkakapatid, sa pagpipira-piraso ng tinapay, at sa panalangin." Apat na bagay: doktrina, samahan, Hapunan ng Panginoon, panalangin. Hindi sila nagtayo ng organisasyon; sila ay nanatili. Ang salitang iyon ang bumubukod sa iglesia sa kalipunan ng mga naaakit sa isang kaganapan.
At kung tatanungin mo ang mga unang saksi kung bakit hindi sila tumahimik kahit binantaan sila, ito ang sagot ni Pedro sa Sanedrin sa Mga Gawa 4:12: "Sa kaniya lamang matatagpuan ang kaligtasan; sapagkat walang ibang pangalan sa buong mundo na ibinigay ng Diyos sa mga tao upang tayo ay maligtas." Hindi ito panunuya sa iba. Ito ay panunumpa ng isang taong nakakita ng bangkay na naging buhay. Kung tunay na nabuhay si Jesus, walang ibang pangalan na kailangang hanapin.
Kaya sa buong dalawampu't walong kabanata, ang paulit-ulit na tunog ay hindi "ang mga apostol ay naging matapang," kundi "ang salita ng Diyos ay patuloy na lumago." Anim na beses na huminto si Lucas sa kanyang salaysay upang iulat ang paglago ng salita, hindi ang paglaki ng institusyon. Ang aklat na ito ay ulat ng paglago, hindi talaan ng tagumpay ng tao.
Sino ang sumulat ng Mga Gawa, kailan, at bakit?
Ang aklat mismo ay hindi nagpapakilala ng pangalan ng sumulat, ngunit hindi rin siya nagtatago. Nagsisimula siya sa isang pag-aalay kay Teofilo at tumutukoy sa "aking unang aklat," na tiyak na ang Ebanghelyo ni Lucas, dahil pareho ang tanging dalawang aklat sa Bagong Tipan na inialay kay Teofilo. Mula sa pinakaunang panahon ng iglesia, iisa ang naging pahayag ng tradisyon: si Lucas, ang manggagamot na kasama ni Pablo sa paglalakbay, ang sumulat ng magkambal na tomong ito.
May isang tahimik na palatandaan sa loob ng aklat mismo na sumusuporta rito. Simula sa Mga Gawa 16, biglang nagbago ang panghalip. Mula sa "sila" ay naging "kami." Nangyayari ito sa apat na bahagi, mula sa Troas patungong Filipos, sa paglalakbay pauwi sa Jerusalem, at sa mapanganib na paglalayag patungong Roma. Ang pinakasimpleng paliwanag ay ang sumulat mismo ay naroon. Iyon ang dahilan kung bakit napakabuhay ng mga detalye ng bagyo sa Mga Gawa 27; hindi ito isinulat ng isang taong nagbabasa lamang ng ulat ng ibang tao.
Sa kanyang Ebanghelyo, sinabi ni Lucas na sinaliksik niyang mabuti ang lahat mula sa mga saksi mismo. Ang pamamaraang iyon ay makikita sa Mga Gawa. Napakaingat niya sa mga titulo ng mga opisyal na Romano, sa mga pangalan ng lalawigan, sa mga ruta ng barko, sa mga distansya. Isa siyang mananalaysay na may kaakibat na pananampalataya, hindi tagapagkalat ng alamat.
Kailan ito isinulat? Nagtatapos ang aklat kay Pablo na nakabilanggo sa Roma sa loob ng dalawang taon, at nangangaral pa rin. Hindi binanggit ang kamatayan ni Pablo, ang malaking pag-uusig sa ilalim ni Nero noong dekada sisenta, ni ang pagbagsak ng Jerusalem noong taong 70. Para sa maraming nag-aaral, pinakamahusay na ipaliwanag ang katahimikang ito sa pagsasabing isinulat ang aklat bago mangyari ang mga iyon, malamang sa pagitan ng taong 62 at 64. May ilan namang naglalagay nito sa dekada 70 o 80. Anuman ang piliin, ang aklat ay nagmula sa loob ng isang henerasyon ng mga pangyayaring isinasalaysay nito, habang buhay pa ang mga saksi na maaaring magtama sa mga pagkakamali.
