Kitabu cha Isaya: Unabii wa Masihi na Faraja ya Mungu
Utangulizi
Fikiria mtu anayesoma gazeti la habari mbaya kila asubuhi: uchumi unayumba, majeshi yanasogea mpakani, viongozi wanaahidi mambo wasiyoyaweza, na ndani ya nyumba yake mwenyewe kuna huzuni ambayo hajaithubutu kuisema kwa sauti. Huyo ni mtu wa karne ya nane kabla ya Kristo aliyeishi Yerusalemu, na huyo pia ni wengi wetu leo. Katika ulimwengu kama huo, nabii mmoja alipewa maono ya kiti cha enzi, na kuanzia siku hiyo maneno yake yakawa mchanganyiko wa kitu kigumu na kitu chenye upole wa kipekee: hukumu inayotisha na faraja inayoponya, zote zikitoka kwa mdomo mmoja.
Kitabu cha Isaya ni kitabu hicho. Katika ukurasa huu utaona ni nani aliyeandika, wakati gani, na katika hali gani; utaona jinsi kitabu kimeundwa, mada zake kuu, mistari yake inayojulikana zaidi, na kwa nini Agano Jipya linakinukuu zaidi kuliko kitabu kingine chochote cha unabii. Zaidi ya hayo, utaona kwa nini faraja ya Isaya haiwezi kutenganishwa na utakatifu wa Mungu.
Mtazamo wa mwongozo huu
Watu wengi husoma Isaya kama vitabu viwili: nusu ya kwanza yenye hukumu kali, na nusu ya pili yenye maneno matamu ya kutia moyo. Mwongozo huu unasoma kitabu chote kutoka mahali pamoja: chumba cha kiti cha enzi cha sura ya sita. Huko Isaya anamwona Bwana akiwa mtakatifu, anasikia ole yake mwenyewe, na anaguswa mdomoni na kaa la moto kutoka madhabahuni. Tangu wakati huo, kila neno la hukumu na kila neno la faraja katika kitabu hiki linatoka kwenye chemchemi moja: utakatifu wa Mtakatifu wa Israeli. Faraja ya Isaya si upole wa Mungu anayefumbia dhambi macho; ni upole wa Mungu anayekuja mwenyewe kubeba dhambi. Ndiyo maana inashikilia hata katika giza kuu.
Biblia inasema nini kuhusu Kitabu cha Isaya?
Kitabu kinajitambulisha katika mstari wake wa kwanza: ni maono ya Isaya mwana wa Amozi, aliyetabiri kuhusu Yuda na Yerusalemu katika siku za wafalme Uzia, Yothamu, Ahazi na Hezekia. Hiyo inatuweka katika miaka ya 740 hadi karibu 686 kabla ya Kristo, kipindi cha takribani miongo mitano ya utumishi. Ni miaka ya hatari kubwa. Ashuru, taifa lenye jeshi la kikatili, lilikuwa likipanuka magharibi; ufalme wa kaskazini wa Israeli ulianguka mwaka 722 na Samaria ikachukuliwa; na mwaka 701 Sanheribu mfalme wa Ashuru akaizingira Yerusalemu yenyewe. Katika miaka hiyo Isaya alikuwa mshauri wa wafalme, mhubiri wa mitaani, mwandishi, na mume na baba mwenye watoto waliopewa majina ya kinabii. Mapokeo ya Kiyahudi yanasema alifia shahidi katika utawala wa Manase, na Waebrania 11:37 inapotaja watu waliopasuliwa kwa msumeno, wengi wamesikia hapo sauti ya Isaya.
Lakini kabla ya kuwa mshauri wa wafalme, alikuwa mtu aliyeanguka kifudifudi. Katika mwaka aliokufa mfalme Uzia, Isaya akamwona Bwana ameketi juu ya kiti cha enzi, na maserafi wakiita: "Mtakatifu, Mtakatifu, Mtakatifu, ni Bwana wa majeshi; dunia yote imejaa utukufu wake" (Isaya 6:3). Jibu lake si furaha ya kiroho; ni hofu. Anajiona kama mtu wa midomo michafu anayekaa kati ya watu wa midomo michafu. Ndipo kaa la moto linaguswa mdomoni mwake, dhambi yake inaondolewa, na kisha inakuja sauti ile: "Kisha nikasikia sauti ya Bwana, akisema, Nimtume nani, naye ni nani atakayekwenda kwa ajili yetu? Ndipo niliposema, Mimi hapa, nitume mimi" (Isaya 6:8). Utaratibu ni muhimu sana: kwanza utakatifu, kisha utambuzi wa dhambi, kisha upatanisho, kisha kutumwa. Isaya hakujitolea kwa sababu alikuwa hodari, bali kwa sababu alikuwa amesafishwa.
