Maria: Mama Yake Yesu na Mfano wa Utii
Utangulizi
Fikiria msichana wa kijijini, mwenye umri wa miaka kumi na mitatu au kumi na minne, katika kijiji cha Nazareti ambacho hakuna mtu aliyekipa heshima. Hana mali, hana cheo, hana jina linalojulikana nje ya boma la familia yake. Ameposwa, anasubiri harusi, anasota unga na kuchota maji kama wasichana wengine wote. Kisha, siku moja ya kawaida kabisa, malaika anasimama mbele yake na kumwita "uliyepewa neema." Na maisha yake, na historia ya ulimwengu, yanabadilika kwa sentensi moja aliyoisema: "iwe kwangu kama ulivyosema."
Tunamjua Maria zaidi kwa picha na sanamu kuliko kwa Maandiko. Katika kurasa hizi tutamfuata kama Biblia inavyomwonyesha: kutoka Nazareti hadi Bethlehemu, kutoka Misri hadi Kana, kutoka msalaba hadi chumba cha juu Yerusalemu. Utaona mwanamke wa kweli, mwenye maswali, mwenye maumivu, mwenye imani inayokua; na utaona kwa nini utii wake ni mwaliko kwako leo.
Mtazamo wa mwongozo huu
Wengi wanamzungumzia Maria kama mama tu, au wanamweka juu sana hata asiweze kufikiwa. Mwongozo huu unamsoma kwa mtazamo mmoja mahususi: Maria ni mwanafunzi wa kwanza wa Yesu, na utii wake haukuwa tukio moja la "ndiyo" bali safari ya miaka thelathini na mitatu ya kuachilia. Alianza kama mama anayembeba mwanawe; aliishia kama mwanafunzi anayemwabudu Bwana wake. Kati ya hayo mawili kuna kutokuelewa, upanga wa huzuni, na maneno magumu kutoka kinywa cha Mwana wake mwenyewe. Tunamfuata hivi kwa sababu hii ndiyo njia ya kila mtu anayemwamini Kristo: mwanzo wa "ndiyo", kisha miaka mingi ya kujifunza maana ya "ndiyo" hiyo.
Biblia inasema nini kuhusu Maria, mama yake Yesu?
Biblia ya Kiswahili inamwita "Mariamu", jina lile lile la dada wa Musa, jina la kawaida sana kwa wanawake wa Kiyahudi. Hiyo yenyewe ni ishara: Mungu hakuchagua binti wa kuhani mkuu wala mwanamke wa jumba la kifalme, bali msichana wa kawaida wa Galilaya.
Tunakutana naye kwa mara ya kwanza katika Luka 1. Malaika Gabrieli anaingia na salamu ambayo ilimshtua zaidi kuliko kumfariji: "Salamu, uliyepewa neema, Bwana yu pamoja nawe" (Luka 1:28). Neno hilo "uliyepewa neema" halisemi kwamba Maria alikuwa chemchemi ya neema kwa wengine; linasema kwamba yeye mwenyewe alipokea kitu ambacho hakukistahili. Neema si mshahara. Neema haikupata Maria kwa sababu alikuwa mtakatifu zaidi ya wasichana wenzake wa Nazareti; ilimpata kwa sababu Mungu ni Mungu wa kuchagua kwa upendo wake mwenyewe. Maria mwenyewe alilielewa hilo vizuri, kama tutakavyoona katika wimbo wake.
Neema si tuzo ya wema; ni Mungu akichagua kwa hiari yake.
Maria hakuitikia kwa unyenyekevu wa kimya tu. Aliuliza swali la busara: "Litakuwaje neno hili, maana mimi sijui mtu?" (Luka 1:34). Ni tofauti kubwa na Zakaria, aliyeuliza kwa mashaka na akanyamazishwa. Maria hauliza kwa kutokuamini bali kwa kutaka kuelewa. Na Gabrieli anamjibu kwa msingi wa kila imani ya kweli: "Kwa kuwa hakuna neno lisilowezekana kwa Mungu" (Luka 1:37).
Ndipo tunapata sentensi ambayo inaiweka Maria katikati ya mpango wa wokovu: "Mariamu akasema, Tazama, mimi ni mjakazi wa Bwana; iwe kwangu kama ulivyosema" (Luka 1:38). Neno "mjakazi" ni neno la mtumwa wa kike, mtu asiye na haki ya kupanga siku zake. Maria anajitoa mwilini na jina lake, kwa sababu kusema "ndiyo" kule kulimaanisha hatari halisi: kuonekana msichana aliyezini, kupoteza uchumba, na kwa sheria ya Musa, hata kupoteza uhai.
