Injili ya Marko: Yesu Mtumishi Mwenye Mamlaka
Utangulizi
Fikiria chumba kidogo katika mji wa Roma, usiku, mwaka wa sitini na kitu baada ya Kristo. Harufu ya moto uliokwisha kuteketeza sehemu za mji ingali hewani. Baadhi ya waliokuwa wakikaa katika chumba hicho wamepoteza jamaa; wengine wanajua kwamba jina lao lipo katika orodha ya wanaotafutwa. Mtu mmoja anafungua gombo, na badala ya kuanza na shangwe za malaika au ukoo wa kifalme, anasoma maneno makali, mafupi, kama pigo la ngoma: "Mwanzo wa Injili ya Yesu Kristo, Mwana wa Mungu." Hakuna utangulizi mrefu. Hakuna hodi. Mara moja tunakutana na mtu anayeamuru pepo, dhoruba na kifo, na ambaye mwisho wa safari yake ni msalaba wa Kirumi.
Katika ukurasa huu tutasoma Injili ya Marko kwa umakini: nani aliiandika, wakati gani, kwa nini, jinsi imeundwa, na kwa nini kitabu hiki kifupi kina uwezo wa kubadilisha jinsi unavyomfuata Yesu leo.
Mtazamo wa mwongozo huu
Wengi husoma Marko kama "muhtasari mfupi" wa maisha ya Yesu. Mwongozo huu unasoma kwa mtazamo mwingine: Marko ameandika habari ya safari moja, safari ya kwenda Yerusalemu, ambapo mamlaka ya Yesu hutafsiriwa kwa msalaba. Miujiza yake si maonyesho ya nguvu bure; ni ishara zinazoelekeza mahali ambapo nguvu zake hufunuliwa kikamilifu, yaani pale anapokufa. Ndiyo sababu mtu wa kwanza katika kitabu chote anayemtambua wazi kama Mwana wa Mungu ni askari wa Kirumi aliyesimama mbele ya maiti yake. Tukilisoma Marko hivi, kitabu hiki hakituahidi maisha ya ushindi rahisi; kinatuita kwenye njia ile ile aliyoiendea Mtumishi mwenye mamlaka.
Biblia inasema nini kuhusu Injili ya Marko?
Marko anaanza pasipo kuomba ruhusa. "Mwanzo wa Injili ya Yesu Kristo, Mwana wa Mungu" (Marko 1:1). Mstari huu ni kama kichwa cha habari kilichoandikwa kwa herufi kubwa juu ya kitabu chote. Neno "injili" lilikuwa neno la kawaida katika ulimwengu wa Kirumi: tangazo la ushindi wa kijeshi au habari za kuzaliwa kwa mfalme. Marko analitwaa neno hilo na kulikaza kwa mtu mmoja aliyesulubiwa. Anasema: habari njema ya kweli haitoki Roma, inatoka Nazareti.
Baada ya Yohana Mbatizaji na ubatizo na jaribu la jangwani, Yesu anatokea Galilaya akiwa na ujumbe mmoja: "Wakati umetimia, na ufalme wa Mungu umekaribia; tubuni, na kuiamini Injili" (Marko 1:15). Hapa ndipo moyo wa mahubiri yake. Ufalme haukaribii kwa sababu watu wamejitahidi vya kutosha, bali kwa sababu Mfalme mwenyewe ameingia ndani ya historia. Wajibu wetu ni kuitikia: kutubu, yaani kugeuka, na kuamini, yaani kumkabidhi maisha. Marko hakuandika falsafa; aliandika mwaliko.
Kinachofuata ni mfululizo wa matukio yanayosonga kwa kasi ya kushangaza. Yesu anafundisha na watu wanashangaa kwa sababu anafundisha kama mtu aliye na mamlaka, wala si kama waandishi. Anaamuru pepo na wanatoka. Anagusa mwenye ukoma. Anasamehe dhambi, kitu ambacho, kama waandishi walivyojua vizuri, ni kazi ya Mungu peke yake. Anasema, "sikuja kuwaita wenye haki, bali wenye dhambi" (Marko 2:17). Na kisha, katika mashua iliyokuwa ikijaa maji usiku wa dhoruba, "Akaondoka, akakemea upepo, akauambia bahari, Nyamaza, utulie. Upepo ukakoma, kukawa shwari kuu" (Marko 4:39). Kwa Myahudi aliyekulia katika Zaburi, bahari iliyochafuka ilikuwa ishara ya machafuko yasiyoweza kutawaliwa na mwanadamu, na ni Mungu tu aliyeitiisha. Ndiyo sababu swali la wanafunzi baada ya tukio hilo si "Tumeokoka?" bali "Ni nani huyu?"