Utaratibu huo huo unaenea katika kitabu chote. Sura ya kwanza inaanza na mashtaka mazito: sadaka nyingi, dini kubwa, mikono iliyojaa damu, na wajane na yatima wakisahauliwa. Kisha, ghafla, mwaliko ambao ni mmoja wa maneno ya kushangaza zaidi katika Agano la Kale: "Njoni sasa, tusemezane, asema Bwana. Dhambi zenu zijapokuwa nyekundu sana, zitakuwa nyeupe kama theluji; zijapokuwa nyekundu kama bendera, zitakuwa kama sufu" (Isaya 1:18). Mungu hasemi, "Jisafisheni kwanza, kisha tuzungumze." Anasema, "Njoni sasa." Neema haiko mwishoni mwa Isaya; iko katika sura ya kwanza.
Kutoka msingi huo unaingia unabii wa Masihi. Mfalme Ahazi, akitetemeka mbele ya majeshi ya Shamu na Israeli, anaambiwa: "Kwa hiyo Bwana mwenyewe atawapa ishara. Tazama, bikira atachukua mimba, atazaa mtoto mwanamume, na jina lake atamwita Imanueli" (Isaya 7:14). Jina hilo linamaanisha "Mungu pamoja nasi", na Mathayo anatuambia wazi kwamba lilipata utimilifu wake kamili katika kuzaliwa kwa Yesu. Sura mbili baadaye nuru inakua: "Maana kwa ajili yetu mtoto amezaliwa, tumepewa mtoto mwanamume; na uweza wa kifalme utakuwa begani mwake; na jina lake ataitwa, Mshauri wa ajabu, Mungu mwenye nguvu, Baba wa milele, Mfalme wa amani" (Isaya 9:6). Mtoto anayezaliwa ni Mungu mwenye nguvu. Hakuna nabii mwingine anayesema kwa ujasiri kama huu, na hakuna faraja kubwa kuliko hii.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Isaya hasimami peke yake. Anazungumza lugha ya Torati na kuiendeleza: agano la Mungu na Ibrahimu (baraka kwa mataifa yote), agano lake na Daudi (kiti cha enzi kisichoisha), na kumbukumbu ya Kutoka (Mungu anayemwokoa mtu wake kutoka utumwani). Anapotangaza kwamba Mungu ataleta watu wake kutoka Babeli, anaitumia lugha ya Bahari ya Shamu; anapoahidi mfalme kutoka shina la Yese, anaitumia lugha ya ahadi kwa Daudi; anapoona mataifa yakipanda Sayuni kujifunza njia za Bwana, anaitumia lugha ya ahadi kwa Ibrahimu. Isaya ni kama mto unaokusanya maji ya vijito vyote vya Agano la Kale.
Kisha unabii wake unaenda mbele hadi kwa Kristo, na hapo utakatifu na faraja vinakutana katika mwili. Yesu anaanza utumishi wake wa hadhara katika sinagogi la Nazareti akifungua gombo la Isaya sura ya sitini na moja, akisoma habari njema kwa wanyenyekevu na uhuru kwa mateka, kisha akasema kwamba maandiko hayo yametimia siku hiyo. Yohana Mbatizaji anajitambulisha kwa maneno ya Isaya sura ya arobaini: sauti ya mtu aliaye nyikani. Mathayo anaeleza huduma ya Yesu Galilaya kwa maneno ya Isaya kuhusu nuru inayowaangazia waliokwenda katika giza. Ombi la Mungu la kutafuta mtume katika Isaya 6:8 linarudi katika agizo kuu la Yesu, na midomo michafu inayosafishwa inarudi katika Pentekoste, pale ndimi za moto zilipotua juu ya wanafunzi.
