Kitabu cha Habakuki: Mungu Anapokaa Kimya Katikati ya Dhuluma
Utangulizi
Kuna usiku ambao maombi yanakwama kooni. Umeomba kwa miezi, labda miaka. Unaomba kwa ajili ya ndoa inayovunjika, kwa ajili ya mtoto aliyepotea, kwa ajili ya haki mahali pa kazi ambapo mwaminifu anaadhibiwa na mlaghai anapandishwa cheo. Na mbingu zinakaa kimya. Si kimya cha amani, bali kimya kinachouma, kimya kinachokufanya ujiulize kama kuna mtu anayesikia kabisa.
Habakuki alijua kimya hicho. Alikuwa nabii, mtu wa Mungu, mtu aliyejua kusali, na bado aliandika maneno makali kuliko malalamiko ya mtu yeyote katika Biblia: Mungu, kwa nini unanyamaza wakati wenye nguvu wanawameza wanyonge?
Katika ukurasa huu utagundua nabii huyu alikuwa nani, kitabu chake kiliandikwa lini na kwa nini, jinsi kilivyojengwa, na kwa nini mstari mmoja tu kutoka ndani yake ukawa msingi wa injili ya Paulo. Lakini zaidi ya yote, utagundua kitu ambacho kinaweza kubadilisha jinsi unavyoomba.
Mtazamo wa mwongozo huu
Vitabu vingi vinamwelezea Habakuki kama "nabii aliyeuliza maswali magumu." Ni kweli, lakini si jambo la kushangaza zaidi kuhusu kitabu hiki. Jambo la kushangaza ni hili: Mungu hakujibu swali lake. Habakuki aliuliza "kwa nini," na Mungu akampa ahadi, si maelezo. Aliuliza "hata lini," na Mungu akampa njia ya kuishi wakati akisubiri. Mwongozo huu unasoma Habakuki kama safari ya mtu ambaye hakupata jibu lake, lakini akapata kitu bora zaidi: Mungu mwenyewe, na imani ya kusimama bila jibu. Hapo ndipo kitabu kinapoanzia kwenye kilio na kuishia kwenye wimbo.
Biblia inasema nini kuhusu kitabu cha Habakuki?
Kitabu cha Habakuki ni kati ya vitabu vifupi kabisa katika Agano la Kale, sura tatu tu, kimewekwa kati ya Nahumu na Sefania miongoni mwa wale wanaoitwa Manabii Wadogo, yaani vitabu kumi na viwili vilivyokusanywa pamoja katika gombo moja tangu zamani. Lakini urefu wake mfupi haumaanishi uzito mdogo. Katika sura hizo tatu kuna mapambano ya kiroho yenye kina kuliko vitabu vingi virefu.
Tofauti na manabii wengine wengi, Habakuki hahubiri kwa watu kwa niaba ya Mungu kwanza. Anazungumza na Mungu kwa niaba ya watu. Kitabu kinaanza si kwa "Bwana asema hivi," bali kwa kilio cha mtu aliyechoka:
"Ee Bwana, nitalia hata lini, nawe hutasikia? Nakulilia kwa sababu ya udhalimu, wala hutaki kuokoa" (Habakuki 1:2).
Angalia maneno mawili ndani ya mstari huo. "Hata lini" ni swali la muda; linaonyesha mtu ambaye ameshaomba kwa muda mrefu. "Hutaki kuokoa" ni shtaka; linaonyesha mtu anayeamini Mungu ANAWEZA kuingilia kati lakini hajaingilia. Huu si ukafiri. Ni imani iliyochoka. Mtu asiyeamini halalamiki kwa Mungu; analalamika kuhusu Mungu, au anaacha tu kuzungumza naye kabisa.
Mungu anamjibu, lakini jibu lake linamtia hofu zaidi kuliko kimya chake. Mungu anasema anawainua Wakaldayo, yaani Wababeli, taifa kali na la haraka, kama chombo cha hukumu juu ya Yuda (Habakuki 1:5-11). Kwa Habakuki hili halikuwa faraja bali ongezeko la fumbo. Watu wa Yuda walikuwa wabaya, ndiyo, lakini Wababeli walikuwa wabaya mara kumi zaidi. Hapo ndipo analalamika mara ya pili kwa maneno ambayo wengi wetu tumewahi kuyafikiria lakini hatujathubutu kuyasema:
"Wewe uliye na macho safi hata usiweze kuangalia uovu, wewe usiyeweza kutazama ukaidi, mbona unawatazama watendao kwa hila, na kunyamaza kimya hapo yule mtu mwovu ammezapo mtu aliye mwenye haki kuliko yeye?" (Habakuki 1:13).