Habari hiyo inasimuliwa kwa upande wa Yusufu katika Mathayo 1:18: "Asili ya Yesu Kristo ilikuwa hivi. Mariamu mama yake alipokuwa ameposwa na Yusufu, kabla ya kukutana kwao alionekana kuwa ana mimba kwa uweza wa Roho Mtakatifu." Mstari huu ni muhimu sana, kwa sababu unaonyesha kwamba mimba ya Maria haikuwa jambo la kutunga baadaye ili kupamba hadithi. Ilikuwa fedheha ya wazi katika kijiji kidogo. Mathayo anahakikisha kwamba chanzo ni Roho Mtakatifu, si mwanadamu; ndiyo maana Yesu ni Mwana wa Mungu kwa asili, na mwanadamu wa kweli kwa kuzaliwa.
Halafu Maria anaimba. Alipofika kwa Elisabeti na kubarikiwa, anafumbua kinywa: "Mariamu akasema, Moyo wangu wamwadhimisha Bwana, na roho yangu imemfurahia Mungu, Mwokozi wangu; kwa kuwa ameutazama unyonge wa mjakazi wake. Kwa maana tazama, tokea sasa vizazi vyote wataniita mbarikiwa" (Luka 1:46-48). Sikiliza maneno mawili hapo. Kwanza, "Mungu, Mwokozi wangu." Maria haimbi kama mtu asiyehitaji wokovu; anaimba kama mwenye dhambi aliyeokolewa. Pili, "unyonge wa mjakazi wake." Sababu ya kuchaguliwa haikuwa ubora wake bali udogo wake. Wimbo huu, unaoitwa Magnificat, ni theolojia nzima ya neema iliyoimbwa na msichana wa kijiji: Mungu huwaangusha wenye nguvu na kuwakweza wanyonge.
Kisha Biblia inakuwa na kimya kirefu kumhusu, hadi tukio la Kana katika Yohana 2, na hatimaye chini ya msalaba katika Yohana 19. Kila mara anaonekana, hatua yake ni ile ile: kumwelekeza mtu kwa Yesu, kisha kupungua yeye mwenyewe.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Maria hajatokea ghafla katika Agano Jipya. Anasimama mwishoni wa mstari mrefu wa ahadi.
Katika Mwanzo 3:15, baada ya anguko, Mungu anaahidi kwamba uzao wa mwanamke utakiponda kichwa cha nyoka. Hapo, kwa mara ya kwanza, tumaini la ulimwengu linaunganishwa na tumbo la mwanamke. Kutoka pale, hadithi ya Biblia inakuwa hadithi ya wanawake wanaozaa katika mazingira yasiyowezekana: Sara akizaa katika uzee, Rebeka na Rakeli wakifunguliwa matumbo, Hana akiomba kwa machozi hekaluni hadi Samweli anazaliwa. Kila mara, Mungu anaingilia kati mahali ambapo mwanadamu hawezi kufanya kitu. Maria ni kilele cha msitari huo, lakini kwa hatua ya juu zaidi: kwa wengine ilikuwa kizazi kilichokwama, kwake ilikuwa kizazi kisichowezekana kabisa.
Isaya alitabiri hivi: "Tazama, bikira atachukua mimba, atazaa mtoto mwanamume, na jina lake atamwita Imanueli" (Isaya 7:14). Jina hilo lina maana "Mungu pamoja nasi." Salamu ya Gabrieli, "Bwana yu pamoja nawe" (Luka 1:28), inakuwa kwa Maria kitu cha kimwili kabisa: Mungu alikuwa pamoja naye ndani yake.
Wimbo wa Maria pia unafuata nyayo za wimbo wa Hana katika 1 Samweli 2. Hana aliimba kwamba Mungu huwavunja wenye nguvu na kuwatukuza wanyonge; Maria anaimba maneno yenye sura hiyo hiyo. Anajua Maandiko. Msichana huyu wa Nazareti aliyeimba theolojia hii hakuwa mjinga wa kidini; alikuwa mwanafunzi wa Neno kabla ya kuwa mama wa Neno lililofanyika mwili.
Uzi huu unafika kwenye fundo lake katika Kristo. Maria si mwisho wa hadithi; ni njia ambayo ahadi ilipita. Paulo anasema kwamba Mungu alimtuma Mwanawe, "amezaliwa kwa mwanamke", ili kutukomboa. Umuhimu wa Maria ni kwamba yeye ni ushuhuda kwamba Yesu ni mwanadamu halisi, mwenye damu na mifupa, mwenye mama aliyemnyonyesha na kumfunga nguo. Yeye si roho iliyoonekana kama mtu. Ndiye Mungu aliyetwaa mwili wa kweli katika tumbo la mwanamke wa kweli.
Baada ya Kristo, uzi unaendelea kwa njia isiyotarajiwa. Katika Ufunuo 12 tunaona mwanamke akizaa mwana wa kiume na joka linamsubiri. Sura hiyo inamzungumzia Israeli, na Maria, na kanisa kwa pamoja: watu wa Mungu wanaozaa tumaini katikati ya adui. Na hivyo Maria anakuwa zaidi ya mtu mmoja katika historia; anakuwa picha ya kila mtu anayembeba Neno la Mungu na kuvumilia gharama yake.