Lakini kilele ni sura ya hamsini na tatu. Wakati towashi wa Ethiopia anasoma juu ya Mtumishi anayechinjwa kama mwana-kondoo, Filipo anaanza pale pale na kumhubiri Yesu. Petro anakariri sura hiyo aliposema kwamba Kristo alichukua dhambi zetu katika mwili wake juu ya mti. Paulo anatumia Isaya mara nyingi kuliko nabii mwingine yeyote, akieleza kwa maneno yake wokovu wa Mataifa. Kwa jumla, Agano Jipya linanukuu au kudokeza Isaya mamia ya mara; ndiyo sababu kanisa la kale likaanza kukiita kitabu hiki "Injili ya Tano".
Isaya haelekei kwa Kristo tu; anaelekea pia kwa mwisho.
Kitabu kinaishia kwa mbingu mpya na nchi mpya, na Yohana katika Ufunuo anachukua picha hiyo hiyo: hakuna kilio, hakuna kifo, Mungu akifuta machozi kutoka nyuso zote. Hivyo Isaya anasimama kama daraja: kutoka Sinai hadi Golgotha, na kutoka Golgotha hadi Yerusalemu Mpya.
Muundo na mada kuu
Kitabu kina sura sitini na sita, na kimeundwa kwa uzuri wa hekima. Sehemu ya kwanza, sura moja hadi thelathini na tisa, inaitwa mara nyingi "kitabu cha hukumu". Ndani yake kuna vipande vinavyojitokeza wenyewe: mashtaka juu ya Yuda na Yerusalemu (sura moja hadi tano), wito wa Isaya (sura sita), "kitabu cha Imanueli" kinachohusu vita ya Ahazi na ahadi za Masihi (sura saba hadi kumi na mbili), unabii juu ya mataifa jirani kama Babeli, Moabu, Misri na Tiro (sura kumi na tatu hadi ishirini na tatu), maono makubwa ya hukumu ya dunia yote na ushindi wa Bwana juu ya kifo (sura ishirini na nne hadi ishirini na saba), maonyo kwa wale wanaotegemea Misri badala ya Mungu (sura ishirini na nane hadi thelathini na tano), na hatimaye masimulizi ya kihistoria kuhusu Sanheribu, ugonjwa wa Hezekia, na ujumbe wa Babeli (sura thelathini na sita hadi thelathini na tisa).
Sura hizo za mwisho ni kama bawaba ya mlango. Hezekia anaokolewa kimiujiza kutoka Ashuru, kisha anaonyesha hazina zake kwa wajumbe kutoka Babeli, na Isaya anatabiri kwamba siku moja hazina hizo na wana wake watachukuliwa kule. Adui mkubwa anabadilika: si Ashuru tena, ni Babeli. Na hapo sauti inabadilika kabisa.
Sehemu ya pili, sura arobaini hadi hamsini na tano, inaanza kwa maneno: "Watieni moyo, watieni moyo, watu wangu, asema Mungu wenu" (Isaya 40:1). Hii ni "kitabu cha faraja". Inazungumza na watu walio uhamishoni, waliochoka, wanaohisi Mungu amewasahau. Ndani yake Mungu anajitofautisha na sanamu za mataifa, anatangaza kwamba anajua mwisho kabla ya mwanzo, anamwita Koreshi kwa jina kabla ya kuzaliwa, na anaingiza katika hadithi mtu wa kushangaza: Mtumishi wa Bwana. Nyimbo nne za Mtumishi (sura arobaini na mbili, arobaini na tisa, hamsini, na hamsini na mbili hadi hamsini na tatu) zinamweleza mtu mpole asiyepiga kelele barabarani, anayefundisha mataifa haki, anayedhihakiwa na kupigwa, na hatimaye anayekufa kwa ajili ya wenye hatia na kisha kuona nuru.
Sehemu ya tatu, sura hamsini na sita hadi sitini na sita, inaangalia mbele zaidi. Inazungumzia jinsi watu walioachiliwa wanapaswa kuishi: haki ya kweli badala ya kufunga kwa kujionyesha, Sabato kama furaha, wageni na waliotengwa wakikaribishwa katika nyumba ya Mungu. Kisha inafunguka hadi utukufu wa Sayuni, kutuliwa mafuta kwa mjumbe wa habari njema, na mwishowe mbingu mpya na nchi mpya. Kitabu kinafunga kwa faraja ya kimama ya Mungu pamoja na tahadhari ya moto usiozimika: utakatifu na huruma pamoja hadi mstari wa mwisho.