Huu ni mgogoro wa kitheolojia uliokomaa. Habakuki hajapoteza imani kwamba Mungu ni mtakatifu. Ndiyo maana anashangaa. Kama Mungu ni msafi hivyo, inakuwaje anavumilia uchafu huu? Swali lake si la mtu anayetaka kumkana Mungu; ni la mtu anayemjua Mungu vizuri sana kiasi cha kushindwa kuelewa kinachoendelea.
Kisha inakuja zamu ya tatu ya kitabu. Habakuki anaamua kusimama kwenye mnara wake na kungoja jibu (Habakuki 2:1). Na Mungu anamjibu kwa maneno ambayo hayaondoi tatizo bali yanampa mahali pa kusimama:
"Maana njozi hii bado ni kwa wakati ulioamriwa, inafanya haraka ili kuufikilia mwisho wake, wala haitasema uongo; ijapokawia, ingojee; kwa kuwa haina budi kuja, haitakawia" (Habakuki 2:3).
Kisha unakuja mstari ambao utatikisa historia nzima ya kanisa:
"Tazama, roho yake hujivuna, haini mnyofu ndani yake; bali mwenye haki ataishi kwa imani yake" (Habakuki 2:4).
Hapa ndipo kitabu kinapogeuka. Mungu hampi Habakuki ratiba, hampi orodha ya sababu, hampi maelezo ya kifalsafa kuhusu uovu. Anampa ahadi kwamba hukumu itakuja kwa wakati wake, na njia moja ya kuishi hadi wakati huo ufike: imani. Dunia itajawa na kumjua utukufu wa Bwana kama maji yanavyoifunika bahari (Habakuki 2:14), lakini bado si leo. Na kwa sababu bado si leo, mwenye haki anaishi kwa imani.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Swali la Habakuki si lake peke yake. Linakwenda nyuma hadi kwa Ayubu aliyeketi kwenye majivu akiuliza kwa nini mwenye haki anateseka. Linasikika katika Zaburi nyingi za maombolezo, hasa Zaburi 13 inayoanza kwa "hata lini," na Zaburi 73 ambapo Asafu karibu ateleze alipoona wasio haki wakistawi. Linaendelea kwa Yeremia aliyemshtaki Mungu kwa kumdanganya, na kwa watu wa Mungu waliolia chini ya madhabahu katika Ufunuo 6:10 wakiuliza hadi lini Bwana atakawia kulipiza kisasi. Biblia haikimbii swali hili. Inalibeba, kurasa baada ya kurasa, hadi msalabani.
Lakini uzi mkuu wa Habakuki unapita kupitia mstari mmoja. Habakuki 2:4 unanukuliwa mara tatu katika Agano Jipya, na kila mara unatoa matunda tofauti.
Paulo anaunukuu katika Warumi 1:17: "Kwa maana haki ya Mungu inadhihirishwa ndani yake, toka imani hata imani; kama ilivyoandikwa, Mwenye haki ataishi kwa imani." Kwa Paulo, maneno ya Habakuki si tu ushauri wa kuvumilia. Ni msingi wa injili nzima. Mtu hahesabiwi haki kwa kazi zake, kwa kushika sheria, au kwa kuwa bora kuliko Wakaldayo wa zama zake. Anahesabiwa haki kwa imani katika Yesu Kristo. Kile ambacho Habakuki alikiishi kama tumaini gizani, Paulo anakitangaza kama wokovu uliodhihirishwa.
Anaunukuu tena katika Wagalatia 3:11, akipambana na wale waliotaka kurudisha sheria kama njia ya kukubaliwa na Mungu. Na mwandishi wa Waebrania anaunukuu katika Waebrania 10:37-38, akiwaambia Wakristo waliokuwa wakiteswa kwamba yeye ajaye atakuja na hatakawia, na kwamba mwenye haki ataishi kwa imani. Hapo maana ya awali ya Habakuki inarudi ikiwa imekomaa: subiri, shikilia, usirudi nyuma.