At bakit? Tatlong dahilan ang lumilitaw. Una, para sa katiyakan. Isinulat ni Lucas ang kanyang unang tomo upang malaman ni Teofilo na tunay ang mga bagay na itinuro sa kanya. Ang pananampalatayang Kristiyano ay may nakaugat sa kasaysayan, at ang kaalaman ay nagpapatibay ng tiwala. Ikalawa, para sa pagtatanggol. Paulit-ulit sa aklat, ang mga hukom at gobernador na Romano ay walang natagpuang krimen sa mga Kristiyano. Hindi rebelyon ito, kundi ang katuparan ng pangako ng Diyos ng Israel. Ikatlo, at ito ang pinakamalalim, upang ipakita na ang pagpasok ng mga Hentil sa bayan ng Diyos ay hindi aksidente o kompromiso, kundi plano ng Diyos mula pa noong una. Kaya paulit-ulit ni Lucas na ipinapakita: ang Espiritu ang nauna, ang iglesia ay sumusunod na lang, madalas na nabibigla pa nga.
Ang tema na dumadaloy sa buong Bibliya
Ang Mga Gawa ay hindi nagsisimula sa isang bagong ideya. Nagsisimula ito sa isang lumang pangako na nagkakatotoo.
Nang tanungin ng mga alagad si Jesus kung ito na ba ang panahon ng pagsasauli ng kaharian sa Israel, hindi niya tinanggihan ang tanong; inilagay niya ito sa mas malawak na sukat. Ang Diyos ay nangako kay Abraham na sa kanya pagpapalain ang lahat ng lahi sa lupa. Ipinangako ng mga propeta ang isang panahong bubuhusan ng Espiritu ang lahat ng tao, hindi lamang ang mga hari at propeta. Iyon ang unang binanggit ni Pedro sa Pentecostes: hindi lasing ang mga ito, ito ang sinabi ng propetang Joel. Ang panahon ng Espiritu ay dumating na.
Tingnan mo rin ang mga larawan sa Lumang Tipan na muling lumilitaw sa Mga Gawa. Sa Babel, nagkawatak-watak ang sangkatauhan dahil sa kaguluhan ng mga wika; sa Pentecostes, pinag-isa ang mga tao sa pagkakaintindihan ng mga wika. Sa Sinai, bumaba ang Diyos sa apoy at usok sa isang bundok; sa Pentecostes, bumaba ang apoy sa mga tao mismo, at ang bagong tipan ay isinulat sa mga puso, hindi sa bato. Ang tabernakulo ay pinuno noon ng kaluwalhatian; ngayon ang bayan ang templong pinananahanan ng Espiritu.
Ang pinakamatalim na sandali ay ang sermon ni Esteban sa Mga Gawa 7. Muli niyang sinalaysay ang buong kasaysayan ng Israel, at ang kanyang punto ay nakabibigla: ang Diyos ay laging gumagawa sa labas ng Lupang Pangako. Nagpakita siya kay Abraham sa Mesopotamia, kay Jose sa Ehipto, kay Moises sa Midian. Ang Diyos ay hindi nakakulong sa isang templo. Nang mabato si Esteban, at magkalat ang mga mananampalataya, doon nagsimula ang misyon sa mga Hentil. Ang pag-uusig ang naging paraan ng paglawak.
At lahat ng ito ay humahantong kay Cristo, sapagkat bawat sermon sa Mga Gawa ay tungkol kay Cristo. Ipinapaliwanag ni Pedro na si Jesus ang binhi ni David na hindi pinabayaang mabulok sa libingan. Ipinapaliwanag ni Pablo sa mga sinagoga na si Jesus ang katuparan ng mga sulat ni Moises at ng mga propeta. Sa Mga Gawa 8, tinanong ng taga-Etiopia kung tungkol kanino ang sinasabi ni Isaias tungkol sa tupang dinala sa katayan, at nagsimula si Felipe sa talatang iyon at ipinangaral si Jesus. Iyon ang paraan ng pagbabasa ng unang iglesia sa Kasulatan.
Kaya ang Mga Gawa ay ang gitna ng arko. Ang Lumang Tipan ay umaasam sa isang Mesiyas at sa Espiritu na ibubuhos; ang mga Ebanghelyo ay naghahatid sa Mesiyas; ang Mga Gawa ay nagpapakita ng ibinuhos na Espiritu; at ang mga liham ay tumutulong sa mga bagong komunidad na mamuhay nang tapat. Ang aklat na ito ang paliwanag kung bakit may iglesia sa iyong lugar ngayon.
Balangkas at pangunahing tema
Ang pinakamagandang balangkas ng Mga Gawa ay ibinigay ni Jesus mismo sa Mga Gawa 1:8, at literal na sinusundan ito ni Lucas na parang mapa.