Mada kuu zinazopita katika sehemu zote tatu ni hizi: utakatifu wa Mungu, ambaye Isaya anamwita "Mtakatifu wa Israeli" zaidi ya mara ishirini; ubatili wa kutegemea mataifa, majeshi, mali au sanamu; hukumu inayosafisha; masalio yanayoachwa; Masihi anayekuja kama mfalme na kama mtumishi; na ufalme unaoenea hadi mataifa yote.
Mistari muhimu kutoka kitabu hiki
Mstari wa kwanza ni Isaya 9:6. Ulisemwa katika giza la kisiasa, wakati Galilaya ilikuwa imekanyagwa na majeshi ya kigeni. Kwa watu waliokuwa wamepoteza imani kwa viongozi wote, Mungu haahidi jeshi bora au mkataba mzuri; anaahidi mtoto. Na majina ya mtoto huyo ni mzigo mzito kwa mtoto yeyote wa kawaida: Mshauri wa ajabu, kwa sababu hekima yake haiishii; Mungu mwenye nguvu, kwa sababu ndani ya mwili huo mdogo ni Mungu mwenyewe; Baba wa milele, kwa sababu anatunza kama baba na hana mwisho; Mfalme wa amani, kwa sababu utawala wake unaleta ukamilifu ambao mikataba ya kibinadamu haiuwezi. Wakristo wanaimba mstari huu wakati wa Krismasi, lakini asili yake ni katika hali ya hatari, si katika sherehe. Ni ahadi kwa watu wanaoogopa.
Mstari wa pili ni Isaya 40:31: "Bali wao wanaomngojea Bwana watapata nguvu mpya; watapanda juu kwa mbawa kama tai; watapiga mbio, wasichoke; watakwenda kwa miguu, wasizimie." Angalia kilichotangulia: sura hii inasema vijana huchoka na wanaume wenye nguvu huanguka. Isaya haahidi kwamba tutakuwa na nguvu zetu zaidi; anaahidi nguvu za aina nyingine, nguvu za wale wanaongoja. Na kungoja hapa si kukaa bure; ni kutumaini kwa uvumilivu Yule anayehesabu nyota na kuziita kwa majina. Ndiyo maana mfuatano wa mistari unashuka badala ya kupanda: kupanda kama tai, kupiga mbio, kutembea. Mungu anajua kwamba maisha mengi ya imani hayatumii mbawa; yanatumia miguu, hatua kwa hatua, siku baada ya siku.
Mstari wa tatu ni Isaya 53:5: "Bali alitiwa jeraha kwa makosa yetu, alichubuliwa kwa maovu yetu; kwa kupigwa kwake sisi tumepata amani, na kwa kuumia kwake sisi tumepona." Hapa ndipo mwongozo huu unafikia kiini chake. Kaa la moto lililogusa mdomo wa Isaya lilitoka madhabahuni, mahali pa sadaka. Katika sura ya hamsini na tatu tunaona ni sadaka ipi. Mtumishi hateseka kwa bahati mbaya; anateseka mahali petu, na mstari unaofuata unaeleza kwa nini: "Sisi sote kama kondoo tumepotea; kila mmoja wetu amegeukia njia yake mwenyewe; na Bwana ameweka juu yake maovu yetu yote" (Isaya 53:6). Utakatifu haukupunguzwa ili tuokolewe; ulitimizwa, na Mtumishi alilipa. Hiyo ni faraja yenye msingi wa chuma.
Kioo
Sasa ngoja niseme nawe wewe mwenyewe. Kuna mahali unahisi umechoka kupita maelezo: kazi inayokula saa zako zote, mtoto anayekukatisha tumaini, deni linalokua, mwili unaoanza kukusaliti, upweke ambao huwezi kuueleza katika kikundi cha kanisa. Unasoma Isaya 40:31 na moyo wako unasema, "Nimengoja, na sijapata mbawa." Ninakuomba usome mstari huo pamoja na kinachotangulia. Isaya hakuwaandikia watu wenye nguvu; aliwaandikia watu waliokuwa uhamishoni, wakiwa mbali na nyumbani, wakisikia kwamba Mungu amewaacha. Ahadi haisemi kwamba hutachoka; inasema kwamba nguvu zako hazitakuwa mwisho wa hadithi.