Swali hilo linatawala nusu ya kwanza ya kitabu, na jibu lake linakuja katikati kabisa, njiani kuelekea Kaisaria Filipi: "Naye akawauliza, Nanyi mwasema ya kuwa mimi ni nani? Petro akamjibu, akamwambia, Wewe u Kristo" (Marko 8:29). Petro anasema kweli. Lakini mara Yesu anapoanza kueleza kwamba Kristo huyo lazima ateswe na kuuawa, Petro anamkemea. Hapa Marko anaonyesha kitu kizito: unaweza kuwa na jibu sahihi kuhusu Yesu na bado ukose kumjua.
Jibu kamili linatolewa na Yesu mwenyewe: "Kwa maana Mwana wa Adamu naye hakuja kutumikiwa, bali kutumika, na kutoa nafsi yake iwe fidia ya wengi" (Marko 10:45). Mamlaka na utumishi si mambo mawili yanayopingana katika Yesu; ndiyo kitu kimoja. Kisha, msalabani, pazia linapasuka na kinywa cha ajabu kinafunguka: "Basi yule akida aliyesimama hapo akielekeana naye, alipoona ya kwamba alikata roho jinsi hii, akasema, Hakika mtu huyu alikuwa Mwana wa Mungu" (Marko 15:39). Yaliyoandikwa katika Marko 1:1 yanakiriwa hapa na mtu asiyetarajiwa kabisa.
Na kitabu hakiishii kaburini. Ujumbe unatumwa nje: "Akawaambia, Enendeni ulimwenguni mwote, mkaihubiri Injili kwa kila kiumbe" (Marko 16:15). Habari iliyoanza Galilaya sasa inavuka mipaka ya dunia.
Mwandishi, wakati na mazingira ya kuandikwa
Kitabu hiki hakisema jina la mwandishi wake. Lakini mapokeo ya kanisa la kwanza, yenye nguvu na yaliyoshuhudiwa kwa pande nyingi, yanamtaja Yohana Marko, na yanasema aliandika yale aliyoyasikia kutoka kwa Petro. Papias, aliyeandika mwanzoni wa karne ya pili, anasema Marko alikuwa "mkalimani wa Petro" na kwamba aliandika kwa uaminifu yale Petro aliyokumbuka, bila kufuata utaratibu wa mpangilio kamili. Baba wengine wa kanisa kama Irenaeus, Klementi wa Aleksandria na Tertullian wanasema jambo lile lile.
Tunamfahamu Yohana Marko kutoka katika Agano Jipya. Mama yake, Mariamu, alikuwa na nyumba katika Yerusalemu ambapo waumini walikutana kusali, na Petro alikimbilia huko usiku alipofunguliwa gerezani (Matendo ya Mitume 12:12). Marko alisafiri na Barnaba na Paulo, akawaacha njiani, na hilo likasababisha mzozo mkali (Matendo ya Mitume 13:13 na Matendo ya Mitume 15:37-39). Lakini historia yake haikuishia hapo. Baadaye Paulo anamtaja kwa upendo, "Chukua Marko, umlete pamoja nawe, kwa kuwa ana faida kwangu katika utumishi" (2 Timotheo 4:11), na Petro anamwita "Marko mwanangu" (1 Petro 5:13). Mwandishi wa Injili hii mwenyewe ni shuhuda wa neema inayorejesha.
Dalili za ndani zinaunga mkono mapokeo haya. Marko anaeleza desturi za Wayahudi kwa wasomaji wasiozijua, kama anavyofanya alipoelezea kunawa mikono katika Marko 7:3-4. Anatafsiri maneno ya Kiaramu: Talitha kumi, Boanerges, Abba, Eloi Eloi lama sabakthani. Anatumia maneno yenye asili ya Kilatini kama legioni, denari, kodranti na praitorio. Anaeleza umbali kwa mtazamo wa mtu aliye mbali na Palestina. Yote haya yanaonyesha kwamba hakuwaandikia Wayahudi wa Yudea, bali watu wa mataifa, kwa uwezekano mkubwa waumini wa Roma. Anapotaja Simoni Mkirene, anaongeza majina ya watoto wake, Aleksanda na Rufo, kama watu wanaojulikana na wasomaji; na jina Rufo linaonekana tena katika salamu za Paulo kwa kanisa la Roma (Warumi 16:13).
Kuhusu wakati, wasomi wengi wanaweka kuandikwa kwake kati ya mwaka 55 na 70 baada ya Kristo, na wengi zaidi wanapendelea miaka ya mwisho ya sitini, karibu na mateso ya Nero na kuuawa kwa Petro na Paulo. Hii inaeleza mengi. Kwa nini kitabu kina msisitizo mkubwa sana kuhusu kuchukua msalaba, kuvumilia mateso, kukiri mbele ya mahakama, kutoona haya kwa ajili ya Yesu? Kwa sababu wasomaji wa kwanza walikuwa wanaishi hayo. Yesu anasema katika Marko 8:34, "Mtu ye yote akitaka kunifuata, na ajikane mwenyewe, ajitwike msalaba wake, anifuate." Kwa mwamini wa Roma, hayo hayakuwa mafumbo ya kiroho tu; yalikuwa uwezekano halisi wa siku inayofuata.