Ang unang bahagi, mula kabanata 1 hanggang 7, ay nangyayari sa Jerusalem. Nandito ang pagpili kay Matias, ang Pentecostes, ang pagpapagaling ng lumpo sa pintuan ng templo, ang unang pag-uusig, ang kuwento ni Ananias at Safira, ang pagpili ng pitong lingkod, at ang pagkamartir ni Esteban. Ang mood ay maligaya ngunit may tumataas na tensyon. Lumalago ang iglesia sa loob ng Judaismo, sumasamba pa rin sa templo, ngunit dumadami ang mga tanong na hindi maiiwasan.
Ang ikalawang bahagi, mula kabanata 8 hanggang 12, ay dumadaloy sa Judea at Samaria. Ang pagkakalat dahil sa pag-uusig ay nagdadala ng ebanghelyo sa Samaria at sa daang patungong Gaza. Dito nangyari ang pagbabago ni Saulo sa daan patungong Damasco, at dito rin ipinahayag ng Diyos ang kanyang layunin sa lalaking ito. Sinabi ng Panginoon kay Ananias sa Mga Gawa 9:15: "Ngunit sinabi ng Panginoon sa kaniya, 'Humayo ka, sapagkat pinili ko siya upang ipakilala ang aking pangalan sa mga Hentil, sa mga hari, at sa mga Israelita.'" Ang mang-uusig ay hinirang na sisidlan. Pagkatapos ay ang bahay ni Cornelio sa kabanata 10, kung saan hindi lamang si Cornelio ang binago kundi si Pedro rin. Ang Diyos ang nagbukas ng pinto sa mga Hentil, at ang iglesia ay pinilit na sumunod.
Ang ikatlong bahagi, mula kabanata 13 hanggang 28, ay ang pag-abot sa dulo ng daigdig. Isinusugo ang Antioquia, naglalakbay si Pablo, umuusbong ang mga iglesia, at nagkakaroon ng krisis. Sa Mga Gawa 15, sa konsehong nagtipon sa Jerusalem, ang tanong ay malinaw: kailangan bang maging Judio muna ang isang Hentil bago maging Kristiyano? Ang sagot ay hindi, at ang batayan ay biyaya. Iyon ang teolohikong bisagra ng buong aklat. Pagkatapos ay Filipos, Tesalonica, Berea, Atenas, Corinto, Efeso, at sa wakas ang mahabang paglalakbay ni Pablo bilang bilanggo patungong Roma.
Sa balangkas na iyon ay may ilang tema na paulit-ulit tumutunog. Ang Espiritu Santo ang tunay na pangunahing tauhan; siya ang nagsasalita, humaharang, nagsusugo, at nagbibigay ng katapangan. Ang salita ng Diyos ay parang bagay na may sariling buhay: lumalago, dumarami, nagtatagumpay. Ang panalangin ay bumubungad sa bawat mahalagang pagbabago. Ang pag-uusig ay hindi humahadlang sa paglawak, kundi nagiging sasakyan nito. At may isang malaking tema ng pagsasama-sama: ang pagbabahagi ng ari-arian, ang mga hapunan, ang koleksyon para sa nagdaralita.
At ngayon ang pinakamahalagang detalye ng balangkas. Walang wakas ang aklat. Ang huling talata, Mga Gawa 28:31, ay ganito: "Buong tapang niyang ipinangaral ang tungkol sa kaharian ng Diyos, at itinuro ang tungkol sa Panginoong Jesu-Cristo nang walang anumang sagabal." Hindi natin alam kung ano ang naging hatol kay Pablo. Hindi natin alam kung nakarating siya sa Espanya. Hindi ipinaliwanag ni Lucas kung bakit siya tumigil. Ang huling salita sa Griego ay katulad ng "walang hadlang," at iyon ang bukas na pinto na iniwan niya sa mambabasa. Kung ang unang tomo ay tungkol sa sinimulang gawin at ituro ni Jesus, at ang ikalawang tomo ay walang katapusan, ang tanong ay hindi maiiwasan: sino ang magpapatuloy?
Mga mahalagang talata mula sa aklat na ito
Tatlong talata ang nagbubukas sa buong aklat kung mabuti nating uunawain.