Zaidi ya hayo, Paulo anatumia maneno ya Habakuki 1:5 katika hotuba yake huko Antiokia ya Pisidia, katika Matendo 13:41, akiwaonya wasidharau kazi ya ajabu ambayo Mungu anaifanya siku zao. Kazi ile ya kushangaza isiyoaminika iliyokuwa ni Wababeli katika siku za Habakuki sasa ni Masiya aliyesulubiwa na kufufuka.
Na hapa ndipo kitabu kinaelekeza kwa Kristo kwa namna ya kina zaidi. Habakuki alilalamika kwamba Mungu mtakatifu anaonekana kunyamaza wakati mwovu anammeza mwenye haki. Katika Golgota, Mungu mtakatifu alinyamaza kweli, wakati Mwenye Haki pekee akimezwa. Yesu mwenyewe alilia swali la Habakuki kwa sauti kubwa: Mungu wangu, mbona umeniacha? Kimya ambacho Habakuki alikipinga ndicho ambacho Mwana alikibeba, ili sisi tusiachwe kamwe.
Swali lilibaki; lakini Mungu akashuka ndani yake.
Muundo na mada kuu
Habakuki ni kitabu kilichopangwa kwa ustadi mkubwa, na kuelewa muundo wake ni nusu ya kuelewa ujumbe wake. Kinajengwa kama mazungumzo yanayogeuka kuwa ibada.
Sehemu ya kwanza, Habakuki 1:1-4, ni lalamiko la kwanza. Nabii anaangalia ndani ya nchi yake mwenyewe. Si maadui wa nje wanaomsumbua kwanza, bali uozo wa ndani: sheria imelegea, hukumu haitoki kamwe, mwovu amemzunguka mwenye haki. Hii ni Yuda chini ya mfalme Yehoyakimu, baada ya matengenezo mazuri ya Yosia kufifia na nchi kurudi kwenye rushwa na dhuluma.
Sehemu ya pili, Habakuki 1:5-11, ni jibu la kwanza la Mungu. Mungu hajalala. Tayari anafanya kazi, na kazi yenyewe ni ya kutisha: anawainua Wakaldayo. Hii ni mada kuu ya kwanza ya kitabu, kwamba Mungu ni mtawala wa historia hata kupitia mataifa yasiyomjua. Hakuna himaya inayopanda au kuanguka nje ya mkono wake.
Sehemu ya tatu, Habakuki 1:12 hadi 2:1, ni lalamiko la pili. Hapa swali linakuwa kubwa zaidi: unawezaje kutumia chombo kichafu zaidi kusafisha? Na nabii anaishia kwa uamuzi wa ajabu. Badala ya kukimbia, anapanda mnara wake na kusubiri. Hii ni mada kuu ya pili: kusubiri si kukata tamaa, ni msimamo wa kiroho.
Sehemu ya nne, Habakuki 2:2-20, ni jibu la pili la Mungu, na ndiyo moyo wa kitabu. Mungu anaamuru njozi iandikwe kwenye vibao ili isomeke kwa urahisi, anatangaza kwamba inakuja kwa wakati wake, anatofautisha roho ya kujivuna na maisha ya imani, kisha anatamka ole tano juu ya Babeli: ole kwa wanyang'anyi, ole kwa wachuma faida kwa dhuluma, ole kwa wajengao miji kwa damu, ole kwa wanaowaaibisha jirani zao, na ole kwa waabudu sanamu. Mada kuu ya tatu inajitokeza hapa: dhuluma inajiangamiza yenyewe, kwa sababu Mungu ameujenga ulimwengu kwa namna ambayo uovu hatimaye unajikung'uta. Sehemu hii inaishia kwa ukimya wa aina tofauti kabisa na ule aliolalamikia Habakuki: "Lakini Bwana yumo ndani ya hekalu lake takatifu; dunia yote na inyamaze kimya mbele zake" (Habakuki 2:20). Mwanzoni Habakuki alipinga kimya cha Mungu; sasa anaitwa yeye mwenyewe anyamaze.