Hivyo Injili ya Marko ni kitabu cha vitani. Kimeandikwa kwa lugha ya kawaida, kwa sentensi fupi, kwa kasi kubwa. Neno "mara" au "mara moja" linarudia karibu arobaini. Hakuna wakati wa maelezo marefu. Mtumishi anasonga mbele, na wasomaji wake walio taabuni wanahitaji kujua kwamba yule anayewaita kuvumilia ni yule ambaye ana mamlaka juu ya dhoruba, mapepo na kaburi.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Marko anajenga msingi wake katika Agano la Kale kuanzia sentensi ya pili. Anachanganya sauti za manabii: mjumbe atengenezaye njia kutoka Malaki 3:1, na sauti iliaye jangwani kutoka Isaya 40:3. Kwa msomaji anayejua Biblia ya Kiebrania, hii ni ishara wazi: yale Mungu aliyoahidi kufanya mwenyewe, kuja kwa watu wake, kurudisha wafungwa, kufungua njia jangwani, sasa yanaanza kutokea katika Yesu.
Kichwa "Mtumishi" hakikuvumbuliwa na Marko. Kinatoka katika nyimbo za Mtumishi wa Isaya. "Tazama, mtumishi wangu nimemtegemeza; mteule wangu, ambaye nafsi yangu imependezwa naye" (Isaya 42:1). Sauti kutoka mbinguni katika ubatizo wa Yesu, "Wewe ndiwe Mwanangu, mpendwa wangu; nimependezwa nawe" (Marko 1:11), inasikika kama mwangwi wa maneno hayo. Na kilele cha nyimbo hizo ni Isaya 53, ambapo Mtumishi hateseka kwa makosa yake mwenyewe: "Bali yeye alijeruhiwa kwa makosa yetu, Alichubuliwa kwa maovu yetu" (Isaya 53:5). Marko 10:45 ni kama ufupisho wa sura hiyo yote ukisemwa na Mtumishi mwenyewe.
Wakati huo huo, jina ambalo Yesu hupenda kujitwalia katika Marko ni "Mwana wa Adamu", na hilo linatoka Danieli 7, ambapo mmoja mfano wa mwanadamu anakaribia Mzee wa Siku na kupewa mamlaka na ufalme usioondoka. Hapa ndipo uzi unafumwa vizuri: yule anayepewa ufalme wa milele ni yule aliyekubali kuwa mtumishi hata kufa. Nguvu na unyenyekevu hazipigani ndani yake.
Uzi huu unarudi nyuma zaidi. Mungu aliyetenganisha maji na kuweka mipaka ya bahari katika kuumba ni yule anayesema "Nyamaza, utulie" katika Marko 4:39. Mungu aliyewaokoa watu wake kwa kuvuka maji na kuwalisha mkate jangwani ni yule anayevuka ziwa na kuwalisha maelfu nyikani. Kondoo wa Pasaka aliyemwagwa damu yake ili watu waokoke ni kivuli cha chakula cha mwisho, ambapo Yesu anatoa kikombe na kusema damu yake ni ya agano, imwagikayo kwa ajili ya wengi. Hekalu, mahali pa kukutana na Mungu, linapasuliwa pazia lake pale Yesu anapokata roho, kwa sababu njia mpya imefunguliwa.
Na uzi unaendelea mbele. Agizo la Marko 16:15 linaunganisha kitabu hiki na kitabu cha Matendo ya Mitume na barua zote za Agano Jipya. Habari iliyotangazwa Galilaya inasafiri hadi Roma, na kutoka Roma hadi Afrika, hadi katika lugha yetu, hadi katika chumba unamosoma sasa. Kitabu hiki hakikuandikwa kama kumbukumbu ya zamani iliyofungwa; kiliandikwa kama tangazo linaloendelea kusambaa.
Muundo na mada kuu
Marko ameundwa kama mchezo wa pazia mbili zenye kiungo katikati. Kutoka Marko 1:1 hadi Marko 8:26, swali linaloendelea kuulizwa ni "Huyu ni nani?" Yesu anafundisha, anafukuza pepo, anaponya, anatuliza dhoruba, analisha makutano, anakwenda kwa miguu juu ya maji, anasamehe dhambi, anatawala Sabato. Kila mlango wa sura hizi unaongeza uzito wa swali. Watu wanashangaa, mapepo yanajua, viongozi wanashuku, jamaa zake wanafikiri amerukwa akili, na wanafunzi wanakaa kimya wakiwa wamechanganyikiwa.