Ang una ay Mga Gawa 1:8. Madalas itong sipiin bilang isang tema ng misyon, at tama iyon, ngunit huwag nating palampasin ang pangunahing salita: saksi. Hindi tinawag ng Panginoon ang kanyang mga alagad na maging abogado, tagapagtanggol, o kampeon sa debate. Ang isang saksi ay nagsasabi lamang ng nakita niya. Doon nawawala ang pasanin sa iyong balikat: hindi mo kailangang maging dalubhasa upang maging saksi, kailangan mo lang maging tapat. At ang kapangyarihan na ipinangako ay para sa layuning ito, hindi para sa personal na tagumpay. Ang kapangyarihan sa Mga Gawa ay laging nauuwi sa pagsasalita ng katotohanan sa mga taong hindi ito gustong pakinggan.
Ang ikalawa ay Mga Gawa 4:12. Sinabi ito ni Pedro habang nakatayo sa harap ng mga taong may kapangyarihang ipapatay siya. Ito ang hindi maiwasang eksklusibidad ng ebanghelyo, at hindi ito dahil masikip ang puso ng Diyos, kundi dahil malawak ang kanyang biyaya. Isipin mo ang punto ni Pedro: kung may kahit isa pang pangalan, sana hindi na kailangang mamatay si Jesus. Ang pagsasabing walang ibang pangalan ay pagsasabing walang ibang kinailangan. Ang parehong talata na tumatanggi sa maraming daan ang nagbubukas ng isang daan na malaya para sa lahat, kasama ang mga tumanggi sa kanya, kasama ang isang mang-uusig na tulad ni Saulo.
Ang ikatlo ay Mga Gawa 2:42. Ito ang pinakatahimik at pinakamapaghamong talata sa aklat. Kasunod ito ng isang araw na tatlong libong tao ang naligtas, at ang isinulat ni Lucas ay walang nakabibighani: pakikinig sa katuruan, pagsasama-sama, pagpipira-piraso ng tinapay, panalangin. Nanatili sila. Ang mga bagay na iyon ay hindi nagbabago ayon sa panahon o kultura. Kaya kapag tinatanong natin kung ano ang dapat maging hitsura ng iglesia, hindi tayo nagsisimula sa estilo kundi sa apat na pundasyong iyon.
Dalawa pang talata ang dapat mong tandaan. Sa Mga Gawa 16:31, sa gitna ng gabi at ng gumuhong bilangguan, itinanong ng tagapamahala kung ano ang dapat niyang gawin upang maligtas: "Sumagot sila, 'Manalig ka sa Panginoong Jesus at maliligtas ka, ikaw at ang iyong sambahayan.'" Walang listahan ng kondisyon, walang panahon ng pagsubok, walang bayad. At sa Mga Gawa 17:11: "Ang mga taga-Berea ay may mas bukas na isipan kaysa sa mga taga-Tesalonica. Buong sigla nilang tinanggap ang salita, at araw-araw nilang sinasaliksik ang mga Kasulatan upang tingnan kung tama ang mga sinasabi." Pinuri ang mga taong sumuri kay Pablo mismo, ayon sa Kasulatan. Ang pananampalataya ay hindi kaaway ng maingat na pagsusuri.
Paano basahin ang Mga Gawa: isang praktikal na gabay
Ang Mga Gawa ay may dalawampu't walong kabanata, kaya ang pinakasimpleng plano ay isang kabanata sa isang araw sa loob ng apat na linggo. Ngunit ilang mungkahi upang lumalim ang pagbabasa.
Magsimula sa Ebanghelyo ni Lucas kung kaya mo. Isang aklat ito na hinati sa dalawa, at kung babasahin mo ang huling kabanata ng Lucas bago ang unang kabanata ng Mga Gawa, mapapansin mo agad ang koneksyon: ang parehong pag-akyat, ang parehong pangako ng Espiritu, ang parehong utos na maghintay sa Jerusalem.
Habang binabasa mo, maghanap ng tatlong bagay. Unahin ang Espiritu Santo. Markahan bawat pagbanggit sa kanya at makikita mo kaagad kung sino ang tunay na gumagalaw sa aklat. Pangalawa, pansinin ang mga sermon. Halos isang katlo ng aklat ay binubuo ng mga talumpati, at doon makikita mo ang teolohiya ng unang iglesia. Basahin ang Mga Gawa 2, 7, 13, at 17 nang malakas at ihambing mo kung paano nagsasalita ang mga apostol sa mga Judio kumpara sa mga pagano. Pangatlo, sundan ang heograpiya. Kung may mapa ka, markahan ang mga lugar. Malalaman mong ang aklat ay may direksyon: palayo sa Jerusalem, patungo sa Roma, patungo sa buong mundo.
