Waraka kwa Waefeso: Utajiri Wetu Ndani ya Kristo
Utangulizi
Fikiria mtu mmoja ameketi chumbani cha kifungo mjini Rumi. Mkononi ana mnyororo; mlangoni ana askari. Hana nyumba yake, hana uhuru wa kuchagua ni nani amtembelee, hata hajui kesho kutwa kesi yake itaamuliwa vipi. Na mtu huyo anaanza kuandika barua, na jambo la kwanza analoliandika si kulalamika, bali ni: "Atukuzwe Mungu, Baba wa Bwana wetu Yesu Kristo, aliyetubariki kwa baraka zote za rohoni, katika ulimwengu wa roho, ndani yake Kristo" (Waefeso 1:3).
Mfungwa anazungumza kuhusu utajiri. Mtu asiye na kitu anaorodhesha urithi. Hilo ni jambo la kushangaza, na ndiyo mlango wa kuingia katika waraka huu.
Katika ukurasa huu tutapitia Waraka kwa Waefeso kwa undani: nani aliuandika na lini, mji wa Efeso ulikuwa wa aina gani, waraka umeundwa vipi, mada zake kuu ni zipi, mistari yake muhimu inamaanisha nini, na jinsi unavyokaa katika Biblia nzima. Mwishoni utapata mwongozo wa kusoma unaoweza kuutumia wiki hii.
Mtazamo wa mwongozo huu
Tunausoma Waefeso kama hati ya urithi iliyoandikwa kwa mkono uliofungwa minyororo. Paulo hahesabu vitu anavyoweza kuviona; anaorodhesha vitu ambavyo Kristo amevipata kwa niaba yetu. Kwa hiyo tutakataa kuugawanya waraka huu katika sehemu mbili zinazogombana, "mafundisho" na "maadili". Katika Waefeso, utajiri na miguu hutembea pamoja: kile tulichopewa ndani ya Kristo kinalipiwa nauli katika ndoa, kazini, katika kinywa chetu na katika hasira zetu. Neno linalotawala nusu ya pili ni "kuenenda". Ndiyo sababu tutaendelea kuuliza swali moja: urithi huu unaonekana wapi Jumatatu asubuhi?
Minyororo yake ilikuwa fupi; orodha ya utajiri wake ilikuwa ndefu.
Biblia inasema nini kuhusu waraka wa Waefeso?
Waraka huu unaanza kwa utambulisho wa kawaida wa barua za kale: Paulo, mtume wa Kristo Yesu kwa mapenzi ya Mungu, anawaandikia watakatifu walio waaminifu katika Kristo Yesu. Lakini baada ya salamu hiyo, hakuna shukrani ya kawaida na hakuna kulalamika. Kinachofuata ni sentensi moja ndefu, kutoka Waefeso 1:3 hadi 1:14, ambayo katika Kiyunani ni sentensi isiyokatika, kama mtu anayeimba bila kupumua. Ndani yake Baba huchagua, Mwana hukomboa, na Roho Mtakatifu hutia muhuri.
Msingi wa kila kitu ni ule mstari wa kwanza wa wimbo: "Atukuzwe Mungu, Baba wa Bwana wetu Yesu Kristo, aliyetubariki kwa baraka zote za rohoni, katika ulimwengu wa roho, ndani yake Kristo" (Waefeso 1:3). Tafadhali chunguza wakati wa kitenzi: aliyetubariki. Halijasemwa kwamba atatubariki siku moja kama tutajitahidi vya kutosha. Baraka hizi zimekwisha kutolewa. Zimehifadhiwa mahali salama, "katika ulimwengu wa roho", yaani mahali ambapo Kristo ameketi na ambapo mnyororo wa Rumi hauna mamlaka. Hii ni hoja ya kichungaji, si ya kifalsafa: mtu aliyefungwa anaweza kuwa tajiri, na mtu aliye huru anaweza kuwa fukara.
Kutoka hapo Paulo anaeleza kutoka wapi tulitolewa. Sura ya pili inaanza na neno la kutisha: tulikuwa wafu kwa sababu ya makosa na dhambi zetu. Si wagonjwa, si wanyonge, bali wafu. Na katikati ya kifo hicho linaingia neno lile la thamani: "Lakini Mungu, kwa kuwa ni mwingi wa rehema, kwa mapenzi yake makuu aliyotupenda" (Waefeso 2:4). Ndipo tunapofikia maneno yanayojulikana: "Kwa maana mmeokolewa kwa neema, kwa njia ya imani; ambayo hiyo haikuwa kutoka kwenu, ni kipawa cha Mungu" (Waefeso 2:8).