Lakini kuna upande mwingine wa kioo hiki, na Isaya hataniruhusu niukwepe. Sura ya kwanza inasema kwamba Mungu alichoka na ibada ya watu waliokuwa wakiimba vizuri lakini walikuwa wamewasahau wajane na yatima. Ni rahisi kuwa mtu wa dini na mwenye moyo mgumu kwa wakati mmoja. Je, kuna mtu aliyekwenda kimya kutoka maisha yako kwa sababu ulikuwa na shughuli nyingi? Kuna pesa unayoilinda kwa nguvu zote ilhali unajua kabisa ni mahali gani inatakiwa kwenda? Isaya 6:8 mara nyingi tunaifanya wimbo wa umisheni, lakini kwa Isaya ilikuwa jibu la mtu ambaye alikuwa ameona utakatifu wa Mungu na kuungama uchafu wa mdomo wake mwenyewe.
Hapo ndipo Isaya 1:18 inakuwa mlango, si adhabu. Mungu hasemi, "Nirekebishe kwanza maisha yako." Anasema, "Njoni sasa, tusemezane." Ukiwa na dhambi nyekundu kama bendera, wewe ndiye anayemwita. Usikwepe mazungumzo hayo kwa sababu unaona haya. Ndani yake ndipo kuna theluji.
Neema haichelewi hadi ujisafishe kwanza.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanaweza kupenda Isaya kwa sababu kimejaa picha wanazoziona: theluji nyeupe, mbawa za tai, mwana-kondoo, mtoto anayezaliwa, panga zinazobadilishwa kuwa majembe. Njia rahisi ya kuanza ni kuwaambia kwamba Isaya alikuwa mtu ambaye siku moja alimwona Mungu akiwa mkuu sana hata aliogopa, na kisha Mungu akamsafisha na kumtuma kupeleka ujumbe. Ujumbe huo ulikuwa na sehemu mbili: "Mnahitaji kubadilika" na "Mungu anawapenda na atatuma Mwokozi."
Kwa watoto wadogo, msisitizo unaweza kuwa juu ya faraja: Mungu anasema kwa watu wake maneno ya upole kama mama anayembeba mtoto anayelia, na Mungu aliahidi mtoto maalumu ambaye jina lake ni Imanueli, maana yake Mungu pamoja nasi. Kwa watoto wakubwa, unaweza kuongeza kitu kimoja kigumu na kizuri: kwamba mtoto huyo alipokua, alikubali kuadhibiwa mahali petu, kama Isaya 53:5 inaeleza, na kwamba ndiyo sababu tunaweza kuwa marafiki wa Mungu.
Usiogope kutumia mistari halisi. Isaya 1:18 na Isaya 40:31 ni rahisi kukumbukwa na hukaa moyoni mwa mtoto kwa miaka mingi. Unaweza pia kumwuliza mtoto: "Ukiwa amechoka sana, unamwendea nani?" Kutoka hapo, njia ya kufika kwa Mungu anayetoa nguvu mpya iko wazi.
Kwa msaada zaidi, tuna maelezo yaliyotayarishwa kwa umri tofauti: kwa watoto wa miaka mitatu hadi sita, kwa wale wa miaka saba hadi kumi na miwili, na kwa vijana wa miaka kumi na miwili na kuendelea. Kila kimoja kinatumia lugha, mifano na maswali yanayolingana na hatua ya mtoto.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nani aliandika Kitabu cha Isaya?
Kitabu chenyewe kinasema ni maono ya Isaya mwana wa Amozi (Isaya 1:1), nabii aliyefanya kazi Yerusalemu katika siku za wafalme Uzia, Yothamu, Ahazi na Hezekia. Isaya alikuwa mtu wa mjini, mwenye ujuzi wa lugha na siasa, aliyeshauri wafalme moja kwa moja na aliyeandika pia habari za kihistoria. Agano Jipya linamnukuu kwa jina, na Yohana katika sura ya kumi na mbili ananukuu sehemu ya kwanza na sehemu ya pili ya kitabu na kuzihusisha zote na Isaya huyo mmoja.