Sehemu ya tano, sura ya tatu nzima, ni sala na wimbo. Ina kichwa cha kimuziki mwanzoni na maelekezo ya mwimbaji mkuu mwishoni, jambo linaloonyesha kwamba iliimbwa hekaluni. Habakuki anakumbuka matendo makuu ya Mungu, kutoka Sinai hadi kuvuka kwa Bahari, anatetemeka mbele ya utukufu wake, kisha anafikia tamko lile la mwisho la imani ambalo linafunga kitabu kwa shangwe isiyotegemea mazingira.
Hapo ndipo unapoona mpango mzima: kitabu kinaanza kwa mtu anayelalamika kwa Mungu na kinaishia kwa mtu anayeimba kwa Mungu, na kati ya hizo hakuna hata jibu moja la moja kwa moja kwa swali lake la asili. Kilichobadilika si hali ya Yuda. Kilichobadilika ni Habakuki.
Mistari muhimu kutoka kitabu hiki
Mstari wa kwanza wa kushika ni Habakuki 2:4: "Tazama, roho yake hujivuna, haini mnyofu ndani yake; bali mwenye haki ataishi kwa imani yake." Neno la Kiebrania lililotafsiriwa "imani" hapa, emuna, linabeba maana ya uthabiti, uaminifu, kushikilia bila kuachia. Si hisia ya muda. Ni kama mkono unaoshika kamba wakati maji yanapofurika. Mungu anaweka picha mbili kinyume: mtu anayejitegemea, aliyejaa kiburi, ambaye roho yake imejivuna na hatimaye itamwangusha; na mtu mnyofu asiye na nguvu zake mwenyewe, anayeishi kwa kumtegemea Mungu siku baada ya siku. Mstari huu ndio Paulo aliuchukua katika Warumi 1:17 na kuufanya kuwa nguzo ya mafundisho ya kuhesabiwa haki kwa imani, na ndio uliomfungua Martin Luther karne nyingi baadaye. Kilio cha nabii mmoja mdogo kikawa ufunguo wa injili kwa mamilioni.
Mstari wa pili ni Habakuki 2:3: "Maana njozi hii bado ni kwa wakati ulioamriwa, inafanya haraka ili kuufikilia mwisho wake, wala haitasema uongo; ijapokawia, ingojee; kwa kuwa haina budi kuja, haitakawia." Hapa kuna mvutano mzuri ajabu: "ijapokawia" na "haitakawia" katika mstari mmoja. Kwa saa yetu, ahadi inachelewa. Kwa saa ya Mungu, iko kwenye ratiba kamili. Mungu hakatai kwamba tunahisi kuchelewa; anakubali hisia hiyo na kuiweka chini ya ukweli mkubwa zaidi, kwamba kuna "wakati ulioamriwa." Kwa mtu anayesubiri jibu la miaka mingi, mstari huu ni mto wa kupumzikia kichwa.
Mstari wa tatu ni Habakuki 3:17-19, mwisho wa kitabu. "Maana mtini hautachipuka, wala mizabibu haitakuwa na matunda; kazi ya mzeituni itakuwa bure, wala mashamba hayatatoa chakula; kondoo watakatiliwa mbali na zizi, wala hapatakuwa na ng'ombe mazizini." Hii ni orodha ya kila kitu kilichokuwa uhakika wa maisha ya mkulima wa Yuda: chakula, mafuta, nguo, pesa, usalama. Habakuki anasema hata kama vyote vitakwisha. Kisha anakuja mgeuko: "Lakini mimi nitamfurahia Bwana, nitamshangilia Mungu wa wokovu wangu." Na mwisho kabisa, "Bwana MUNGU ndiye nguvu zangu; yeye huifanya miguu yangu kuwa kama miguu ya kulungu, naye ataniendesha mahali pangu palipoinuka" (Habakuki 3:19). Kulungu hapandi mlima kwa kukimbia dhidi ya mwinuko; miguu yake imeumbwa kwa ajili ya miamba. Hivyo ndivyo Mungu anavyofanya kwa wale wanaosubiri: hawaondoi mlimani, anawafanya waweze kutembea juu yake.
Hakupata jibu; alipata miguu ya kupandia.
Mwongozo wa kusoma kitabu cha Habakuki
Kitabu hiki kifupi kinastahili kusomwa taratibu, si kwa haraka. Njia nzuri ni kutumia wiki moja, ukichukua kipande kimoja kwa siku na kuacha kila kipande kikufanyie kazi.