Watu wengi wanasimama hapo, kama kama Paulo alimaliza hoja yake. Hakumaliza. Anaendelea: "Maana tu kazi yake, tuliumbwa katika Kristo Yesu, tufanye matendo mema, ambayo tokea awali Mungu aliyatengeza ili tuenende nayo" (Waefeso 2:10). Neema haikutupa nafasi ya pili ya kujaribu maisha yale yale ya zamani. Neema ilitufanya kazi ya mikono ya Mungu, kitu kilichoumbwa upya, na matendo mema ni barabara ambayo Mungu ameitengeneza kwa ajili ya hatua zetu. Hapo ndipo mtazamo wetu unapoonekana wazi: utajiri wa Waefeso 1:3 hupelekwa mahali fulani kwa miguu ya Waefeso 2:10.
Neema haitupi nafasi ya pili; inatupa utu mpya.
Sura ya pili inaendelea kuvunja ukuta. Wasomaji wengi wa waraka huu walikuwa watu wa Mataifa, watu ambao katika hekalu la Yerusalemu wangezuiwa na kizuizi cha mawe wasiingie ndani zaidi. Paulo anasema: "Lakini sasa, katika Kristo Yesu, ninyi mliokuwa mbali hapo kwanza mmekuwa karibu kwa damu ya Kristo. Kwa maana yeye ndiye amani yetu, aliyetufanya sisi sote tuwe wamoja, akakiondoa kile kiambaza cha kati kilichotutenga" (Waefeso 2:13-14). Na hitimisho ni la ajabu: "Basi tangu sasa, ninyi si wageni wala wapitaji, bali ni wenyeji pamoja na watakatifu, na watu wa nyumbani mwake Mungu" (Waefeso 2:19).
Sura ya tatu inafunua "siri" hii, mpango ambao Mungu aliuficha vizazi vingi: kwamba Wayahudi na watu wa Mataifa wawe mwili mmoja ndani ya Kristo. Kisha Paulo anasali, na sala yake inamalizika kwa maneno makubwa kuliko ombi lolote la mwanadamu: "Basi atukuzwe yeye awezaye kufanya mambo ya ajabu mno kuliko yote tuyaombayo au tuyawazayo, kwa kadiri ya nguvu itendayo kazi ndani yetu" (Waefeso 3:20).
Baada ya hapo, waraka unageuka. Na kigeuzi ni kimoja: "Basi, mimi niliye mfungwa katika Bwana, nawasihi mwenende kama inavyoupasa wito wenu mliotiwa" (Waefeso 4:1). Si "mwenende ili mpate wito", bali "mwenende kwa sababu mmeitwa". Ndani ya nyumba ya urithi, mavazi yanapaswa kulingana na jina la familia.
Uzi unaopita katika Biblia yote
Waefeso haukuanza na Paulo. Kila neno kubwa katika waraka huu lina kivuli chake katika Agano la Kale.
Anza na neno "kuchaguliwa". Mungu alimwambia Israeli kwamba hakuwachagua kwa sababu walikuwa wengi au wenye nguvu, bali kwa sababu aliwapenda (Kumbukumbu la Torati 7:6-8). Paulo anachukua lugha hiyo hiyo na anaiwekea watu wa Mataifa waliokuwa wakiabudu Artemi mjini Efeso. Uchaguzi haukukoma; ulipanuka.
Endelea na neno "urithi". Kwa Israeli, urithi ulikuwa nchi, mgao wa ardhi kwa kila kabila. Lakini kabila la Lawi halikupewa shamba; Bwana mwenyewe alikuwa fungu lao na urithi wao (Hesabu 18:20). Waefeso unachukua wazo hilo na kuligeuza kuwa la kanisa lote: urithi wetu haupimwi kwa ekari, unahifadhiwa mbinguni, na Roho Mtakatifu ni arabuni yake, yaani malipo ya awali yanayohakikisha kwamba yaliyosalia yatakuja.
Kisha kuna hekalu. Agano la Kale limejaa hema, madhabahu, mapazia na mawe. Katika Waefeso 2, Paulo anasema jengo lile lililojengwa kwa mawe limepata muundo mpya: mitume na manabii ni msingi, Kristo Yesu mwenyewe ni jiwe kuu la pembeni, na waumini ndio mawe yanayojengwa kuwa maskani ya Mungu katika Roho. Nabii Isaya alikuwa amelisema jiwe hilo la pembeni la thamani mapema (Isaya 28:16). Na wakati Paulo anatangaza amani kwa waliokuwa mbali na waliokuwa karibu, anakariri maneno ya Isaya 57:19. Injili ya kuvunja ukuta si uvumbuzi wa Paulo; ni ahadi ya kale iliyokomaa.