Nazareti: msichana asiyejulikana anaitwa
Fikiria Nazareti ilivyokuwa. Kijiji cha wakulima na mafundi, watu wachache mia kadhaa, ambacho hata Nathanaeli baadaye alisema hakuna kitu chema kinachoweza kutoka huko. Ndiko Mungu alipotuma malaika mkuu.
Maria anaposikia salamu, Luka anasema alifadhaika. Hii ni muhimu kwa sababu inamwondoa kutoka kwenye picha ya sanamu ya mwanamke asiyeguswa na hisia. Aliogopa. Alifikiria. Aliuliza. Kisha akakubali.
Tuwe wa kweli kuhusu bei ya "ndiyo" yake. Kwa mila ya Kiyahudi, uchumba ulikuwa na uzito wa ndoa; kuvunja kwake kulihitaji talaka. Msichana aliyeonekana mjamzito kabla ya kuingia nyumbani kwa mumewe alikuwa katika hatari ya kutupwa nje, kudhihakiwa maisha yake yote, na hata kuuawa kwa mawe. Maria hakuwa na uhakika kwamba Yusufu ataamini. Kwa kweli, mwanzoni hakuamini; Mathayo anatuambia kwamba Yusufu alikusudia kumwacha kwa siri, hadi malaika akamtokea usingizini.
Kwa hiyo "iwe kwangu kama ulivyosema" (Luka 1:38) haikuwa maneno ya mtu aliyepewa uhakikisho wa kila hatua. Ilikuwa kukubali kubeba fedheha kwa ajili ya utukufu wa Mungu, huku hujui utaeleza vipi kwa wazazi wako, kwa mchumba wako, kwa majirani wenye midomo mikali.
Utii wa kweli huanza kabla ya kuelewa yote.
Hapa ndipo mtazamo wetu unaanza kuonekana. Utii wa Maria ulikuwa kama mbegu: ilitosha kwa siku ile, lakini ilibidi ikue kwa miaka mingi ijayo. Mtu anaweza kusema "ndiyo" kwa Mungu kwa dakika moja ya nguvu; kuishi "ndiyo" hiyo huchukua maisha yote.
Bethlehemu na hekalu: furaha inayochanganyika na upanga
Kuzaliwa kwa Yesu hakukuwa tukio la utukufu wa nje. Safari ya kilomita nyingi ikiwa mjamzito, kukosa nafasi ya kulala, kujifungua mahali pa wanyama, na wageni wa kwanza kuwa wachungaji, watu waliokuwa chini kabisa katika daraja la heshima ya jamii. Ndani ya hayo, Maria anafanya kile kinachomtambulisha: "Naye Mariamu akayaweka maneno hayo yote, akiyafikiri katika moyo wake" (Luka 2:19). Hakuelewa yote. Alishika yote. Aliyatafakari.
Kutafakari ni kazi ya mwanafunzi. Maria hakupewa jibu la kila kitu; alipewa mambo ya kuyabeba moyoni hadi yaeleweke.
Kisha, siku ya arobaini, hekaluni, Simeoni anamchukua mtoto na kumbariki Mungu. Lakini anamgeukia Maria kwa maneno yanayotisha: mwana huyu amewekwa kwa kuanguka na kusimama kwa wengi katika Israeli, naye Maria mwenyewe, upanga utaichoma nafsi yake. Hakuna mama anayetaka kusikia unabii huo. Ni kama Mungu akimwambia mapema: heshima hii itakugharimu.
Baada ya hapo huja kukimbia Misri usiku kwa sababu ya hasira ya Herode, na kuishi kama wakimbizi katika nchi ya kigeni. Kisha kurudi Nazareti na miaka mingi ya kimya, ambapo Maria alifua nguo, alipika, alizaa watoto wengine, na alimtazama Mwana wa Mungu akijifunza useremala. Wale wanaotaka utumishi wa Mungu uwe wa hadhara na sifa lazima wasimame hapa kwa muda mrefu. Sehemu kubwa ya utii wa Maria haikuandikwa. Ilikuwa katika miaka isiyotangazwa.
Tukio dogo lililobaki la miaka hiyo ni Yesu akiwa na miaka kumi na miwili, akipotea Yerusalemu na kupatikana hekaluni. Maria anamlalamikia kwa uchungu wa mama, "mimi na baba yako tulikuwa tunakutafuta kwa huzuni," naye anajibu kwamba ilimpasa kuwa katika mambo ya Baba yake. Luka anaeleza wazi kwamba hawakuelewa maneno hayo. Angalia unyoofu wa Biblia: mama wa Yesu hakumwelewa Yesu kila mara. Hilo halimpunguzii Maria; linatuonyesha kwamba imani yake ilikuwa imani ya kweli, si ufahamu kamili.