Kiini cha kitabu ni Marko 8:27-38, tukio la njiani karibu na Kaisaria Filipi. Petro anakiri, "Wewe u Kristo" (Marko 8:29), na papo hapo Yesu anatoa unabii wa kwanza kuhusu mateso yake. Kuanzia hapo mpaka Marko 10:52, kitabu kinakuwa safari ya kuelekea Yerusalemu, na Yesu anarudia mara tatu kwamba Mwana wa Adamu atatolewa, atauawa, na atafufuka siku ya tatu. Kila mara wanafunzi hawaelewi, na kila mara kutokuelewa kwao kunahusiana na ukubwa: mmoja anakemea, wengine wanagombana kuhusu nani mkuu, wawili wanaomba viti vya heshima. Na kila mara Yesu anajibu kwa kuwaelekeza kwenye utumishi, mpaka anasema maneno ya Marko 10:45. Muundo huu si ajali. Marko anafundisha theolojia kwa njia ya jiografia: kumjua Kristo ni kutembea naye njia inayoelekea msalaba.
Nusu ya pili, kuanzia Marko 11 hadi Marko 16, imejaa siku za mwisho. Sehemu kubwa ya kitabu kinatumika juu ya wiki moja tu. Yesu anaingia Yerusalemu, anasafisha hekalu, anashindana na viongozi, anatoa unabii juu ya kuanguka kwa hekalu, anaadhimisha Pasaka, anasali Gethsemane, anakamatwa, anahukumiwa, anasulubiwa, anazikwa, na anafufuka. Mwandishi anapunguza kasi kabisa hapa. Yule aliyekimbia kwa neno "mara" katika sura za mwanzo sasa anatembea polepole, saa kwa saa, kama mtu anayetaka tuone kila kitu.
Mada kuu zinafumana. Kwanza, mamlaka: juu ya mafundisho, roho wachafu, maradhi, asili, dhambi, sheria na kifo. Pili, utumishi: mamlaka hiyo yote inatumika kwa kuinama chini. Tatu, ile inayoitwa "siri ya Masihi", ambapo Yesu anazuia watu na mapepo kutangaza utambulisho wake, kwa sababu neno "Masihi" lilikuwa limejaa matarajio ya kisiasa ambayo yangempotosha kabla ya wakati wake. Nne, kutokuelewa kwa wanafunzi, ambayo ni faraja isiyotarajiwa kwetu, kwa kuwa Marko hakuwaficha udhaifu wao. Tano, wito wa kufuata, ambao unaanza kwa wavuvi wanne na unaishia kwenye agizo la kuihubiri Injili kwa kila kiumbe.
Na kuna mtindo mmoja wa kipekee ambao Marko anapenda: kuweka habari moja katikati ya nyingine, kama mkate wa sandwichi. Mwanamke aliyetokwa na damu anaponywa katikati ya safari ya kwenda kwa binti ya Yairo. Kusafisha hekalu kunawekwa katikati ya habari ya mtini uliokaushwa. Kwa njia hii, habari moja inaeleza nyingine. Marko hakuwa mkusanyaji wa hadithi tu; alikuwa mwandishi mwenye ustadi mkubwa wa kuvutia moyo.
Mistari muhimu kutoka kitabu hiki
Mstari wa kwanza wa kuutafakari ni Marko 8:29: "Naye akawauliza, Nanyi mwasema ya kuwa mimi ni nani? Petro akamjibu, akamwambia, Wewe u Kristo." Angalia mahali swali hili linaulizwa: njiani, mbali na Galilaya, katika eneo lililojaa mahekalu ya miungu ya kigeni na majina ya Kaisari. Yesu hauliza kwanza, "Watu wanasemaje?" bali anafikia kwenye jambo la msingi: "Nanyi mwasema ya kuwa mimi ni nani?" Swali hili halijibiki kwa maneno ya wengine. Petro anatoa jibu sahihi, na hata hivyo dakika chache baadaye anakemewa vikali, kwa sababu alikuwa na kichwa cha "Kristo" lakini bila msalaba. Hapa Marko anatuonya: ukiri sahihi unaweza kuwa ganda tupu kama hauendane na utayari wa kumfuata.
Mstari wa pili ni Marko 10:45: "Kwa maana Mwana wa Adamu naye hakuja kutumikiwa, bali kutumika, na kutoa nafsi yake iwe fidia ya wengi." Neno "fidia" lilikuwa neno la sokoni: gharama iliyolipwa kumfungua mtumwa au mfungwa wa vita. Yesu hasemi kwamba kifo chake ni bahati mbaya ya kisiasa; anasema ni malipo yenye kusudi. Na anasema hivi kama jibu la mzozo wa wanafunzi kuhusu vyeo. Yaani, mafundisho makubwa zaidi kuhusu upatanisho katika kitabu hiki yanatolewa kama somo la unyenyekevu. Injili si dokezo la nadharia; ni mfano wa maisha. Msalaba ni njia ya wokovu, na pia ni namna ya kuishi.