Hata silaha za sura ya sita zimeazimwa. Isaya alimwelezea Bwana akijivika haki kama dirii na wokovu kama chapeo (Isaya 59:17). Katika Waefeso 6, silaha zile za Mungu mwenyewe zinavikwa kanisa lake; tunapigana kwa vifaa vya Bwana wetu, si vyetu.
Na ndoa? Paulo anaelekea nyuma mpaka bustani, akinukuu Mwanzo 2:24 kuhusu mwanamume kuacha baba na mama na kuambatana na mkewe, kisha anasema kwamba siri hii ni kubwa, na inamhusu Kristo na kanisa. Kwa maneno mengine, ndoa ya kwanza duniani ilikuwa tayari inachora picha ya Mwokozi na watu wake.
Kila uzi huu unakusanyika mahali pamoja: mikononi mwa Kristo aliyefufuka na kuketi juu ya kila mamlaka, kichwa cha kanisa (Waefeso 1:20-23). Israeli alisubiri nchi; sisi tunapewa Kristo, na ndani yake nchi, hekalu, urithi na amani vyote vinakutana. Hii ndiyo sababu waraka huu unatufaa: unatuonyesha kwamba hati ya urithi iliyoandikwa gerezani ilikuwa imekwisha kutayarishwa karne nyingi kabla ya Paulo kuchukua kalamu.
Muundo na mada kuu
Kwanza mambo ya msingi. Waraka huu unajitambulisha kama barua ya Paulo (Waefeso 1:1), na kanisa la kwanza liliukubali hivyo bila mzozo; unatajwa mapema sana katika orodha za maandiko yaliyotumika kanisani. Wasomi wa nyakati za hivi karibuni wamehoji uandishi wake kwa sababu mtindo wake ni tofauti kidogo na wa Warumi au Wagalatia: sentensi ni ndefu, joto la mabishano halipo, na msamiati unabeba maneno mageni. Lakini tofauti hiyo inaelezeka vizuri: hii si barua ya kuzima moto wa mzozo, ni barua ya kutafakari na kusali, iliyoandikwa gerezani, ikiwa inasomwa kwa sauti kanisani. Mtu anayeandika akiwa amepumzika huandika tofauti na mtu anayekimbiza mgogoro.
Wakati wa kuandikwa unaelekea mwaka 60 hadi 62 baada ya Kristo, kipindi cha kifungo cha Paulo huko Rumi kinachoelezwa mwishoni wa Matendo ya Mitume 28. Paulo anajiita mfungwa mara kadhaa (Waefeso 3:1, Waefeso 4:1, Waefeso 6:20). Mjumbe aliyeichukua barua ni Tikiko (Waefeso 6:21-22), mtu yule yule aliyeichukua barua kwa Wakolosai (Wakolosai 4:7-8). Hii ni sababu nzuri ya kusoma Waefeso, Wakolosai, Filemoni na Wafilipi kama kikundi kimoja, "nyaraka za gerezani". Waefeso na Wakolosai ni kama mapacha: mada zinafanana, lakini Wakolosai unakazia Kristo kichwa, na Waefeso unakazia mwili wake, yaani kanisa.
Kuna fumbo dogo la maandishi linalofaa kujua: katika hati kadhaa za kale na za kutegemewa, maneno "walioko Efeso" hayapo katika mstari wa kwanza. Hii inaelekeza wengi kuhitimisha kwamba barua hii ilikuwa ya mzunguko, ikipelekwa kwa makanisa ya mkoa wa Asia, na Efeso ukiwa mji mkuu na kituo cha kwanza. Hilo halipunguzi mamlaka yake hata kidogo; badala yake linaelezea kwa nini haina salamu za kibinafsi kama Warumi 16, ilhali Paulo alikaa Efeso miaka mitatu na aliwajua watu wengi.
Na Efeso ulikuwa mji wa aina gani? Bandari kubwa, kitovu cha biashara, na mahali pa hekalu la Artemi, mojawapo ya maajabu ya dunia ya kale. Ulikuwa pia mji wa uganga na hirizi. Matendo ya Mitume 19 inatuambia kwamba waliogeuka waliteketeza vitabu vya uchawi vya thamani kubwa, na kwamba mafundi wa vinyago vya fedha walifanya ghasia kwa sababu injili iliathiri biashara yao. Ukikumbuka hilo, sura ya sita inapata mwili: watu waliokuwa wakiogopa pepo na hirizi wanaambiwa kwamba Kristo ameketi juu ya kila mamlaka, na kwamba wanapewa silaha za Mungu, si hirizi.