Kana na miaka ya huduma: kuachilia mwana
Miaka ishirini baadaye tunamkuta katika harusi ya Kana. Divai imeisha, na hilo ni fedheha kubwa kwa familia iliyoandaa sherehe. Maria anaenda kwa Yesu. Jibu lake linatushtua: anamwita "mwanamke", na anasema saa yake haijawadia. Kwa masikio yetu inaonekana ukavu, lakini Yesu anafanya jambo la lazima: anaweka mpaka. Hakuwa tena mtoto anayeagizwa. Alikuwa Mwana aliyetumwa na Baba, akifuata saa ya Baba, si ya mama.
Na hapa Maria anafanya jambo la kushangaza. Hakabiliani. Hakukasirika. Anawageukia watumishi na kusema maneno ambayo ni sehemu bora ya urithi wake wote: "Mamaye akawaambia watumishi, Lo lote atakalowaambia, fanyeni" (Yohana 2:5).
Haya ni maneno ya mwisho ya Maria yaliyoandikwa katika Biblia. Fikiria uzito wa hilo. Mwanamke aliyempokea Neno akiwa msichana, mwishowe anasema kwa ulimwengu wote: msinisikilize mimi, mfanyie yeye kila alisemalo. Ni sauti ya mwanafunzi, si ya malkia. Ni mtu anayeacha mkono wake na kunyoosha kidole kwa Kristo.
Miaka ya huduma haikuwa rahisi kwa familia. Marko anatuambia kwamba watu wa jamaa yake walipofika kumkamata, walisema, "Amerukwa na akili." Na Yohana anasema kwa uwazi mchungu: "Kwa maana hata ndugu zake hawakumwamini" (Yohana 7:5). Katika Marko 3, Maria na ndugu zake wanasimama nje ya nyumba wakimtafuta, na Yesu anajibu kwamba mama yake na ndugu zake ni wale wanaofanya mapenzi ya Mungu.
Hii ni sehemu ya udhaifu wa Maria ambayo Biblia haiifiche. Hata yeye, aliyesikia sauti ya malaika, alikuwa na nyakati za wasiwasi na kutaka kumzuia Mwana wake. Mara moja mwanamke katika mkutano alipiga kelele kwamba tumbo lililomzaa Yesu limebarikiwa, na Yesu akajibu: "Bali yeye alisema, Afadhali, heri wale wanaolisikia neno la Mungu na kulishika" (Luka 11:28). Yesu hakumkana mama yake; alikuwa akihamisha msingi wa baraka kutoka kwenye ukoo kwenda kwenye imani. Na kwa hilo, Maria mwenyewe alibarikiwa mara mbili: kama mama, na, kwa uzito zaidi, kama mtu aliyesikia na kushika Neno.
Msalabani na chumba cha juu: mama anakuwa mwanafunzi
Wanafunzi wengi walikimbia. Wanawake walibaki. Na katikati yao alisimama Maria, akitazama mwili aliobeba tumboni ukitundikwa juu ya mti. Upanga wa Simeoni ulifika mahali pake.
Yesu, akiwa katika maumivu yasiyoelezeka, anafanya jambo la huruma isiyo ya kawaida: "Basi Yesu alipomwona mama yake, na mwanafunzi yule aliyempenda amesimama karibu, akamwambia mama yake, Mama, tazama, mwanao. Kisha akamwambia mwanafunzi, Tazama, mama yako. Na saa ile yule mwanafunzi akamchukua nyumbani kwake" (Yohana 19:26-27).
Hapa kuna vitu viwili ambavyo hatuwezi kuvipita. Kwanza, Yesu anaonyesha utii kwa amri ya tano hadi pumzi ya mwisho: anamhakikishia mama yake mlinzi na nyumba. Injili haifanyi utakatifu kuwa kisingizio cha kusahau wajibu wa familia. Pili, na hili ni la ndani zaidi, Yesu anahamisha uhusiano. Kuanzia sasa, Maria hatamjua kwa kumbatia la mama; atamjua kwa imani, ndani ya jamii ya wanafunzi. Anatolewa kwa Yohana kwa sababu Mwana wake anaenda kufanya kazi ambayo mama hawezi kumsaidia: kufa kwa dhambi za ulimwengu, na dhambi zake Maria pia.
Msalabani, mama akawa mwanafunzi kikamilifu.
Tunamwona mara ya mwisho katika Matendo 1:14, kati ya wale waliokuwa "wakidumu kwa moyo mmoja katika kusali, pamoja na wanawake, na Mariamu mama yake Yesu, na ndugu zake." Angalia mahali pake: hayuko kwenye kiti cha juu, hayuko akiongoza sala kama mpatanishi. Yuko katika mkutano, akiomba pamoja na wengine, akingoja Roho Mtakatifu kama wote. Na jambo la kupendeza: ndugu zake, waliokuwa hawaamini, sasa wako pale pia. Uvumilivu wa Maria katika familia yenye mashaka ulizaa matunda.