Mstari wa tatu ni Marko 15:39: "Basi yule akida aliyesimama hapo akielekeana naye, alipoona ya kwamba alikata roho jinsi hii, akasema, Hakika mtu huyu alikuwa Mwana wa Mungu." Huyu ni afisa wa jeshi la Kirumi aliyezoea kuona watu wakifa. Hakuona miujiza; aliona mtu akifa. Aliisikia kelele ya Marko 15:34, "Mungu wangu, Mungu wangu, mbona umeniacha?" Na kwa namna fulani, katika giza na kilio na kifo, alimtambua. Katika Marko, kitabu kinaanza na kauli ya mwandishi kwamba Yesu ni Mwana wa Mungu, sauti ya Baba inaithibitisha katika ubatizo, mapepo yanaisikia, wanafunzi wanaisita, na mwanadamu wa kwanza anayeitamka kwa uwazi ni mgeni, adui, mtu wa mataifa, akisimama chini ya msalaba. Mtazamo wa kitabu hiki kwa kifupi ni huu: unamwelewa Yesu unapotazama Kalvari, na si mahali pengine.
Mwongozo wa kusoma Injili ya Marko
Kama ungependa kumjua Yesu upya, anza hapa. Marko ni mfupi, sura kumi na sita tu, na unaweza kuusoma wote kwa sauti kwa saa moja na nusu. Ninakushauri ufanye hivyo mara moja kabla ya kuchambua sehemu kwa sehemu, kwa sababu ndivyo wasomaji wa kwanza walivyopokea: kama habari moja inayosomwa mbele ya kusanyiko.
Kwa wiki ya kwanza, soma Marko 1 hadi 4 taratibu, na kila siku uandike mahali ambapo neno "mara" linatokea na kile kinachotokea baada yake. Utaona kasi ya Mtumishi aliyeingia kazini. Jiulize: mamlaka ya Yesu inagusa sehemu zipi za maisha katika sura hizi? Wiki ya pili, soma Marko 5 hadi 8 na uzingatie maswali yanayoulizwa kumhusu Yesu: "Ni nani huyu?" "Huyu amepata wapi hivi?" Andika jibu lako mwenyewe kabla ya kufika Marko 8:29.
Wiki ya tatu ni moyo wa kitabu. Soma Marko 8 hadi 10 mara mbili, na tafuta unabii tatu za mateso pamoja na jinsi wanafunzi walivyojibu kila mara. Kisha jiulize kwa unyoofu: katika kipindi hiki cha maisha yangu, ninaomba nini, viti vya heshima au uwezo wa kutumika? Wiki ya nne, soma Marko 11 hadi 16 polepole, ikiwezekana ukikaa muda mrefu katika Gethsemane na Kalvari. Sali maneno ya Marko 14:36, "Abba, Baba, yote yawezekana kwako; uniondolee kikombe hiki; walakini si kama nitakavyo mimi, bali kama utakavyo wewe."
Kuna vitu vitatu vinavyosaidia sana wakati wa kusoma. Kwanza, soma kwa sauti; Marko aliandika kwa mdundo wa mtu anayesimulia. Pili, usikimbie kutokuelewa kwa wanafunzi; kaa nako, kwa sababu ndipo Marko anaweka kioo mbele ya uso wako. Tatu, kila mara unapoona miujiza, jiulize, hii inanionyesha nini kuhusu yule aliyekwenda msalabani? Ukisoma Marko hivi, hutoka na orodha ya matukio pekee, bali na mwaliko ulioandikwa kwa jina lako.
Na usisahau ukurasa wa mwisho. Marko 16:15 inasema, "Akawaambia, Enendeni ulimwenguni mwote, mkaihubiri Injili kwa kila kiumbe." Kitabu hiki hakiishii kwa kufungwa kwa gombo, bali kwa mlango unaofunguliwa.
Kioo
Sasa nigeuke kwako. Marko anaandika kwa kasi kwa sababu hakufikiri wewe utakuwa msomaji tu; alifikiri utakuwa mfuasi. Na hapo kitabu hiki huanza kukuchoma.
Unaomba nini kwa Yesu siku hizi? Nikiwa mwaminifu, sala zetu nyingi zinafanana na ile ya Yakobo na Yohana: tunataka mamlaka yake yatumike kulinda mipango yetu, kuinua vyeo vyetu, kuongeza mishahara yetu, kutuliza dhoruba za nyumbani zetu bila kutugusa sisi wenyewe. Yesu hakuwakemea kwa kuomba; aliwauliza kama wangeweza kunywa kikombe alichokuwa akikinywea. Swali hilo lingali linaulizwa. Je, upo tayari kumfuata Yesu ikiwa kumfuata kunakugharimu nafasi kazini, urafiki uliopendeza, heshima ya familia yako, au mpango uliouona mzuri kwa maisha yako?