Muundo wa waraka ni rahisi kukumbuka. Sura tatu za kwanza zinaeleza kile Mungu alichofanya; sura tatu za mwisho zinaeleza jinsi ya kuenenda. Sura ya kwanza ni wimbo na sala. Sura ya pili ni safari mbili: kutoka mauti kwenda uzima, na kutoka utengano kwenda umoja. Sura ya tatu ni siri iliyofunuliwa, huduma ya Paulo, sala ya pili na doksolojia. Kisha bawaba inageuka katika Waefeso 4:1 na kila kitu kinakuwa cha kivitendo: umoja na karama za kanisa (4:1-16), kuvua utu wa zamani na kuvaa utu mpya, pamoja na maneno mazito kuhusu ukweli, hasira, wizi, kinywa na uchafu (4:17-5:21), maisha ya nyumbani kwa wake, waume, watoto, wazazi, watumwa na mabwana (5:22-6:9), na hatimaye vita ya kiroho na silaha za Mungu (6:10-20).
Mada kuu zinazopita kila mahali ni tatu. Kwanza, maneno "katika Kristo" na mifano yake, yanayorudiwa zaidi ya thelathini; hakuna baraka inayotolewa nje ya Kristo. Pili, kanisa, likichorwa kama mwili, jengo, familia na bibi arusi. Tatu, "kuenenda", neno linalotumika mara kwa mara kutoka sura ya pili hadi ya tano, na ndiyo sababu tunaendelea kusema kwamba urithi huu unatembezwa.
Mistari muhimu kutoka kitabu hiki
Kama ungependa kubeba Waefeso mfukoni, chukua mistari mitatu hii.
Wa kwanza ni Waefeso 2:10: "Maana tu kazi yake, tuliumbwa katika Kristo Yesu, tufanye matendo mema, ambayo tokea awali Mungu aliyatengeza ili tuenende nayo." Neno la Kiyunani lililotafsiriwa "kazi yake" ni neno linalotumiwa kwa kazi ya ufundi, kitu kilichoundwa kwa mikono ya msanii. Mungu hakuturekebisha kama gari la zamani; alituumba tena. Na matendo mema hayakuwa mawazo yetu; yalitengenezwa kabla, kama barabara iliyojengwa kabla msafiri afike. Hii huondoa mizigo miwili mara moja: huondoa mzigo wa kujaribu kujipatia upendo wa Mungu, na huondoa mzigo wa kubuni maisha ya utakatifu mwenyewe.
Wa pili ni Waefeso 3:20: "Basi atukuzwe yeye awezaye kufanya mambo ya ajabu mno kuliko yote tuyaombayo au tuyawazayo, kwa kadiri ya nguvu itendayo kazi ndani yetu." Chunguza kipimo kilichotumika. Paulo hasemi kwamba Mungu hufanya zaidi kuliko tunavyoweza kuvumilia, bali zaidi kuliko tunavyoweza kuomba au kuwaza. Na nguvu hiyo haipo mbali; ni "nguvu itendayo kazi ndani yetu". Mstari huu unamalizia sala ya mtu aliyefungwa ambaye ombi lake kubwa hakulipata: uhuru. Hata hivyo anaamini kwamba Mungu anafanya zaidi. Hapa mtazamo wetu unagusa mfupa: hati ya urithi haikanushwa na minyororo.
Wa tatu ni Waefeso 4:32: "Tena iweni wafadhili ninyi kwa ninyi, wenye huruma, mkasameheane kama na Mungu katika Kristo alivyowasamehe ninyi." Huu ni mstari ambao watu wengi wanaujua na wachache wanaupenda, kwa sababu unatoa kipimo kigumu. Hatuambiwi kusamehe kadiri mtu anavyostahili, wala kadiri tunavyojisikia, bali kadiri Mungu alivyotusamehe ndani ya Kristo. Ni mstari unaokaa mwishoni wa sehemu inayozungumzia hasira, maneno machafu na uchungu, yaani maisha ya kawaida ya nyumbani na ya kanisani. Msamaha ndio pesa ya kwanza inayotumika kutoka katika akaunti ya neema tuliyopewa.