Baada ya hapo, Biblia inanyamaza kumhusu. Hakuna kaburi lililotangazwa, hakuna cheo cha kanisa, hakuna maneno ya mwisho. Kimya hicho ni sehemu ya somo: Maria alifanya kile Yohana Mbatizaji alisema, kwamba yeye apungue na Kristo aongezeke.
Kiini cha maisha yake
Ukitaka kuelewa Maria kwa haraka, shika matukio matatu. Kila mojawapo ni hatua ya juu zaidi ya utii ule uliokuwa ukikua.
Kwanza, Nazareti. "Tazama, mimi ni mjakazi wa Bwana; iwe kwangu kama ulivyosema" (Luka 1:38). Hii ni hatua ya kujitoa. Maria anaacha mipango yake ya harusi, sifa yake, na usalama wake, kwa neno alilolisikia. Hakuomba muda wa kufikiria. Hakuomba ishara ya pili. Hii ni tofauti kubwa na Adamu na Hawa, waliosikia neno la Mungu na kutafuta njia ya kulizunguka. Anasimama pale kama kinyume cha anguko: mwanadamu anasema "ndiyo" kwa Mungu.
Pili, Kana. "Lo lote atakalowaambia, fanyeni" (Yohana 2:5). Hii ni hatua ya kuachilia mamlaka. Ni jambo moja kumsema "ndiyo" Mungu ukiwa msichana asiyejua kinachofuata; ni jambo lingine kabisa kukubali kwamba mtoto uliyemnyonyesha ndiye Bwana wako, kwamba hutaki tena kumwongoza bali kumtii. Wazazi wote wanaomjua Mungu hufikia mto huu, ambapo lazima uvuke kutoka kuwa mwenye mamlaka juu ya mwanao kwenda kuwa mtumishi mwenzake mbele za Bwana. Maria alivuka.
Tatu, msalaba. "Mama, tazama, mwanao" (Yohana 19:26). Hii ni hatua ya kupoteza kwa ajili ya kupata. Maria haokoi Mwana wake, kwa sababu Mwana wake anakuja kumwokoa yeye. Hapa nadharia ya Magnificat inakutana na ukweli wa maisha: yule aliyeimba "Mungu, Mwokozi wangu" (Luka 1:47) anamtazama Mwokozi huyo akifa. Wimbo aliouimba akiwa na miaka kumi na minne unathibitishwa kwa machozi akiwa na miaka arobaini na kitu.
Matukio haya matatu ni ramani ya safari ya mwanafunzi yeyote. Kujitoa, kuachilia mamlaka, kupoteza kwa ajili ya kupata. Ndiyo maana Maria hana thamani kwetu kama mtu wa kuombwa, bali kama mtu wa kufuatwa katika imani yake. Yeye hakutuita kwake. Alituambia kumfanyia Yesu kila alisemalo.
Tunachojifunza kutoka kwa Maria
Somo la kwanza: Mungu huanza mahali ambapo watu hawatazami. Nazareti haikuwa katika ramani ya heshima ya wakati huo, na Maria hakuwa mtu wa kuandikwa katika kumbukumbu. Bali ndipo Mungu alipoanzisha wokovu wa ulimwengu. Ikiwa unafikiri maisha yako ni madogo mno kwa Mungu kutumia, unafikiri kama mtu wa Nazareti. Mungu bado anafanya kazi kubwa kupitia watu ambao ulimwengu haujawapa nafasi. Wimbo wa Maria unasema hivyo kwa wazi: Mungu aliutazama unyonge wa mjakazi wake.
Somo la pili: utii huanza kabla ya ufahamu, na huendelea baada ya kutokuelewa. Maria aliuliza "litakuwaje?", kisha akasema "iwe kwangu." Baadaye alikosa kuelewa maneno ya Yesu hekaluni, alishangaa alipoambiwa "mwanamke" pale Kana, na akasimama bila majibu chini ya msalaba. Bali kila mara, alirudi kwenye nafasi ya mjakazi. Kutokuelewa si sababu ya kuacha kutii. Ni sehemu ya kutii. Ikiwa unamtii Mungu tu ndani ya mipaka ya kile unachoweza kufahamu, unaitwa msimamizi wa Mungu, si mwanafunzi wake.
Somo la tatu: heshima ya kweli ya Maria ni kuelekeza kwa Kristo, na hiyo ni njia yetu pia. Hakuna sehemu katika Maandiko ambapo Maria anajivuna, anaomba kuabudiwa, au anajiweka kati ya Mungu na watu. Kila mara anapungua. Kwenye harusi anawaambia watumishi kumsikiliza Yesu; katika chumba cha juu anaomba kati ya waamini wengine, si mbele yao. Kipimo cha ukomavu wa kiroho hakiko katika kuonekana bali katika kuwa kioo ambacho watu, wakikutazama, wanamwona Kristo.
Kuna somo la nne linalofuata kimya kimya: Mungu huutumia maumivu ya wanaomtii. Upanga uliyochoma nafsi ya Maria haukuwa kosa katika mpango; ulikuwa sehemu ya mpango. Wale wanaosema "ndiyo" kwa Mungu hawahakikishiwi maisha rahisi, bali uwepo wake: "Bwana yu pamoja nawe" (Luka 1:28).