Kuna kitu kingine kinachoumiza vizuri katika Marko. Wanafunzi wanaonekana wapumbavu kiasi. Wanaona mkate wa maelfu, na dakika chache baadaye wanahangaika kwa sababu wamesahau mikate. Wanaona dhoruba inatulia, na bado wanaogopa. Kama unajiona hivi, kwamba unamjua Yesu kwa miaka mingi na bado hofu inakupiga, bado ubinafsi unakushika, bado pesa inakutawala, jua hili: Marko hakuwaficha, na Yesu hakuwaacha. Waliomkimbia usiku wa kukamatwa ni wale waliotumwa kuihubiri Injili ulimwenguni mwote. Petro aliyemkana ni yule ambaye kumbukumbu zake ziliandikwa katika kitabu hiki. Neema haikai mbali na waliokwisha kuanguka.
Na kama sasa unapitia msimu wa taabu, ugonjwa unaochosha, upweke wa usiku, kazi isiyoisha, ndoa iliyokauka, Marko amekuandikia. Aliandika kwa watu wanaoishi chini ya kivuli cha upanga. Hakuwaahidi maisha rahisi. Aliwaonyesha Bwana ambaye mwenyewe alikwenda katika giza, na akatoka. Yeye anakuita kwa jina, na njia yake bado inaelekea sehemu ile ile: kupitia msalaba, kuingia uzima.
Imeelezwa kwa watoto
Injili ya Marko inafaa sana kwa watoto, kwa sababu imejaa matendo. Ni kitabu cha hadithi zinazosonga: mashua katika dhoruba, mtu aliyeshushwa kwa kupitia dari, mtoto aliyeamshwa kutoka usingizi wa kifo, mkate uliozidi kwa maelfu wakiwa nyikani. Watoto hawahitaji maneno mengi ya theolojia kuelewa jambo la kwanza: Yesu ana uwezo mkubwa zaidi kuliko kila kitu kinachotisha.
Njia rahisi ya kuwaeleza ni kusema: Marko alikuwa mtu aliyemsikiliza Petro, mmoja wa marafiki wa Yesu, na akaandika yale Petro alikumbuka, ili watu waliokuwa mbali sana na Yerusalemu wajue jinsi Yesu alikuwa. Na kwa sababu Marko alikuwa na haraka, kitabu chake kina neno "mara" kila mahali, kama mtu anayekimbia kuleta habari nzuri. Habari yake ni hii: Yesu ni Mfalme mwenye nguvu, lakini alikuja kutumika, kama mtu anayeoga miguu ya wengine; na alitupenda hata akakubali kufa, kisha akafufuka.
Kwa watoto wadogo, unaweza kuanza na Marko 4:39, mahali Yesu anaposema baharini, "Nyamaza, utulie." Waulize: kuna kitu kinakutisha? Kisha waeleze kwamba yule aliyeituliza bahari anasikia sala zao. Kwa watoto wakubwa, Marko 10:45 inafaa vizuri, kwa sababu inawafundisha kwamba ukubwa wa kweli ni kusaidia.
Katika Faith.network tunatengeneza maelezo maalum yaliyolingana na umri: kwa watoto wa miaka mitatu hadi sita, kwa wale wa miaka saba hadi kumi na miwili, na kwa vijana wa miaka kumi na miwili na zaidi. Ukichagua kiwango kinacholingana na mtoto wako, mazungumzo yenu yatakuwa mepesi na ya kina kwa wakati mmoja.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Injili ya Marko iliandikwa na nani?
Kitabu chenyewe hakimtaja mwandishi, lakini mapokeo ya kanisa la kwanza yanakubaliana kwamba aliandikwa na Yohana Marko, mwandani wa Petro. Papias, Irenaeus, Klementi wa Aleksandria na Tertullian wote wanamtaja. Marko anajulikana katika Agano Jipya kama mtoto wa Mariamu wa Yerusalemu, msafiri pamoja na Paulo na Barnaba, na hatimaye msaidizi wa Petro, anayemwita "Marko mwanangu" katika 1 Petro 5:13. Hii inaeleza kwa nini kitabu kina maelezo ya kina kuhusu matukio ambayo Petro alishuhudia, hata yale yanayoonyesha udhaifu wa Petro mwenyewe.
Injili ya Marko iliandikwa mwaka gani?