Kwa nini wasomi wengine wanasema kitabu kilikuwa na waandishi wawili au watatu?
Kuanzia karne ya kumi na nane, wasomi wengine walibaini kwamba sura arobaini hadi sitini na sita zinazungumza kama watu wako uhamishoni Babeli, karne moja na nusu baada ya siku za Isaya, na hata zinamtaja Koreshi kwa jina. Kwa hiyo walipendekeza waandishi wa baadaye. Msimamo wa kimapokeo, ambao mwongozo huu unashikilia, ni kwamba Mungu anaweza kabisa kumwonyesha nabii wake mambo yajayo, na hilo ndilo hoja kuu ya sura arobaini na moja hadi arobaini na nane: Mungu wa kweli anatangaza mwisho kabla ya mwanzo. Umoja wa mada, msamiati na muundo unashikilia dai hilo.
Isaya kiliandikwa lini na katika mazingira gani?
Utumishi wa Isaya ulianza takribani mwaka 740 kabla ya Kristo, mwaka aliokufa mfalme Uzia, na uliendelea hadi angalau mwaka 701, wakati Sanheribu alizingira Yerusalemu; mapokeo yanasema aliishi hadi utawala wa Manase. Ni kipindi cha hofu ya kimataifa: Ashuru ilikuwa nguvu kubwa, ufalme wa kaskazini uliangushwa mwaka 722, na Yuda ilijaribiwa kila mara kutafuta usalama katika mikataba na Misri au Ashuru badala ya kumtegemea Bwana. Unabii mwingi wa Isaya unagusa hasa jaribu hilo la kutafuta salama mahali pasipo salama.
Isaya 7:14 inamaanisha nini kwa "bikira atachukua mimba"?
Neno la Kiebrania linalotumika linamaanisha msichana mdogo aliyefikia umri wa kuolewa, na tafsiri ya Kiyunani ya Agano la Kale ilitumia neno linalomaanisha bikira kwa uwazi. Katika muktadha wake wa kwanza, ishara hiyo ilimhakikishia Ahazi kwamba tishio la maadui wake litapita kabla mtoto kukua. Lakini utimilifu kamili wa jina "Imanueli" ni mkubwa kuliko hali ya wakati wa Ahazi, na Mathayo anaeleza wazi kwamba ulikamilika katika kuzaliwa kwa Yesu kwa Bikira Maria: Mungu mwenyewe pamoja nasi.
Nani ni "Mtumishi anayeteseka" wa Isaya 53?
Watafsiri wa Kiyahudi wamependekeza taifa la Israeli au nabii mwenyewe, na kuna kweli katika kuona Israeli kama mtumishi katika sehemu za kitabu. Lakini sura ya hamsini na tatu inamweleza mtu asiye na hatia anayeteseka kwa ajili ya hatia ya wengine, na hilo halifanani na Israeli mwenye dhambi. Agano Jipya ni wazi: Filipo alimhubiri Yesu kutokana na sura hii, na Petro alieleza kifo cha Kristo kwa maneno yake. Isaya 53:5 na 53:6 vinaeleza kile Yesu alifanya msalabani kwa usahihi wa kushangaza karne saba mapema.
Kwa nini Isaya kinaitwa "Injili ya Tano"?
Kwa sababu kitabu hiki kinaonyesha kazi ya Kristo kwa uwazi wa kipekee: kuzaliwa kwake (Isaya 7:14 na Isaya 9:6), utumishi wake wa upole na wa kutangaza uhuru (sura arobaini na mbili na sitini na moja), kifo chake cha kufidia (sura hamsini na tatu), na ufalme wake unaoenea hadi mataifa yote. Waandishi wa Agano Jipya wanakinukuu mamia ya mara, na Yesu mwenyewe alilitumia kuelezea utume wake. Baba wa kanisa Yeronimo alisema Isaya alionekana kuandika habari za mambo yaliyopita, si yajayo.
Kuna tofauti gani kati ya sura 1 hadi 39 na sura 40 hadi 66?