Kioo
Sasa geuza uso wako kwa kioo hiki kwa dakika moja.
Unaposema kwamba unataka mapenzi ya Mungu, unamaanisha nini kwa kweli? Maria alisema "iwe kwangu kama ulivyosema" bila kuwekwa masharti kwamba jina lake litabaki safi, kwamba familia yake itaelewa, kwamba mipango yake ya ndoa itaendelea kama alivyotarajia. Wewe na mimi mara nyingi tunasema "ndiyo" na kisha tunaongeza kifungu kidogo: lakini si kwa gharama ya kazi yangu, lakini si mahali ambapo watu watanicheka, lakini si kwa fedha zangu, lakini si mwaka huu.
Kuna sehemu ya maisha yako ambapo unajua Mungu anasema kitu, na wewe unangoja hali iwe rahisi zaidi. Ni pesa unazoshikilia kwa hofu ya kesho. Ni uhusiano ambao Roho Mtakatifu amekuwa akikuchoma kuhusu, na wewe unasema utaangalia baadaye. Ni msamaha ambao ulipaswa kutolewa miaka mitatu iliyopita kwa mtu wa familia. Ni kazi ya kutumikia ambayo unaikimbia kwa kusema huna uwezo, wakati ukweli ni kwamba huna hamu ya kupoteza faraja yako.
Na kuna wengine wanaosoma haya wenye maumivu ya aina ya Maria: umemtii Mungu, na badala ya faraja, umepata upanga. Watu walikusengenya. Ndoto yako ilikufa. Mtoto wako unayemwombea kila usiku bado hajarudi. Nazareti yako ni ndogo na hakuna anayejua jina lako. Sikia hivi: Mungu hakuahidi kumwepusha Maria na huzuni; alimhakikishia uwepo wake katika huzuni hiyo, na akaufanya utii wake kuwa mlango wa wokovu wa dunia yote. Machozi ya mtu mtiifu si ushahidi wa kwamba Mungu amemwacha.
Na jambo la mwisho: kama Maria alihitaji Mwokozi, wewe pia. Yeye hakusimama msalabani kama msaidizi wa Yesu; alisimama pale kama mtu anayehitaji kile kilichokuwa kinatendeka. Utii haujakuweka juu ya neema. Neema inakuweka mahali pa kuweza kutii.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanampenda Maria kwa sababu wanamwona kwenye picha za Krismasi, akiwa amevaa nguo ya bluu, akitazama hori. Bali hadithi ya kweli ni ya kuvutia zaidi kuliko picha.
Kwa maneno rahisi, unaweza kuwaambia hivi: Maria alikuwa msichana wa kawaida, katika kijiji kidogo, ambaye Mungu alimchagua kwa upendo wake mkubwa. Malaika alimjia na kumwambia atakuwa mama wa Yesu, Mwana wa Mungu. Maria aliogopa kidogo na aliuliza jinsi hilo linaweza kutokea, kisha akasema, "Mimi ni mtumishi wa Bwana; iwe kama ulivyosema." Hilo lilikuwa jambo la ujasiri sana, kwa sababu watu wengi hawakumwelewa. Maria alimlea Yesu, alimwangalia akikua, na baadaye alisimama karibu na msalaba wake alipokuwa akiteseka. Naye Yesu, hata katika maumivu, alihakikisha mama yake atatunzwa vizuri.
Jambo moja la kusisitiza kwa watoto: hatumwabudu Maria, tunamshukuru Mungu kwa ajili yake, na tunajifunza kutoka kwake kumtii Mungu hata pale ambapo hatuelewi kila kitu. Maneno yake bora yalikuwa maneno rahisi sana ambayo hata mtoto anaweza kukumbuka: yote atakayowaambia, yafanyeni.
Kwa kila umri kuna njia yake ya kueleza. Katika Faith.network kuna maelezo maalum ya hadithi ya Maria kwa watoto wadogo wa miaka mitatu hadi sita, kwa watoto wa shule ya msingi wa miaka saba hadi kumi na miwili, na kwa vijana wa miaka kumi na miwili na kuendelea, ambapo maswali magumu zaidi kuhusu bikira, gharama ya utii, na tofauti kati ya kuheshimu na kuabudu yanashughulikiwa kwa kina.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Maria mama yake Yesu alikuwa nani hasa?
Maria, anayeitwa Mariamu katika Biblia ya Kiswahili, alikuwa msichana wa Kiyahudi wa kijiji cha Nazareti katika Galilaya, aliyeposwa na Yusufu, seremala wa uzao wa Daudi. Mungu alimchagua awe mama wa Yesu, na akachukua mimba kwa uweza wa Roho Mtakatifu, si kwa mwanadamu, kama Mathayo 1:18 inavyoeleza. Alikuwa mtu wa kawaida kabisa katika jamii yake, bila mali wala cheo, na katika hilo tunaona jinsi Mungu anavyopenda kuanza kazi zake kubwa mahali ambapo ulimwengu hautazami.