Anza siku ya kwanza kwa kusoma Habakuki 1:1-4 peke yake, pole pole, kisha andika kwenye karatasi malalamiko yako mwenyewe kwa maneno yako. Usiyapange vizuri, usiyafanye ya kidini. Habakuki hakufanya hivyo. Hii ni hatua ya kwanza ambayo Wakristo wengi wanairuka, na kuiruka kunawafanya waombe kwa maneno ambayo si yao.
Siku ya pili, soma Habakuki 1:5-11 na jiulize swali gumu: je, niko tayari Mungu ajibu kwa njia ambayo sikuitarajia na ambayo sitaipenda? Jibu la Mungu kwa Habakuki lilikuwa gumu zaidi kuliko kimya.
Siku ya tatu, soma Habakuki 1:12 hadi 2:1. Angalia jinsi Habakuki anavyoanza kwa kukumbuka Mungu ni nani kabla ya kuuliza swali lake la pili. Hiyo ndiyo siri ya lalamiko la kiimani; linaanza kwa ukweli unaojulikana, siyo kwa hisia tu. Kisha jiulize mnara wako ni upi, yaani ni wapi na lini utakaa kimya kumsubiri Mungu wiki hii.
Siku ya nne, kaa na Habakuki 2:2-5 kwa muda mrefu. Andika Habakuki 2:4 kwenye kadi na uiweke mahali utakapoiona kila siku. Mungu mwenyewe aliagiza njozi iandikwe kwenye vibao ili isomeke kwa urahisi, hivyo kuiandika si ushirikina, ni utii.
Siku ya tano, soma ole tano katika Habakuki 2:6-20 na uombe Mungu akuonyeshe kama kuna chochote katika maisha yako, kazi yako au matumizi yako ya fedha kinachofanana hata kidogo na roho ile ya kujilimbikizia kwa gharama ya wengine. Kitabu hiki kimeandikwa kuhusu Babeli, lakini kinaweza kukutazama wewe pia.
Siku ya sita, soma sura ya tatu nzima kwa sauti, kama wimbo, kwa sababu ndivyo ilivyoandikwa. Usiisome kimya kimya. Sikia mdundo wake.
Siku ya saba, rudi Habakuki 3:17-19 na ubadilishe orodha ya nabii na yako: hata kama kazi haitapatikana, hata kama matibabu hayatafanikiwa, hata kama jina langu halitasafishwa. Maliza kwa kusema kwa sauti, "Lakini mimi nitamfurahia Bwana." Ukifika hapo, umesoma Habakuki kweli.
Ikiwa unasoma na kundi, soma pamoja na Zaburi 73 na Warumi 8:18-39, kwa sababu vinatembea kwenye njia ile ile.
Kioo
Unajua ule mstari ambao unaogopa kuuandika kwenye shajara yako? Habakuki aliuandika, na Roho Mtakatifu akauhifadhi kwenye Maandiko Matakatifu. Hii ina maana kwamba hasira yako, kuchanganyikiwa kwako, na swali lako la "hata lini" vina mahali pa kukaa mbele za Mungu. Hauhitaji kujifanya mtakatifu zaidi kuliko ulivyo kabla ya kuanza kusali.
Lakini Habakuki hakuishia kwenye lalamiko, na wala wewe husipaswi kuishia hapo. Yeye alipanda mnara. Alichagua mahali pa kusimama na kusubiri jibu, akiwa amejiandaa kwamba jibu lingeweza kuwa gumu. Swali ni hili: wewe unalalamika wapi? Kwa Mungu, au kwa kila mtu isipokuwa Mungu? Kuna tofauti kubwa kati ya mtu anayemwaga uchungu wake mbele za Baba na mtu anayeueneza uchungu huo kwenye makundi ya simu na mazungumzo ya ofisini. Ya kwanza ni sala; ya pili ni sumu inayosambaa.