Hakuna tarehe kamili, lakini wasomi wengi wanaikadiria kati ya mwaka 55 na 70 baada ya Kristo, na wengi wanapendelea miaka ya mwisho ya sitini. Sababu kuu ni kwamba mapokeo yanahusisha kuandikwa kwake na huduma ya Petro Roma na kipindi cha mateso ya Nero, na kwamba kitabu kinaonyesha kanisa linalokabili shinikizo kubwa la kuvumilia. Wengi pia wanakubali kwamba Marko ndiye Injili ya kwanza kuandikwa, na kwamba Mathayo na Luka walitumia habari zake walipoandika vitabu vyao.
Kwa nini Injili ya Marko ni fupi kuliko Injili zingine?
Marko hakukusudia kuandika historia kamili ya maisha ya Yesu, bali tangazo lenye nguvu na kasi kwa ajili ya kanisa lililokuwa taabuni. Ameacha ukoo wa Yesu, habari za kuzaliwa kwake, na mafundisho marefu kama Mahubiri ya Mlimani. Badala yake anazingatia matendo ya Yesu na wiki ya mwisho ya maisha yake, ambayo inachukua takribani theluthi ya kitabu chote. Ufupi wake si upungufu; ni mkakati wa mwandishi anayetaka usikilize habari moja kwa pumzi moja hadi mwisho.
Kwa nini Marko hana habari za kuzaliwa kwa Yesu?
Kwa sababu Marko anaanza mahali ambapo unabii wa Agano la Kale unatimizwa hadharani, yaani huduma ya Yohana Mbatizaji na ubatizo wa Yesu. Kwake, "mwanzo wa Injili" si mwanzo wa maisha ya Yesu duniani bali mwanzo wa tangazo. Hii haipingani na Mathayo na Luka; ni chaguo la mwandishi lenye kusudi. Marko anataka msomaji akutane mara moja na mtu mzima anayefundisha kwa mamlaka na kuelekea msalaba, kwa sababu hapo ndipo swali la nani Yesu linajibiwa.
Ni kweli kwamba Marko 16:9-20 haupo katika hati za kwanza?
Ndiyo, hati mbili za kale na zenye uzito mkubwa, Sinaiticus na Vaticanus, zinakomesha kitabu katika Marko 16:8, na mababa wengine wa kanisa waliuona mwisho huo mrefu kwa kusita. Ndiyo sababu Biblia nyingi zinauweka sehemu hiyo na maelezo ya chini. Hata hivyo, mafundisho yanayopatikana humo, yaani kufufuka kwa Yesu na agizo la kuhubiri Injili, yamethibitishwa pia mahali pengine katika Agano Jipya, hivyo imani ya Kikristo haiegemei kwenye mistari hii yenye mashaka ya kimaandiko.
Nini maana ya "siri ya Masihi" katika Injili ya Marko?
Ni mtindo unaoonekana mara kwa mara ambapo Yesu anawaamuru mapepo yanyamaze, anawakataza watu waliopona kueneza habari, na anawaonya wanafunzi wasimtangaze kama Kristo. Sababu kubwa ni kwamba jina "Masihi" lilikuwa limejaa matarajio ya ukombozi wa kisiasa na kijeshi. Kama watu wangemtangaza hivyo kabla ya wakati wake, wangempotosha kutoka njia ya msalaba. Yesu alitaka aeleweke kwa usahihi, na usahihi huo ulipatikana tu pale Kalvari, kama tunavyoona katika Marko 15:39.
Marko alikuwa mmoja wa wanafunzi kumi na wawili?
Hapana. Yohana Marko hakuwa katika kundi la mitume kumi na wawili na huwezekani kwamba alimwona Yesu akifundisha kwa muda mrefu. Alikuwa wa kizazi cha pili cha waumini, mwana wa familia iliyokuwa katikati ya kanisa la Yerusalemu. Thamani ya kitabu chake haitokani na ushuhuda wake wa macho, bali na ukaribu wake na Petro, shuhuda wa macho aliyeishi matukio hayo. Wengi hudhani kwamba yule kijana aliyekimbia akiwa uchi katika Marko 14:51-52 ni Marko mwenyewe, lakini hilo ni dhana tu.
Tofauti kati ya Injili ya Marko na Injili ya Mathayo ni ipi?
Mathayo aliandika akiwa na Wayahudi zaidi mawazoni, hivyo anasisitiza kutimizwa kwa unabii, ukoo wa Yesu kutoka Daudi, na mafundisho marefu yaliyopangwa katika mahubiri makubwa matano. Marko aliandika kwa watu wa mataifa, anaeleza desturi za Kiyahudi, anatafsiri maneno ya Kiaramu, na anasonga kwa kasi kwa kusisitiza matendo ya Yesu kuliko maneno yake. Mathayo anamwonyesha Yesu kama Mfalme na Mwalimu mkuu; Marko anamwonyesha kama Mtumishi mwenye mamlaka anayeelekea msalaba bila kugeuka.
Kwa nini Marko anatumia neno "mara" mara nyingi?