Ukitaka mstari wa nne, chukua Waefeso 5:25: "Ninyi waume, wapendeni wake zenu, kama Kristo naye alilipenda Kanisa, akajitoa kwa ajili yake." Katika dunia ya kale, maagizo ya nyumbani yalielekezwa kwa mkuu wa nyumba na yalikazia mamlaka yake. Paulo anachukua muundo huo na kuuweka chini ya msalaba: kipimo cha mume si mamlaka yake, ni kujitoa kwake.
Mwongozo wa kivitendo wa kusoma Waefeso
Waefeso ni mfupi; unaweza kusomwa kwa sauti katika dakika ishirini. Ndiyo njia bora ya kuanza, kwa sababu ulikusudiwa kusikilizwa kanisani, si kufanyiwa uchambuzi mezani. Soma yote mara moja, ukisimama mara moja tu, katika Waefeso 4:1, ili kusikia bawaba inavyogeuka.
Baada ya hapo, pitia kwa wiki sita, sura moja kwa wiki. Wiki ya kwanza soma sura ya kwanza kila siku na kuandika kila baraka inayotajwa kati ya mstari wa 3 na 14; itakushangaza kuona ni mara ngapi maneno "ndani yake" au "katika Kristo" yanarudi. Wiki ya pili, soma sura ya pili na jiulize: kama nilikuwa mfu na sasa ni kazi ya mikono ya Mungu, ni tabia moja ipi ya zamani inayonyemelea bado? Wiki ya tatu, badala ya kusoma tu, sali sala za Paulo kwa maneno yako mwenyewe, ukianza na Waefeso 1:17-19 na kuishia na Waefeso 3:14-21, ukitaja majina ya watu halisi.
Wiki ya nne, andika orodha ya maagizo ya Waefeso 4 na uchague moja tu la kulifanyia kazi kwa siku saba, pengine lile la kutokuchwa jua ukiwa na hasira. Wiki ya tano, soma Waefeso 5 pamoja na mwenzi wako au rafiki; ni sura inayohitaji mtu wa kuisikia nawe. Wiki ya sita, soma sura ya sita kwa sauti kila asubuhi kama sala ya kuvaa silaha, kabla ya kuanza kazi.
Mwisho, soma Wakolosai baada ya Waefeso, ndani ya juma moja, ili kuona picha mbili za kitu kimoja. Kisha soma Matendo ya Mitume 19 na 20 ili kujua watu waliopokea barua hii, na Ufunuo 2:1-7 ili kuona kile kilichowapata miaka kadhaa baadaye. Kanisa lile lilikuwa bado linashughulika kwa bidii, lakini lilishauriwa kwamba limeuacha upendo wake wa kwanza. Huo ni ukumbusho mkali kwa kila mtu anayekariri mafundisho sahihi ya Waefeso bila kuyafuata kwa moyo.
Kioo
Wewe unaposoma Waefeso 1:3, unaamini kweli kwamba umebarikiwa kwa baraka zote za rohoni? Au unahesabu tena kwa haraka kile ulichokosa mwaka huu: kazi ile iliyokupita, mtoto ambaye hukupata, nyumba ambayo bado ni ya kupanga, ndoa iliyokuwa na sauti nyingi wiki hii kuliko upendo? Paulo hasema kwamba mambo hayo hayana uchungu. Anasema tu kwamba orodha yake ya utajiri iliandikwa gerezani, na kwamba orodha yako haiandikwi na hali yako ya sasa.
Hapa ndipo waraka huu unapokwaruza. Ni rahisi kukubali Waefeso 2:8 na kuikataa Waefeso 2:10. Ni rahisi kusema "nimeokolewa kwa neema" na kuendelea kuishi kama mtu ambaye hakuumbwa upya, kinywa kile kile kikizungumza maneno yale yale kuhusu wenzake, hasira ile ile ikilala nayo kitandani, mkono ule ule ukiwa mgumu wa kutoa. Waefeso hauturuhusu kufanya hivyo. Unatuuliza: mavazi yako yanalingana na jina la familia uliyoingizwa?
Na kuna sehemu ambayo pengine unaikimbia. Waefeso 4:32 inakuambia umsamehe mtu yule kwa kipimo cha msamaha ambao ulipokea. Sio anayekuomba msamaha. Sio anayekubali makosa yake. Yule ambaye jina lake linakufanya kifua chako kikakamae. Kipimo ni kile ambacho Mungu alikutumia ndani ya Kristo, na ulipokipokea hukukistahili wewe pia.