Na kuna swali la pili, gumu zaidi. Imani yako inasimamia nini hasa? Habakuki 3:17 inaondoa kila msaada mmoja baada ya mwingine: mavuno, mifugo, kipato, usalama. Ondoa mshahara wako, afya yako, ndoa yako, heshima yako mbele ya watu, na mipango yako ya miaka mitano. Nini kitabaki? Kama jibu ni "Lakini mimi nitamfurahia Bwana," basi una kitu ambacho uchumi hauwezi kukigusa. Kama jibu ni ukimya, usife moyo. Habakuki naye alianza kwenye ukimya huo. Alifika kwenye wimbo si kwa sababu hali ilibadilika, bali kwa sababu alikaa na Mungu muda wa kutosha hadi Mungu akawa mkubwa kuliko hofu yake.
Mungu hakumwahidi Habakuki kwamba Wababeli hawatakuja. Walikuja. Yerusalemu ilianguka. Na nabii bado aliimba. Hiyo ndiyo imani ambayo Agano Jipya linaiita wokovu.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanajua kimya cha aina hii mapema kuliko tunavyofikiri. Mtoto anayeomba babu apone na babu akafariki, au anayeomba wazazi waache kugombana na wanaendelea, tayari ameingia kwenye kitabu cha Habakuki bila kujua.
Kwa lugha rahisi, unaweza kuwaambia hivi: Habakuki alikuwa rafiki wa Mungu aliyekuwa na huzuni nyingi, kwa sababu aliona watu wabaya wakiwaumiza watu wazuri na ilionekana kama Mungu hafanyi chochote. Hivyo Habakuki akamwambia Mungu kila kitu kilichokuwa moyoni mwake, hata maswali makali. Na Mungu hakumkasirikia. Mungu alimwambia, "Ningoje. Ninafanya kazi ambayo huioni bado, na nitakuja kwa wakati sahihi." Habakuki hakuelewa kila kitu, lakini alianza kumwamini Mungu tena, na mwishoni akaimba wimbo badala ya kulia. Alisema kwamba hata kama miti haitazaa matunda na mifugo itakwisha, bado atafurahi kwa sababu Mungu ni nguvu zake.
Somo moja tu linatosha kwa watoto: unaweza kumwambia Mungu kila kitu, hata ukiwa na hasira au huzuni, na bado akakupenda. Mungu si rafiki anayechukizwa na maswali yako.
Kwa familia zinazotaka kwenda kwa undani zaidi, tumeandaa maelezo maalum yanayolingana na umri. Kuna toleo la watoto wadogo wa miaka mitatu hadi sita linalotumia picha na hadithi fupi, toleo la watoto wa shule ya msingi wa miaka saba hadi kumi na miwili linaloeleza historia ya Wababeli kwa namna wanayoweza kuielewa, na toleo la vijana wa miaka kumi na miwili na kuendelea linaloshughulikia maswali magumu kuhusu dhuluma, haki na kimya cha Mungu kwa uwazi wanaouhitaji.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Kitabu cha Habakuki kinahusu nini?
Kitabu cha Habakuki kinahusu mtu wa Mungu anayeshindwa kuelewa kwa nini Mungu anaonekana kunyamaza mbele ya dhuluma. Nabii analalamika mara mbili, Mungu anajibu mara mbili, na mazungumzo hayo yanaishia kwa sala na wimbo wa imani. Mada zake kuu ni utawala wa Mungu juu ya historia, hukumu yake juu ya kiburi na dhuluma, na wito wa kuishi kwa imani wakati wa kusubiri. Mstari wake maarufu zaidi, Habakuki 2:4, ukawa msingi wa mafundisho ya Agano Jipya kuhusu kuhesabiwa haki kwa imani.
Habakuki alikuwa nani?
Habakuki anajitambulisha kama nabii katika mstari wa kwanza wa kitabu chake, lakini Biblia haitupi habari nyingine kuhusu familia yake, kijiji chake, au kazi yake. Jina lake linaweza kuwa na asili ya neno la Kiebrania la kukumbatia au kushikilia, jambo linalofaa sana kwa mtu aliyeshikilia Mungu katikati ya mashaka. Maelekezo ya kimuziki mwishoni mwa sura ya tatu, yanayomtaja mwimbaji mkuu na vinanda vya nyuzi, yanawafanya wasomi wengi kudhani kwamba alikuwa mmoja wa Walawi waliohudumu kwa muziki hekaluni Yerusalemu.
Kitabu cha Habakuki kiliandikwa lini?