May isang mahalagang paalala sa paraan ng pagbabasa. Ang Mga Gawa ay salaysay, hindi liham na nagbibigay ng utos. Nagsasabi ito ng nangyari, at hindi lahat ng nangyari ay tuwirang utos para sa atin. Ang pagpapalitan ng ari-arian sa Jerusalem, ang pagpili ng lider sa pamamagitan ng palabunutan, ang mga partikular na pagpapakita ng mga tanda: mga tunay na pangyayaring ito, ngunit hindi ipinipilit ni Lucas na kopyahin natin ang bawat detalye. Kaya ang mabuting tuntunin ay ito: hanapin ang paulit-ulit at ang binibigyang-diin, at ihambing ang mga liham ng Bagong Tipan. Kung anim na beses na sinasabi ni Lucas na lumalago ang salita, iyon ang tema. Kung isang beses lang nangyari ang isang bagay, huwag mong itayo ang buong buhay Kristiyano roon.
Isang bonus na paraan ng pagbabasa: isabay ang mga liham. Basahin ang Galacia kasunod ng Mga Gawa 15, ang 1 Tesalonica kasunod ng Mga Gawa 17, ang 1 Corinto kasunod ng Mga Gawa 18, at ang Efeso o Filipos kasunod ng Mga Gawa 28. Bigla mong mararamdaman ang mga liham bilang tunay na sulat sa tunay na mga tao sa tunay na mga lungsod.
At sa huling araw, huminto sa Mga Gawa 28:31 at manatili doon nang matagal. Tanungin mo ang sarili mo: kung nagpapatuloy ang aklat na ito, ano ang isusulat ni Lucas tungkol sa iglesia na kinabibilangan ko?
Ang Salamin
Gusto kong tapatin ka. Madaling humanga sa Mga Gawa at manatiling hindi nagagalaw nito. Nababasa natin ang tungkol sa tatlong libong nagsisi at sinasabi natin sa sarili nating iba ang panahon ngayon. Nababasa natin ang tungkol sa mga taong ipinagbili ang lupa para sa mga naghihikahos, at binubuklat natin ang susunod na pahina.
Kaya narito ang tanong na iniiwan sa iyo ng aklat na walang wakas. Hindi ito "kaya ba mong maging kagaya ni Pablo?" Ang tanong ay: saan ka nagmamaneho ng iyong buhay nang parang hindi nabuhay na muli si Jesus? Kung tumitingin ka sa iyong trabaho at ang tanging tinig na naririnig mo ay ang takot na mawalan ng kita, may isang bagay sa loob mo na hindi pa nakikinig sa Mga Gawa 1:8. Kung nangangarap ka sa iyong pamilya ng kaligtasan sa halip na katapatan, may bahagi ng iyong puso na naiinip sa Diyos na nagsusugo sa mga bilangguan.
Nakikita mo, ang aklat na ito ay hindi nagsalaysay ng mga bayani. Nagsalaysay ito ng mga pangkaraniwang tao na binuksan ang bibig kahit nanginginig ang kamay. Isang mangingisda na dating tumanggi. Isang mangangalakal ng telang purpura na nag-alok ng kanyang bahay. Isang bilanggong lumang-luma na ang damit ngunit hindi nawalan ng tapang. Isang manggagamot na naglakbay kasama ni Pablo at nagsulat ng lahat.
At kung tapat tayo, ang pinakamatalas na tanong ay tungkol sa panahon at sa pera. Ang unang iglesia ay nanatili sa apat na bagay, at ang lahat ng apat ay nangangailangan ng oras: pakikinig, pagsasama-sama, hapunan, panalangin. Hindi kailangan ng espesyal na talento sa mga ito. Kailangan lang ng kalendaryo na nagpapakita kung sino ka talaga. Buksan mo ang kalendaryo mo. Buksan mo ang tala ng iyong mga ginastos. Ganoon din kalinaw kung nasaan ka sa kuwentong ito, kagaya ng nasa Mga Gawa 2:42.
Hindi ka tinawag na maging kahanga-hanga. Tinawag ka lang na maging saksi.
Ipinaliwanag para sa mga bata
Ang Mga Gawa ay isa sa pinakamadaling aklat na ikuwento sa mga bata, dahil ito ay puno ng aksyon: apoy at hangin, bilangguan na bumubukas, barkong nawasak, mga taong pinagaling, mga paglalakbay sa dagat. Ang mahalaga ay huwag itong ipakilala bilang isang kalipunan ng mga kapana-panabik na kuwento, kundi bilang isang kuwento na may isang pangunahing tauhan.