Kama umeoa, Waefeso 5:25 haikupi nafasi ya kujadili: kipimo cha upendo wako si hisia zako, ni kujitoa kwa Kristo mpaka kufa. Kama unaishi peke yako, Waefeso 2:19 inakuambia kwamba si mgeni tena; unayo nyumba, na jina lako limo katika orodha ya watu wa nyumbani mwake Mungu, hata usiku ambao simu yako haiimbi. Na ikiwa umechoka mno hata kuomba, Waefeso 3:20 inasema kwamba Mungu hufanya zaidi kuliko unavyoweza kuwaza, kwa nguvu inayotenda kazi ndani yako, si kwa nguvu unayopaswa kuizalisha.
Urithi haujahesabiwa mkononi; unatembezwa kwa miguu.
Imeelezwa kwa watoto
Watoto wanapenda hadithi za hazina, na Waefeso ni barua ya hazina. Unaweza kuanza hivi: kulikuwa na mtu aitwaye Paulo, aliyefungwa gerezani kwa sababu alizungumza kuhusu Yesu. Alikuwa hana kitu, hata dirisha zuri. Lakini aliandika barua akisema, "Sisi ni matajiri sana!" Kwa nini? Kwa sababu Mungu amemfanya kila mtu anayemwamini Yesu kuwa mtoto wake, na watoto wake wana mambo ambayo hakuna mtu anayeweza kuwaibia: msamaha, upendo, familia mpya, na nyumba ya kudumu.
Kwa watoto wadogo, sisitiza picha rahisi: Yesu alibomoa ukuta. Hapo kwanza kulikuwa na ukuta uliotenganisha watu, na Yesu aliuvunja ili tuwe familia moja. Kwa watoto wakubwa kidogo, unaweza kuzungumzia Waefeso 2:10, kwamba Mungu anatufanya kama msanii anayetengeneza kitu kizuri kwa mikono yake, na kwamba amekwisha kutayarisha kazi nzuri kwetu tuifanye, kama njia iliyoandaliwa. Kwa vijana, sura ya nne ni mahali pazuri pa kuanza, kwa sababu inagusa maneno, hasira na urafiki, ambayo ndiyo mapambano yao ya kila siku, na sura ya sita inawapa lugha ya vita vya kiroho bila kuwatia hofu.
Kumbuka kwamba watoto husikia kwa masikio ya moyo. Wanahitaji kujua kwamba wanapendwa kabla wanapojua sheria. Kwa hiyo eleza kwanza kile Mungu alichofanya, kama Paulo alivyofanya, na ndipo useme kile tunachopaswa kufanya.
Katika Faith.network tunatayarisha maelezo maalum ya Waefeso kwa makundi tofauti ya umri: kwa watoto wa miaka mitatu hadi sita, kwa wale wa miaka saba hadi kumi na miwili, na kwa vijana wa miaka kumi na miwili na kuendelea. Tumia mwongozo huu wa wazazi kama msingi, kisha chagua kiwango kinachomfaa mtoto wako.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nani aliandika waraka wa Waefeso?
Waraka huu unajitambulisha wazi kama barua ya Paulo, mtume wa Kristo Yesu (Waefeso 1:1), na kanisa la kwanza liliukubali hivyo kwa umoja, likiutaja mapema sana katika orodha za maandiko yaliyotumiwa kanisani. Wasomi wengine wa kisasa wanahoji uandishi wake kwa sababu mtindo wake ni mtulivu na sentensi zake ni ndefu kuliko za nyaraka kama Wagalatia. Lakini tofauti hiyo inaelezeka kwa hali ya kuandika: hii ni barua ya kutafakari na kusali kutoka gerezani, si barua ya kuzima mzozo, na mjumbe wake Tikiko ni yule yule aliyepeleka barua kwa Wakolosai.
Waraka wa Waefeso uliandikwa mwaka gani na wapi?
Ushuhuda wa waraka wenyewe unaonyesha Paulo yupo kifungoni, kwani anajiita mfungwa katika Waefeso 3:1, Waefeso 4:1 na Waefeso 6:20. Mapokeo ya kanisa na wasomi wengi wanauweka katika kipindi cha kifungo chake huko Rumi, yaani takribani mwaka 60 hadi 62 baada ya Kristo, kipindi kinachoelezwa mwishoni wa Matendo ya Mitume 28. Wengine wamependekeza Kaisaria au kifungo cha awali, lakini Rumi inaelezea vizuri zaidi hali ya utulivu ya barua na uhusiano wake wa karibu na Wakolosai na Filemoni.
Kwa nini maneno "walioko Efeso" hayapo katika hati fulani za kale?