Dalili za ndani zinaelekeza kwenye miaka ya mwisho ya ufalme wa Yuda, pengine kati ya mwaka 620 na 605 kabla ya Kristo, wakati wa utawala wa Yehoyakimu. Mungu anasema anawainua Wakaldayo kama kitu kipya ambacho Habakuki asingekiamini, jambo linaloonyesha Babeli ilikuwa bado inachipuka kama nguvu kuu baada ya kuanguka kwa Ninawi mwaka 612. Hivyo Habakuki alihubiri muda mfupi kabla ya uvamizi wa kwanza wa Wababeli na uhamisho uliofuata, akiwa mwenzake wa wakati mmoja na Yeremia na Sefania.
Kwa nini Habakuki anathubutu kumhoji Mungu?
Habakuki anamhoji Mungu kwa sababu anamjua. Maswali yake yanatoka kwenye imani, siyo kwenye uasi. Anaamini Mungu ni mtakatifu, mwaminifu na mwenye haki, na ndiyo maana hali anayoiona haimfai akilini. Biblia haionyeshi Mungu akimkemea kwa kuuliza; badala yake Mungu anamjibu na hata kuhifadhi maswali yake katika Maandiko Matakatifu. Hii inatufundisha kwamba sala ya kweli inaweza kubeba uchungu na mashaka, mradi inaelekezwa kwa Mungu na siyo mbali naye.
Maana ya "mwenye haki ataishi kwa imani yake" ni nini?
Katika muktadha wa Habakuki, maneno haya yanamaanisha kwamba mtu mnyofu ataendelea kuishi kwa kumtegemea Mungu kwa uthabiti wakati kila kitu kingine kinaporomoka, tofauti na mwenye kiburi anayejitegemea mwenyewe na hatimaye kuanguka. Neno la Kiebrania linabeba wazo la uaminifu na kushikilia, siyo hisia ya muda tu. Paulo anachukua mstari huu katika Warumi 1:17 na Wagalatia 3:11 na kuonyesha kwamba msingi wake wa kweli ni kwamba mwanadamu anakubaliwa na Mungu kwa imani katika Kristo, siyo kwa matendo yake.
Je, Mungu kweli alitumia taifa ovu kuadhibu watu wake?
Ndiyo, na hili ndilo lililomshtua Habakuki zaidi. Mungu anasema wazi anawainua Wakaldayo, lakini hiyo haimaanishi anakubaliana na ukatili wao. Katika Habakuki 2:6-20 Mungu anatamka ole tano juu ya Babeli yenyewe, akithibitisha kwamba taifa lililotumika kama fimbo ya adhabu nalo litahukumiwa kwa dhuluma zake. Maandiko yanashikilia mambo mawili pamoja: Mungu anatawala historia hata kupitia mataifa yasiyomjua, na wakati huo huo hakuna mtu anayebaki bila kuwajibika kwa uovu wake.
Kwa nini sura ya tatu ya Habakuki inaonekana kama zaburi?
Kwa sababu ni zaburi kweli. Inaanza kwa kichwa cha kimuziki na kuishia kwa maelekezo kwa mwimbaji mkuu pamoja na vinanda vya nyuzi, kama ilivyo kwa zaburi nyingi. Ndani yake Habakuki anakumbuka matendo makuu ya Mungu katika historia ya Israeli kwa lugha ya ushairi, akitaja milima, mito, jua na mwezi. Hii inaonyesha kwamba kilichoanza kama malalamiko binafsi kiliishia kuwa ibada ya hadhara, wimbo ambao jamii nzima ya waumini iliweza kuuimba wakati wa taabu.
Kuna tofauti gani kati ya Habakuki na manabii wengine?
Manabii wengi wanazungumza kutoka kwa Mungu kwenda kwa watu, wakisema "Bwana asema hivi." Habakuki anafanya kinyume kwa sehemu kubwa ya kitabu chake: anazungumza kutoka kwa watu kwenda kwa Mungu. Kitabu chake ni mazungumzo ya faragha yaliyowekwa hadharani, karibu zaidi na Ayubu na Zaburi za maombolezo kuliko na Amosi au Isaya. Hii ndiyo sababu kinawagusa sana watu wanaopitia mashaka, kwa sababu kinawapa lugha ya kusali wakati hawaelewi kinachoendelea.
Je, Habakuki anatabiri kuhusu Yesu?