Isang simpleng paraan: sabihin sa bata na noong umakyat si Jesus sa langit, hindi niya iniwan ang kanyang mga kaibigan. Nangako siyang magpapadala ng kanyang Espiritu, at ang Espiritu ay hindi nakikita ngunit tunay, kagaya ng hangin. Nang dumating ang Espiritu, ang mga taong dating nagtatago ay nagsimulang magsalita tungkol kay Jesus sa lahat ng nakikita nila, at ang balita ay lumipat sa iba't ibang bayan hanggang sa buong mundo. At ang kuwentong iyon ay hindi natapos sa huling pahina ng aklat. Nagpapatuloy ito sa lahat ng nagtitiwala kay Jesus ngayon, kasama ang mga bata.
Sa mga mas maliliit, madaling itanong: sino ang nagbigay ng lakas kay Pedro? Sa mga nasa elementarya, mahusay ang kuwento ni Pablo, ang mang-uusig na naging tagapangaral, upang ipaliwanag na kayang baguhin ng Diyos ang sinuman. Sa mga kabataan, ang mga sermon sa Mga Gawa 17 ay bumubukas ng pag-uusap tungkol sa pananampalataya sa isang mundong marami ang pinaniniwalaan.
May magkakahiwalay na paliwanag na inihanda para sa iba't ibang edad, para sa mga preschooler na tatlo hanggang anim na taon, para sa mga bata sa elementarya na pito hanggang labindalawa, at para sa mga kabataang labindalawang taon pataas. Piliin ang antas ng bata sa harap mo, at huwag kang mabahala kung marami siyang itatanong. Ang mga taga-Berea ay pinuri dahil sa pagtatanong.
Mga madalas itanong
Sino ang sumulat ng Aklat ng Mga Gawa?
Hindi pinangalanan ng aklat ang sumulat nito, ngunit inialay niya ito kay Teofilo at tumukoy sa kanyang "unang aklat," na ang Ebanghelyo ni Lucas. Mula sa pinakaunang panahon ng iglesia, iisa ang paniniwala: si Lucas, ang manggagamot at kasamahan ni Pablo sa paglalakbay, ang sumulat ng dalawang tomong ito. Sumusuporta rito ang mga bahagi ng aklat kung saan biglang nagpalit ang salaysay sa "kami," na nagpapahiwatig na kasama ang sumulat sa mga paglalakbay. Isa siyang maingat na mananalaysay, tumpak sa mga titulo ng opisyal, ruta ng barko, at mga lugar.
Ilang kabanata ang Aklat ng Mga Gawa at gaano katagal ang panahong saklaw nito?
May dalawampu't walong kabanata ang Mga Gawa, at sinasaklaw nito ang mga tatlumpung taon, mula sa pag-akyat ni Jesus sa langit hanggang sa dalawang taon ng pagkakabilanggo ni Pablo sa Roma. Iyon ang panahon kung kailan ang isang maliit na grupong Judio sa Jerusalem ay naging isang komunidad na nakakalat sa Asia Minor, Gresya, at Italya. Ito rin ang pinakamahabang tuloy-tuloy na salaysay sa Bagong Tipan pagkatapos ng mga Ebanghelyo, at ang tanging pinagmumulan natin ng kasaysayan ng unang henerasyon ng iglesia.
Ano ang ibig sabihin ng pamagat na "Mga Gawa ng mga Apostol"?
Ang pamagat na iyon ay idinagdag ng mga sumunod na henerasyon, hindi ni Lucas mismo. Sa katunayan, medyo naliligaw ito, dahil ang aklat ay hindi tungkol sa lahat ng apostol; halos hindi na binanggit ang karamihan sa kanila pagkatapos ng unang mga kabanata. Ang tunay na paksa ay ang patuloy na paggawa ni Jesus sa pamamagitan ng Espiritu Santo, na ipinaliwanag na ni Lucas sa kanyang pambungad nang sabihin niyang ang unang aklat ay tungkol sa sinimulang gawin at ituro ni Jesus. Maraming nagtuturo na ito ay mas mabuting tawaging "Mga Gawa ng Espiritu Santo."
Bakit biglang nagtapos ang Aklat ng Mga Gawa?
Nagtatapos ang aklat kay Pablo na nangangaral sa Roma nang walang sagabal, at hindi na sinabi kung ano ang nangyari sa kanyang paglilitis. Ilang paliwanag ang iniaalok: isinulat ito bago pa maresolba ang usapin, o hindi kailangan ni Teofilo ang bahaging iyon, o sadyang iniwan ni Lucas na bukas ang salaysay. Ang huling paliwanag ay may malaking bigat sa teolohiya, sapagkat ang buong aklat ay tungkol sa paglawak ng ebanghelyo. Ang misyon ay hindi natapos sa Roma, at hindi rin natapos ang aklat. Ipinapasa ng huling talata ang kuwento sa mambabasa.