Maria alikuwa na umri gani alipomzaa Yesu?
Biblia haitaji umri wake. Kwa mila ya Kiyahudi ya wakati huo, wasichana waliposwa mara nyingi katika miaka ya kubalehe, kwa hiyo wasomi wengi wanadhani Maria alikuwa na umri wa kati ya miaka kumi na mitatu na kumi na saba. Jambo la muhimu si tarakimu bali maana yake: yule aliyepewa wajibu mkubwa kuliko mwanamke mwingine yeyote katika historia alikuwa kijana asiyejulikana, kutoka familia isiyo na sifa, katika kijiji kilichodharauliwa.
Kwa nini malaika alimwita Maria "uliyepewa neema"?
Katika Luka 1:28 tunasoma: "Salamu, uliyepewa neema, Bwana yu pamoja nawe." Maneno haya hayasemi kwamba Maria alikuwa chemchemi ya neema kwa wengine, bali kwamba alipokea upendeleo ambao hakuustahili. Ni tamko la kile Mungu alifanya kwake, si tuzo ya wema wake. Maria mwenyewe alilikubali hilo alipoimba kwamba Mungu "ameutazama unyonge wa mjakazi wake" (Luka 1:48) na alipomwita Mungu "Mwokozi wangu", jambo ambalo mtu asiye na dhambi hawezi kusema.
Je, tunapaswa kumwomba Maria au kumwabudu?
Hapana. Maandiko yanamheshimu Maria kama mwanamke aliyebarikiwa mno, lakini hayamwonyeshi kama mtu wa kuombwa, kuabudiwa, au kutumika kama mpatanishi. Katika 1 Timotheo 2:5 tunasoma kwamba "mpatanishi kati ya Mungu na wanadamu ni mmoja, Mwanadamu Kristo Yesu." Kumheshimu Maria kwa kweli ni kufanya kile alichosema mwenyewe katika Yohana 2:5: kumsikiliza Yesu na kutii kile atuambiacho. Anaelekeza kwa Mwana, si kwake mwenyewe.
Je, ni kweli kwamba Maria alibaki bikira maisha yake yote?
Biblia inasisitiza kwamba Maria alikuwa bikira alipochukua mimba ya Yesu, na hilo ni fundisho la lazima kwa imani. Kuhusu maisha yake baada ya kuzaliwa kwa Yesu, Maandiko yanasema kwamba Yusufu "hakumjua" hadi alipomzaa mwanawe wa kwanza, na yanataja ndugu na dada za Yesu mara kadhaa. Kwa hiyo mapokeo ya Kikristo ya kihistoria yanatofautiana hapa. Tunachoweza kusema kwa uhakika wa Maandiko ni kwamba mimba ya Yesu ilikuwa kazi ya Roho Mtakatifu, si ya mwanadamu.
Je, Yesu alikuwa na ndugu wa kweli?
Injili zinataja ndugu za Yesu kwa majina, akiwamo Yakobo na Yuda, na zinasema pia kwamba alikuwa na dada. Yohana 7:5 inatuambia kwa uwazi wa kusikitisha: "Kwa maana hata ndugu zake hawakumwamini." Bali habari nzuri ni kwamba baada ya ufufuo, tunawaona katika Matendo 1:14 wakiomba pamoja na Maria na wanafunzi. Yakobo baadaye alikuwa kiongozi wa kanisa la Yerusalemu. Mabadiliko hayo ni faraja kwa kila mtu anayeomba kwa ajili ya jamaa wasioamini.
Nini maana ya wimbo wa Maria katika Luka 1:46-48?
Wimbo huu, unaojulikana kama Magnificat, ni sifa ya mwanamke aliyeelewa neema. Anasema: "Moyo wangu wamwadhimisha Bwana, na roho yangu imemfurahia Mungu, Mwokozi wangu; kwa kuwa ameutazama unyonge wa mjakazi wake." Maria haimbi kuhusu ubora wake bali kuhusu ukarimu wa Mungu, na anaendelea kutangaza kwamba Mungu huwaangusha wenye nguvu na kuwakweza wanyonge. Ni wimbo wa mapinduzi ya kiroho, unaofuata mfano wa sala ya Hana katika 1 Samweli 2.
Kwa nini Yesu alimwita mama yake "mwanamke" pale Kana?
Katika lugha ya asili, neno hilo hakuwa la matusi; lilikuwa la heshima, kama vile Yesu alilotumia kumwambia Maria Magdalene karibu na kaburi. Bali pia lilikuwa na kusudi: Yesu alikuwa akiweka mpaka wa wazi kwamba huduma yake inafuata saa ya Baba, si maombi ya familia. Jambo la kupendeza ni jinsi Maria alijibu; hakubishana, bali akawaambia watumishi, "Lo lote atakalowaambia, fanyeni" (Yohana 2:5). Aliacha kuwa mama anayeongoza na akawa mwanafunzi anayemwelekeza kila mtu kwa Kristo.