Sehemu ya kwanza inasimama katika ulimwengu wa Ashuru na inasisitiza hukumu juu ya dhambi, ufisadi wa viongozi na ubatili wa kutegemea nguvu za kibinadamu. Sehemu ya pili inasimama katika ulimwengu wa Babeli na uhamisho na inasisitiza faraja, ukombozi na ukuu wa Mungu juu ya sanamu na historia. Zote mbili zina Masihi ndani yake: ya kwanza inamwona zaidi kama mfalme kutoka shina la Yese, ya pili kama mtumishi anayebeba dhambi. Zinasomwa vizuri zaidi pamoja kuliko kwa kutenganishwa.
Isaya 40:31 inaahidi nini hasa kwa mtu aliyechoka?
Haiahidi kutoweka kwa uchovu, bali chemchemi mpya ya nguvu kwa wale wanaomngojea Bwana. Muktadha unaeleza kwamba hata vijana wenye nguvu huchoka; tofauti si aina ya mtu, ni aina ya tumaini. Kungoja hapa maana yake kumtegemea Mungu ambaye hachoki, hasa pale ambapo majibu yake yanachelewa kwa maoni yetu. Ni muhimu pia kuona jinsi mstari unavyoshuka kutoka kupanda kama tai hadi kutembea kwa miguu: Mungu anatoa nguvu za kuishi siku ya kawaida, si tu za wakati wa miujiza.
Isaya 6:8 inahusiana vipi na wito wangu?
Mstari huo hauanzii kwa uhitaji wa dunia bali kwa maono ya Mungu. Isaya aliona utakatifu, akaungama, akapokea utakaso, na hapo tu akaweza kusema, "Mimi hapa, nitume mimi." Ikiwa unahisi mzigo wa kutumika, anza pale alipoanza: mbele ya Mungu, ukiwa mnyenyekevu na msamehewa. Kumbuka pia kwamba wito wa Isaya haukuwa wa mafanikio ya haraka; Mungu alimwambia watu wengi hawatasikia. Utii, si matokeo, ndiyo kipimo cha kwanza cha wito.
Isaya 1:18 inasema dhambi zetu zinawezaje kuwa nyeupe kama theluji?
Mstari huu unatoa mwaliko, si maelezo ya utaratibu; utaratibu unaonekana katika sura ya hamsini na tatu. Rangi nyekundu ilikuwa rangi ambayo haikuoshwa kwa urahisi, ndiyo mfano wenye nguvu: dhambi zetu zimekita mizizi kupita uwezo wetu wa kuzisafisha. Mungu anaahidi kufanya yeye mwenyewe kile tunachoshindwa kufanya, na Agano Jipya linatuambia kwamba jeraha na kuumia kwa Mtumishi ni gharama ya theluji hiyo. Sehemu yetu ni kuja na kuzungumza naye kwa uwazi.
Kwa nini Isaya anasema mara nyingi "Mtakatifu wa Israeli"?
Ni jina alilopewa Mungu katika maono ya sura ya sita, na Isaya anaitumia zaidi ya mara ishirini, kuliko waandishi wote wengine wa Biblia pamoja. Jina hilo linashikilia mambo mawili pamoja: Mungu ni mtakatifu kabisa, tofauti na sisi, hivyo dhambi ni jambo la uzito mkubwa; na Mungu huyo ameshikamana na taifa fulani kwa agano, hivyo utakatifu wake haumfanyi kuwa mbali. Ndiyo msingi wa kila neno la faraja katika kitabu hiki.
Kwa nini Isaya kinaonekana kigumu kusoma?
Kwa sababu ni ushairi wa kinabii uliokusanywa katika kipindi kirefu, ukichanganya unabii kuhusu mataifa ambayo hatuyajui vizuri, mifano ya kitamaduni ya karne ya nane, na mabadiliko ya haraka kutoka hukumu hadi ahadi. Msaada mkubwa ni kusoma sehemu nzima badala ya mstari mmoja, kufuatilia mahali ambapo sauti inabadilika, na kuwa na Biblia yenye maelezo mafupi ya kihistoria. Ukishaona utaratibu wa kitabu, sehemu nyingi zinazoonekana ngumu zinaanza kuungana.