Ano ang nangyari sa Pentecostes at bakit ito mahalaga?
Sa araw ng Pentecostes, isang pistang Judio limampung araw pagkatapos ng Paskuwa, ibinuhos ang Espiritu Santo sa mga nagtitipong alagad. Sinasabi ng Mga Gawa 2:4 na napuspos silang lahat ng Espiritu Santo at nagsimulang magsalita sa iba't ibang wika. Nakarinig ang mga peregrino mula sa maraming lupain sa kanilang sariling wika, nangaral si Pedro, at tatlong libo ang nagsisi. Mahalaga ito dahil ito ang katuparan ng ipinangako ng mga propeta at ni Jesus mismo, at ito ang kapanganakan ng iglesia bilang komunidad na pinananahanan ng Diyos.
Kailangan bang magsalita ng iba't ibang wika para masabing napuspos ako ng Espiritu Santo?
Sa Mga Gawa, ang pagsasalita sa iba't ibang wika ay lumitaw sa mga mahalagang punto ng pagsulong ng misyon: sa Jerusalem, sa bahay ni Cornelio, sa Efeso. Sa mga pagkakataong iyon, ito ay palatandaang tinanggap ng Diyos ang bagong grupo ng mga tao sa parehong biyaya. Ngunit sa maraming kaso ng pagbabagong-buhay sa aklat, hindi ito nabanggit. At sa 1 Corinto 12, malinaw na sinabi ni Pablo na hindi lahat ay nagsasalita ng iba't ibang wika. Kaya hindi tama ang gawing sukatan ito ng tunay na pananampalataya o ng kapuspusan ng Espiritu.
Ano ang pagkakaiba ng Ebanghelyo ni Lucas at ng Mga Gawa?
Isang gawa ito sa dalawang tomo ng parehong sumulat, para sa parehong tatanggap. Ang Lucas ay tungkol sa buhay, kamatayan, at muling pagkabuhay ni Jesus sa katawan; ang Mga Gawa ay tungkol sa patuloy na paggawa ni Jesus sa pamamagitan ng Espiritu at ng kanyang bayan. Marami ring tumbasan sa loob ng dalawa: ang Espiritu na bumababa, ang mga paglalakbay, ang mga paglilitis sa harap ng mga awtoridad. Kapag magkasunod mong binasa, mahihiwatigan mo na hindi dalawang kuwento ang mga ito kundi dalawang kabanata ng isang kuwento.
Dapat ba nating tularan ang pagbabahagi ng ari-arian sa Mga Gawa 2 at 4?
Ang isinalaysay ni Lucas ay tunay at maganda: walang nagdahop sa kanila dahil ipinagbili ng mga may ari-arian ang kanilang pag-aari para sa mga nagkukulang. Ngunit ito ay salaysay, hindi utos na may nakatakdang sistema. Boluntaryo ito, gaya ng malinaw sa sinabi ni Pedro kay Ananias na sa kanya pa rin ang lupa bago ito ipagbili. Ang matibay na prinsipyo ay ang bagong pag-aari ng iglesia sa isa't isa, na sinusuportahan ng buong Bagong Tipan. Ang paraan ay maaaring magkaiba sa bawat kultura, ngunit ang puso ay hindi puwedeng magbago.
Totoo bang lahat ng nangyari sa Mga Gawa ay dapat mangyari sa iglesia ngayon?
Hindi lahat ng inilalarawan ng Bibliya ay iniutos ng Bibliya. Ang Mga Gawa ay nagsasabi kung ano ang ginawa ng Diyos sa isang tiyak na panahon ng kasaysayan ng kaligtasan, at ang ilang pangyayari roon ay nangyari isang beses lamang dahil sa kanilang tungkulin sa kuwento, gaya ng Pentecostes. Ang matalinong paraan ay hanapin ang paulit-ulit at binibigyang-diin ni Lucas: ang panalangin, ang pangangaral kay Cristo, ang pagsasama-sama, ang katapangan sa harap ng pag-uusig, ang pagsandal sa Espiritu. Ang mga iyon ay para sa bawat panahon.
Paano nagbago si Saulo na naging si Pablo?