Maneno "Mama, tazama, mwanao" msalabani yanamaanisha nini?
Katika Yohana 19:26-27, Yesu anamwekea mama yake mlinzi, akimpa Yohana jukumu la kumchukua nyumbani kwake. Kwanza, ni tendo la huruma na wajibu: hata katikati ya mateso, Yesu anaheshimu amri ya kumtunza mzazi. Pili, ni tendo la kuhamisha uhusiano; kuanzia hapo, Maria atamjua Yesu si kwa uzazi wa mwili bali kwa imani, ndani ya familia mpya ya wanafunzi. Msalaba unaunda ukoo mpya unaotokana na damu ya Kristo, si damu ya jamaa.
Maria alikuwa na dhambi na alihitaji Mwokozi?
Ndiyo, na ushuhuda unatoka kinywa chake mwenyewe. Alimwita Mungu "Mwokozi wangu" katika Luka 1:47, na akajitaja kama "mjakazi" mnyonge aliyetazamwa kwa neema. Mtu asiyehitaji wokovu hangeimba hivyo. Hii haimpunguzii Maria heshima; badala yake, inamweka pale ambapo sisi wote tunasimama, chini ya rehema ya Mungu. Utukufu wake si kwamba alikuwa mkamilifu, bali kwamba aliaminiwa kubeba yule mkamilifu, na kwamba aliamini kabla ya kuelewa.
Maria anaonekana wapi kwa mara ya mwisho katika Biblia?
Anaonekana katika Matendo 1:14, kati ya wale waliokuwa "wakidumu kwa moyo mmoja katika kusali, pamoja na wanawake, na Mariamu mama yake Yesu, na ndugu zake." Yuko katika chumba cha juu Yerusalemu, akingoja Roho Mtakatifu kama waamini wengine. Baada ya hapo, Maandiko yananyamaza kabisa kumhusu; hakuna kaburi, cheo, wala maneno ya mwisho yaliyoandikwa. Kimya hicho lenyewe ni ujumbe: alimaliza safari yake akiwa mmoja wa waombaji, akimwacha Kristo peke yake katikati.
Kuna tofauti gani kati ya kumheshimu Maria na kumwabudu?
Kumheshimu ni kukubali kile Biblia inasema: kwamba vizazi vyote wataniita mbarikiwa, kama alivyotabiri mwenyewe katika Luka 1:48, na kwamba utii wake ni mfano wa kufuatwa. Kumwabudu ni kumpa kile kinachomstahili Mungu peke yake: sala, imani, na tumaini la wokovu. Njia salama ni kumtazama Maria kama mwanafunzi wa kwanza, si kama malango wa kufikia Mungu, kwa sababu Yesu mwenyewe ni njia, na Maria mwenyewe alituelekeza kwake.
Kwa nini Mungu alimchagua msichana wa Nazareti?
Kwa sababu hiyo ndiyo tabia ya Mungu katika Biblia yote. Alichagua Abrahamu mzee bila mtoto, Musa mwenye kigugumizi, Daudi mdogo wa kundi la nyumba, Gideoni mwenye hofu. Wimbo wa Maria unaeleza kanuni hiyo: Mungu huwakweza wanyonge na kuwashibisha wenye njaa. Chaguo lake si kutokana na sifa za mtu bali kutokana na neema yake, ili sifa yote irudi kwake. Ndiyo maana kila mtu anayejihisi mdogo mno kwa Mungu kumtumia anapaswa kusoma Luka 1 tena kwa uangalifu.
Kwa kuhitimisha
Tumemfuata Maria kutoka chumba cha Nazareti hadi chumba cha juu Yerusalemu, na tumeona kwamba utii wake haukuwa tukio moja lililopigwa picha, bali njia ndefu ya kuachilia. Alisema "ndiyo" akiwa msichana asiyejua kinachofuata; akatoa mamlaka yake ya kimama pale Kana; akasimama bila majibu chini ya msalaba; kisha akaomba kimya kimya kati ya waamini wengine, akiwa mwanafunzi kama sisi. Hiyo ni ramani ya maisha ya kila mtu aliyeitwa na Mungu.
Ukitaka kuendelea, soma Luka sura ya kwanza na ya pili kwa mpangilio, polepole, halafu Yohana 2 na Yohana 19, na malizia na Matendo 1. Sikia jinsi sauti ya Maria inavyopungua kadiri hadithi inavyoendelea, hadi anafikia maneno yake ya mwisho yaliyoandikwa: "Lo lote atakalowaambia, fanyeni." Hiyo ni wosia wake kwako. Si kumtazama yeye, bali kumtii yule aliyembeba tumboni, kwa sababu yeye ndiye Mwokozi wake, na wako.