Mwongozo wa kusoma Isaya
Ikiwa hujawahi kusoma kitabu hiki kizima, usianze na sura ya kwanza kwenda mbele bila mwongozo; wengi wanakwama kwenye unabii wa mataifa na kuacha. Badala yake, anza na sura ya sita. Soma kwa utulivu, mara mbili au tatu, na kumbuka kwamba huu ni mlango wa kitabu chote. Kutoka hapo, nenda kwenye sura ya moja na uone jinsi mashtaka na mwaliko wa Isaya 1:18 vinatoka kwenye utakatifu ule uliouona.
Wiki inayofuata, soma sura saba hadi kumi na mbili kama fungu moja. Hii ni sehemu ya Imanueli, na hapa ndipo Isaya 7:14 na Isaya 9:6 zinapata mwili wao wa kihistoria: mfalme mwenye hofu, majeshi yanayosogea, na Mungu akiahidi mtoto. Soma sura kumi na mbili kwa sauti; ni wimbo mfupi wa shukrani unaofunga fungu hilo kwa uzuri.
Baada ya hapo, ruka hadi sura thelathini na sita hadi thelathini na tisa. Hizi ni sura za masimulizi, rahisi kufuata, na zinaonyesha kile Isaya alihubiri kikitendeka kwa vitendo: Yerusalemu inaokolewa, Hezekia anaomba, na kisha kivuli cha Babeli kinaanza kuonekana. Umeshafika bawaba ya kitabu.
Sasa soma sura arobaini polepole. Ikiwa unapitia kipindi kigumu, kaa hapo kwa siku kadhaa hadi Isaya 40:31 iingie ndani yako. Kisha endelea kwa nyimbo za Mtumishi: sura arobaini na mbili, arobaini na tisa, hamsini, na hatimaye hamsini na mbili mstari wa kumi na tatu hadi hamsini na tatu mstari wa kumi na mbili. Fungu hilo la mwisho soma ukiwa unamfikiria Yesu, halafu soma tena kama Isaya alivyokipata: kama fumbo lililokuwa likingoja kutimizwa. Isaya 53:5 haipaswi kupitwa haraka.
Malizia na sura hamsini na tano, sitini na moja, sitini na tano na sitini na sita. Ni mwaliko wa bure kwa wenye kiu, tangazo la habari njema kwa waliovunjika moyo, na ahadi ya mbingu mpya na nchi mpya. Kwa wale wanaotaka kusoma kitabu chote, sura tatu kwa siku kwa muda wa majuma matatu inatosha; lakini kila unapofika mahali pagumu, jiulize swali moja: "Mtakatifu wa Israeli anaonekanaje hapa, na anatoa faraja gani?" Swali hilo ni ufunguo wa kitabu.
Kwa kuhitimisha
Kitabu cha Isaya kinaanza na taifa lenye dini nyingi na moyo mgumu, na kinaishia na ulimwengu mpya usio na machozi. Kati ya sehemu hizo mbili kuna kiti cha enzi, kaa la moto, mtoto anayeitwa Mungu mwenye nguvu, na Mtumishi anayechubuliwa kwa maovu yetu. Kile kinachoshikilia hayo yote pamoja ni utakatifu wa Mungu, si kama ukuta unaotutenga naye, bali kama chemchemi ya faraja inayoweza kuaminika. Mungu ambaye hupuuza dhambi haleti amani; anaahirisha tu tatizo. Mungu wa Isaya anachukua dhambi kwenye mwili wake mwenyewe, na hapo tu maneno "watieni moyo" yanakuwa kweli.
Kwa hiyo, ukisoma Isaya, usisome nusu tu. Usibaki katika sura za hukumu ukisahau mwaliko wa Isaya 1:18, na usibaki katika mistari ya kutia moyo ukisahau kwamba nguvu za Isaya 40:31 zinatoka kwa Mtakatifu yule aliyekufanya utetemeke. Chagua fungu moja wiki hii, kaa nalo, na uzungumze na Mungu kwa uwazi kama anavyokuomba. Anayekuita kwenye mazungumzo hayo ndiye Yule aliyeweka maovu yetu yote juu ya Mtumishi wake.
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Kenya
Indonesia
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