Hati kadhaa za kale na zenye uzito mkubwa hazina maneno "walioko Efeso" katika Waefeso 1:1, jambo ambalo limewafanya wengi kuhitimisha kwamba barua hii ilikuwa ya mzunguko, ikipelekwa kwa makanisa kadhaa ya mkoa wa Asia, Efeso ukiwa kituo chake cha kwanza kama mji mkuu. Hilo linaeleza pia kwa nini haina salamu za majina ya watu, tofauti na Warumi 16, ilhali Paulo alifanya kazi Efeso kwa miaka mitatu. Mamlaka ya waraka haiathiriki kamwe; badala yake tunaelewa vizuri asili yake.
Mada kuu ya waraka wa Waefeso ni ipi?
Mada kuu ni utajiri tuliopewa ndani ya Kristo na jinsi utajiri huo unavyobadilisha maisha ya pamoja. Sura tatu za kwanza zinaeleza kile Mungu alichofanya: kuchagua, kukomboa, kutia muhuri, kufufua, kuvunja ukuta na kuunda kanisa moja kutoka kwa Wayahudi na watu wa Mataifa. Sura tatu za mwisho zinaeleza jinsi ya kuenenda kwa kulingana na wito huo, katika kanisa, katika kinywa, katika nyumba na katika vita vya kiroho. Msemo unaotawala ni "katika Kristo", unaorudiwa zaidi ya mara thelathini.
Nini tofauti kati ya waraka wa Waefeso na wa Wakolosai?
Nyaraka hizi mbili ni kama mapacha; zilipelekwa na mjumbe mmoja, Tikiko, na zinashiriki mada, msamiati na muundo unaofanana, hata maagizo ya nyumbani. Tofauti kuu ni mkazo. Wakolosai unashughulikia tishio maalumu la mafundisho ya uongo na unamwinua Kristo kama kichwa na ukamilifu wa Uungu; Waefeso una utulivu zaidi, hauzungumzii mzozo, na unakazia kanisa kama mwili wake, familia yake na bibi arusi wake. Kwa hiyo Wakolosai anamwelekeza macho kwa Kichwa, na Waefeso anatuelekeza kwa mwili unaoshikamana na Kichwa hicho.
"Katika ulimwengu wa roho" inamaanisha nini katika Waefeso?
Msemo huu unarudi mara tano katika waraka, na hauelezei mahali pa mbali tu, bali eneo la kweli ambapo mambo ya maana yanaamuliwa. Ni pale ambapo baraka zetu zimehifadhiwa (Waefeso 1:3), pale ambapo Kristo ameketi juu ya kila mamlaka (Waefeso 1:20), pale ambapo sisi pia tuko ndani yake, na pia pale ambapo vita vinapiganwa (Waefeso 6:12). Kwa hiyo msemo huu unatufariji na kututia tahadhari kwa wakati mmoja: tuko salama katika Kristo, lakini bado tupo kwenye uwanja wa mapambano.
Waefeso 2:8 na Waefeso 2:10 hazipingani kuhusu matendo?
Hazipingani hata kidogo; zinafuatana kwa mpangilio sahihi. Waefeso 2:8 inaondoa matendo kama njia ya kupata wokovu, kwani wokovu ni kipawa cha Mungu na hakuna anayeweza kujisifu. Waefeso 2:10 inaweka matendo mahali pake pazuri, yaani kama matunda ya kuumbwa upya, barabara ambayo Mungu ameitengeneza kabla ili tuenende nayo. Neema haitupi ruhusa ya kuishi kama zamani; inatufanya kazi ya mikono yake. Matendo hayalipii wokovu, yanaufuata kama kivuli kinavyofuata mtu.
Nini maana ya "siri" inayotajwa katika Waefeso 3?
"Siri" katika waraka huu haimaanishi fumbo gumu la kuvunja, bali mpango ambao Mungu aliuficha kwa vizazi vingi na sasa ameufunua kwa mitume na manabii wake. Siri hiyo ni kwamba watu wa Mataifa wanakuwa warithi pamoja na Israeli, viungo vya mwili mmoja, na washiriki wa ahadi ile ile ndani ya Kristo Yesu. Kwa hiyo kanisa la mataifa mchanganyiko si mpango wa dharura uliotokea baada ya Israeli kukataa; ni utimilifu wa kusudi ambalo Mungu alikuwa nalo tangu mwanzo.
Waefeso 5:22 inasema wake wawatii waume; hii inamaanisha nini leo?