Si Saulo ay isang Pariseong buong sigasig na umuusig sa mga Kristiyano, at habang naglalakbay siya sa Damasco upang mag-aresto pa, sinalubong siya ng nabuhay na Jesus sa isang liwanag mula sa langit. Nabulag siya, at sa loob ng tatlong araw ay ipinadala ng Diyos ang isang takot na alagad na si Ananias upang ipatong ang kamay sa kanya. Sinabi ng Panginoon sa Mga Gawa 9:15 na si Saulo ay pinili upang ipakilala ang kanyang pangalan sa mga Hentil, sa mga hari, at sa mga Israelita. Hindi ito paglipat ng partido kundi bagong pagkatao sa pamamagitan ng biyaya.
Ano ang sinasabi ng Mga Gawa 4:12 tungkol sa iba pang mga relihiyon?
Sinabi ni Pedro na sa kaniya lamang matatagpuan ang kaligtasan at walang ibang pangalan na ibinigay ng Diyos upang tayo ay maligtas. Isa itong pahayag tungkol kay Cristo, hindi paghusga sa halaga ng iba pang tao. Ang punto ay ang kaligtasan ay hindi natin naaabot sa pamamagitan ng ating relihiyosidad, kundi ibinibigay bilang kaloob sa isang pangalan. Kaya nga ang eksklusibidad na ito ay may kasamang lubos na pagkabukas: ang parehong pangalan ay libreng maaaring sambitin ng sinuman, saanmang lupain, anuman ang kanyang nakaraan.
Nabuhay pa ba si Pablo pagkatapos ng Mga Gawa 28?
Hindi sinabi ni Lucas. Batay sa mga liham ni Pablo at sa mga sinaunang tradisyon ng iglesia, marami ang naniniwalang pinalaya siya mula sa unang pagkakabilanggo sa Roma, muling naglakbay, at kalaunan ay muling binilanggo at pinatay sa Roma sa ilalim ni Nero, malamang sa pagitan ng taong 64 at 67. Ang 2 Timoteo ay tila isinulat sa bingit ng katapusang iyon. Ngunit sinasadya ng Mga Gawa na hindi tumapos sa kamatayan ng isang tao, kundi sa pangangaral na nagpapatuloy nang walang sagabal.
Saan ako magsisimula kung unang beses kong babasahin ang Mga Gawa?
Magsimula sa unang dalawang kabanata upang maunawaan ang pundasyon: ang utos ni Jesus at ang pagdating ng Espiritu. Pagkatapos, kung gusto mo ng mabilis na pagtingin sa buong takbo, basahin ang Mga Gawa 9 para sa pagbabago ni Saulo, ang Mga Gawa 10 para sa pagbukas sa mga Hentil, ang Mga Gawa 15 para sa dakilang desisyon tungkol sa biyaya, at ang Mga Gawa 17 para sa pangangaral sa isang paganong lungsod. Pagkatapos ay bumalik at basahin ang buong aklat nang tuloy-tuloy, isang kabanata sa isang araw.
Bilang pagtatapos
Ang Mga Gawa ay isang aklat na may bukas na pinto sa dulo. Walang naipirming katapusan, walang nakabalot na buhol, tanging isang bilanggo sa Roma na patuloy na nangangaral tungkol sa kaharian ng Diyos nang walang sagabal. Iyon ang pinakamalaking regalo ng aklat na ito sa atin: hindi ito nagsasabing tapos na ang panahon ng dakilang gawa ng Diyos. Sinasabi nito na ang parehong Espiritu na bumaba sa Jerusalem ang gumagawa pa rin sa mga pangkaraniwang tao na sumasagot ng oo.
Kaya kung may isang bagay na dadalhin mo mula sa pahinang ito, ito na: hindi ka nagbabasa ng kasaysayan ng ibang tao. Nagbabasa ka ng unang mga kabanata ng kuwentong kabilang ka. Ang pagbabasa ng Mga Gawa 1:8 ay parang pagbabasa ng liham na may pangalan mo sa loob.
Ang natural na mga susunod na hakbang ay dalawa. Basahin muna ang Ebanghelyo ni Lucas nang buo, para makita ang buong arko ng gawa ng Diyos sa dalawang tomo. Pagkatapos, magpatuloy sa mga liham ni Pablo, lalo na ang Galacia at Efeso, upang malaman ang naging pagkakaunawa ng mga iglesiang itinatag sa Mga Gawa. At habang nagbabasa, panatilihing bukas ang isang tanong sa harap ng Diyos: sa aling maliit na paraan mo ako gustong maging saksi ngayon?