Neno hili linatokea karibu arobaini katika sura kumi na sita, na linaupa kitabu mdundo wa haraka. Kwa upande mmoja, ni mtindo wa kusimulia wa mtu anayeleta habari za dharura. Kwa upande mwingine, linaonyesha kitu cha kitheolojia: wakati umetimia, kama Yesu anavyosema katika Marko 1:15, na ufalme wa Mungu unaingia duniani bila kuchelewa. Mtumishi hana muda wa kupoteza. Kasi hiyo pia inaandaa msomaji kwa mabadiliko ya ghafla, pale kitabu kinapopunguza mwendo katika wiki ya mwisho.
Injili ya Marko iliandikwa wapi na kwa nani?
Mapokeo ya kanisa yanasema iliandikwa Roma, na dalili za ndani zinaunga mkono jambo hilo. Mwandishi anatafsiri maneno ya Kiaramu, anaeleza mila za Kiyahudi, anatumia maneno yenye asili ya Kilatini, na anataja Aleksanda na Rufo kama watu wanaojulikana kwa wasomaji wake, jina la Rufo likionekana pia katika salamu za Paulo kwa kanisa la Roma. Wasomaji wake walikuwa Wakristo wa mataifa wanaoishi katikati ya shinikizo na mateso, wanaohitaji kujua kwamba kufuata Yesu kunagharimu, na kwamba inafaa.
Mstari mkuu wa Injili ya Marko ni upi?
Wengi husema Marko 10:45: "Kwa maana Mwana wa Adamu naye hakuja kutumikiwa, bali kutumika, na kutoa nafsi yake iwe fidia ya wengi." Mstari huu unaunganisha mada mbili kuu za kitabu, yaani mamlaka ya Yesu na utumishi wake, na unaeleza kusudi la kifo chake kwa maneno mafupi kabisa. Wengine hupendelea Marko 1:1 kama kichwa cha kitabu chote, au Marko 15:39 kama jibu la mwisho la swali linaloulizwa tangu mwanzo. Mistari hii mitatu, ikisomwa pamoja, inatoa muhtasari mzuri wa kitabu.
Ni vizuri kuanza kusoma Biblia na Injili ya Marko?
Ndiyo, ni mahali pazuri sana kuanza, hasa kwa mtu mpya katika imani au anayerudi kwenye Biblia baada ya muda mrefu. Ni kifupi, lugha yake ni ya kawaida, matukio yanasonga kwa kasi, na haina mafundisho marefu yanayohitaji msingi mkubwa wa Agano la Kale. Ukisoma sura moja kwa siku, unaweza kumaliza kitabu chote katika wiki mbili na nusu. Baada ya Marko, hatua nzuri inayofuata ni Injili ya Yohana au kitabu cha Matendo ya Mitume.
Injili ya Marko inafundisha nini kuhusu kufuata Yesu?
Inafundisha kwamba kumfuata Yesu ni safari, si uamuzi wa dakika moja pekee. Anawaita wavuvi waache nyavu, anawaonya kwamba lazima wajitwike msalaba wao, na anarudia mara tatu kwamba njia yake inapitia mateso kabla ya ufufuo. Wakati huo huo, kitabu hiki ni chenye faraja kubwa, kwa sababu wanafunzi wanashindwa mara kwa mara na hawakataliwi. Marko anaandika kwa watu wanaojua udhaifu wao, na anawaonyesha Bwana anayeendelea kuwaita na kuwatuma tena.
Kwa kuhitimisha
Injili ya Marko inaanza kwa kelele na inaishia kwa mlango uliofunguliwa. Kati ya Marko 1:1 na Marko 16:15 tunaona mtu mmoja akitembea kwa kasi kutoka Galilaya hadi Kalvari, akiamuru dhoruba njiani, akigusa waliotengwa, akipinga viongozi, akifundisha wanafunzi wasioelewa, na hatimaye akitoa uhai wake kama fidia ya wengi. Kile ambacho kitabu hiki kinatuomba si kupendezwa na miujiza yake pekee, bali kukubali kwamba mamlaka yake hufunuliwa msalabani, na kwamba njia ya kumjua inapitia hapo.
Kama umefika mwisho wa ukurasa huu, chukua hatua moja rahisi: fungua Marko 1 leo na usome hadi mwisho wa sura ya nne, kwa sauti kama unaweza. Kisha ukifika Marko 8:29, usikimbie. Simama kwenye swali lake, "Nanyi mwasema ya kuwa mimi ni nani?" na ujibu kwa maneno yako mwenyewe, mbele za Mungu. Ndiyo swali ambalo Marko aliandika kitabu chake chote kuuliza, na jibu lako litatengeneza namna unavyoishi wiki inayofuata.
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Indonesia
Kenya
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
Liberia
Pakistan