Habakuki hatoi unabii wa moja kwa moja kuhusu kuzaliwa au mateso ya Masiya kama Isaya 53. Lakini kitabu chake kinaelekeza kwa Kristo kwa njia nyingine: ahadi ya Habakuki 2:3 kwamba yule ajaye atakuja na hatakawia inatumika katika Waebrania 10:37 kumhusu Yesu, na Habakuki 2:4 unakuwa msingi wa injili ya neema katika Warumi 1:17. Zaidi ya hayo, kilio cha nabii kwamba mwenye haki anamezwa na mwovu kinapata jibu lake la mwisho msalabani, ambapo Mwenye Haki alikubali kumezwa ili sisi tuokolewe.
Habakuki 3:17-19 inamaanisha nini kwa mtu aliye katika shida za kifedha?
Inamaanisha kwamba furaha ya Mkristo ina chanzo kingine zaidi ya mapato. Habakuki hatangazi kwamba mavuno yatarudi; anakubali uwezekano kwamba hayatarudi, kisha anachagua kumfurahia Bwana hata hivyo. Hii siyo kujifanya huna shida wala kupuuza uhalisia wa deni, njaa au kukosa kazi. Ni uamuzi wa kushikilia kwamba Mungu mwenyewe, siyo rasilimali zake, ndiye utajiri wa kweli. Na ahadi inayofuata ni ya vitendo: Mungu anatoa nguvu na uthabiti wa kutembea mahali pagumu, kama miguu ya kulungu milimani.
Kwa nini Mungu anakaa kimya wakati dhuluma inaendelea?
Biblia haitupi jibu kamili la swali hili, na Habakuki ni ushahidi wa hilo, kwa sababu Mungu hakumjibu nabii swali lake la "kwa nini." Kinachotolewa badala yake ni ahadi mbili: kwamba kuna wakati ulioamriwa ambapo kila dhuluma italipwa, na kwamba kimya cha sasa siyo kutokujali. Mungu ni mvumilivu, akiwapa watu nafasi ya kutubu, lakini uvumilivu wake una mwisho. Katika Kristo tumepata uhakikisho kwamba Mungu hakai mbali na mateso; aliingia ndani yake mwenyewe.
Ninaanzaje kusoma kitabu cha Habakuki?
Anza kwa kukisoma chote kwa mkupuo mmoja, kwa sababu ni sura tatu tu na mtiririko wake wa mazungumzo unaeleweka vizuri zaidi ukisomwa kwa pamoja. Kisha rudi polepole, sura moja kwa siku, ukiandika maswali yako mwenyewe pembeni mwa yale ya nabii. Soma sura ya tatu kwa sauti kama wimbo. Ikiwa unataka kuona jinsi ujumbe wake unavyokamilika, soma Warumi 1:16-17 na Waebrania 10:35-39 baada ya kumaliza, na utaona kilio cha nabii kikigeuka kuwa injili.
Kwa kuhitimisha
Habakuki aliuliza maswali mawili makubwa na hakupata jibu la moja kwa moja kwa hata moja. Mungu hakumweleza kwa nini alikuwa amenyamaza, wala hakumwahidi kwamba msiba ungeepukwa. Alichompa ni ahadi kwamba kuna wakati ulioamriwa, na njia moja ya kuishi hadi wakati huo ufike. Na hilo likatosha, siyo kwa sababu Habakuki alikuwa shujaa, bali kwa sababu Mungu aliyekaa kimya alikuwa bado Mungu yule yule wa Sinai, mwenye nguvu na rehema.
Hapo ndipo kitabu hiki kinapotugusa sisi. Wengi wetu tunataka maelezo kabla hatujamwamini Mungu tena. Habakuki anatuonyesha njia tofauti: shikilia kwanza, kaa kwenye mnara, ngoja, na utaona moyo wako ukigeuka kabla ya mazingira yako kugeuka.
Ukitaka kuendelea mbele, soma Warumi 1 na 3 kuona jinsi Paulo anavyopanua mstari wa Habakuki 2:4 kuwa injili nzima, na Waebrania 11 kuona orodha ya watu walioishi kwa imani hiyo. Kisha rudi Habakuki 3:19 na uisome kama sala yako binafsi. Kuna milima ambayo hutaondolewa; lakini unaweza kupewa miguu ya kuipanda.