Ni muhimu kusoma mstari huo pamoja na muktadha wake. Unatanguliwa na agizo kwa wote kunyenyekeana kwa kicho cha Kristo, na unafuatwa na agizo zito zaidi kwa mume katika Waefeso 5:25, kwamba ampende mkewe kama Kristo alilipenda kanisa na akajitoa kwa ajili yake. Hii haimaanishi mume ni bwana wa kuamuru kwa nguvu au kudhulumu; inamaanisha anaitwa kujitoa kwanza. Ndoa hapa ni picha ya Kristo na kanisa, na picha hiyo huvunjika mara moja pale ambapo upendo wa kujitoa haupo.
Silaha za Mungu katika Waefeso 6 ni za kweli au ni mfano tu?
Ni maelezo ya kimfano ya mambo ya kweli kabisa. Paulo anatumia picha ya askari wa Kirumi ambaye pengine alikuwa amemsimamia mlangoni, na anaazima lugha ya Isaya 59:17, akisema kwamba kweli, haki, injili ya amani, imani, wokovu, Neno la Mungu na sala ni vifaa vyetu. Vita ni ya kweli, kwa maana kushindana kwetu si juu ya mwili na damu (Waefeso 6:12), lakini silaha hazivaliwa kwa mikono; zinavaliwa kwa kuamini, kwa kutii, na kwa kusali bila kuchoka.
Nisome waraka wa Waefeso kwa muda gani, na nianze wapi?
Anza kwa kuusoma wote kwa sauti mara moja, kwani unachukua takribani dakika ishirini, na uliandikwa ili kusikilizwa kanisani. Kisha pitia sura moja kwa wiki kwa wiki sita, ukisali sala mbili za Paulo, zile za Waefeso 1:17-19 na Waefeso 3:14-21, kwa maneno yako mwenyewe na kwa majina ya watu unaowajua. Baada ya hapo soma Wakolosai kwa kulinganisha, kisha Matendo ya Mitume 19 na 20 ili kuwafahamu wasomaji wa kwanza, na mwisho Ufunuo 2:1-7 ili kuona historia yao ilivyoendelea.
Waefeso inasemaje kuhusu kanisa?
Hakuna kitabu kingine katika Biblia kinachozungumzia kanisa kwa mifano mingi kama Waefeso. Kanisa ni mwili ambao Kristo ni kichwa chake (Waefeso 1:22-23), jengo linalojengwa juu ya msingi wa mitume na manabii, likiwa na Kristo kama jiwe kuu la pembeni, familia ambamo watu wa Mataifa si wageni tena bali watu wa nyumbani mwake Mungu (Waefeso 2:19), na bibi arusi ambaye Kristo alijitoa kwa ajili yake (Waefeso 5:25). Kwa hiyo kanisa halikuwa nyongeza ya mpango wa Mungu; ni onyesho la hekima yake kwa ulimwengu.
Kwa kuhitimisha
Waraka kwa Waefeso ni hati ya urithi iliyoandikwa kwa mkono uliofungwa minyororo, na huo ni ushuhuda wenye nguvu. Mtu asiye na uhuru, asiye na mali, asiyejua hatima ya kesi yake, anaanza kwa kumtukuza Mungu kwa baraka zote za rohoni na anamaliza kwa kutuvisha silaha za Bwana. Katikati, anatuonyesha kwamba tulikuwa wafu na tukafanywa hai, tulikuwa mbali na tukaletwa karibu, tulikuwa wageni na tukawa watu wa nyumbani. Kisha, katika Waefeso 4:1, anatugeuza kuelekea barabara: enendeni kama inavyoupasa wito wenu.
Hapo ndipo waraka huu unapotuachia kazi. Sio kazi ya kujipatia kile tulichopewa, bali ya kutumia kile tulichopewa: kusamehe kwa kipimo cha Waefeso 4:32, kupenda kwa kipimo cha Waefeso 5:25, kutembea katika matendo yaliyokwisha kutayarishwa kwa mujibu wa Waefeso 2:10, na kuomba kwa ujasiri wa Waefeso 3:20.
Chukua wiki sita zijazo na uupitie waraka huu taratibu. Sali sala za Paulo kwa majina ya watu wako. Usome pia Wakolosai, na Matendo ya Mitume 19, ili uone nyuso za wale waliopokea barua hii kwanza. Na uanze kila asubuhi kwa kukumbuka kwamba utajiri wako ulihifadhiwa mahali ambapo hakuna mnyororo unaoufikia.
JL Group
Philippines
Nigeria
Zimbabwe
India
Zambia
South Africa
Malawi
Indonesia
Kenya
DR Congo
Ghana
Nepal
Cameroon
Mozambique
Benin
Liberia
