Amri Kumi za Mungu: Maana Yake na Nafasi Yake kwa Mkristo Leo

Utangulizi

Katika sebule ya bibi kuna kitambaa cha ukutani kilichokwisha kufifia. Juu yake, kwa herufi kubwa za rangi ya dhahabu, kumeandikwa maneno kumi. Mjukuu wake anasimama mbele yake akisoma kwa sauti, akifika hadi neno "usitamani," kisha anauliza swali ambalo linagusa kiini cha imani ya Kikristo: "Bibi, hizi ni sheria za kanisa, au ni sheria za Mungu? Na kama Yesu alizitimiliza, kwa nini bado zinaendelea kuwa hapa ukutani?"

Ni swali la kweli, na wengi wetu tunalibeba kimya kimya. Tunakariri Amri Kumi tulipokuwa watoto wa Shule ya Jumapili, tunazisikia katika mahubiri ya harusi na maziko, lakini hatujui hasa mahali zinapokaa katika maisha ya mtu aliyeokolewa kwa neema. Ukurasa huu unakupa jibu la kina: utaona ni nini Amri Kumi kwa kweli, jinsi zinavyoendesha uzi wake kutoka Mwanzo hadi Ufunuo, makosa manne yanayotusumbua sana, na jinsi maneno hayo kumi yanavyoingia kwenye simu yako, pesa yako, ndoa yako na wiki yako ya kazi.

Mtazamo wa mwongozo huu

Mwongozo huu unaisoma Dekalogi kutoka mahali ambapo Biblia yenyewe inaanzia: si kwa "usifanye," bali kwa "nimekutoa." Kabla Mungu kutoa amri hata moja mlima Sinai, alijitambulisha kama Yule aliyewavuta watu wake kutoka nyumba ya utumwa. Hiyo inabadilisha kila kitu. Amri Kumi si ngazi ya kupanda ili kumfikia Mungu; ni umbo la uhuru kwa watu ambao Mungu amekwisha kuwakomboa. Ni sauti ya Mkombozi akiwaonyesha waliokombolewa jinsi maisha ya uhuru yanavyoonekana. Tutafuata wazo hilo hadi Kalvari, mahali ambapo Aliyezitimiliza anazichonga tena, si kwenye mawe, bali ndani ya mioyo yetu.

Biblia inasema nini kuhusu Amri Kumi za Mungu?

Amri Kumi, ambazo Biblia yenyewe inaziita "maneno kumi" (Kumbukumbu la Torati 4:13), zinatolewa mara mbili katika Maandiko: Kutoka 20:1-17 na Kumbukumbu la Torati 5:6-21. Zinakuja katikati ya hadithi, sio katikati ya kitabu cha kanuni. Israeli wametoka Misri, wamepita Bahari ya Shamu, wamekula mana jangwani, na sasa wamesimama chini ya mlima unaotoa moshi. Kabla ya amri ya kwanza, Mungu anasema: "Mimi ni Bwana, Mungu wako, niliyekutoa katika nchi ya Misri, katika nyumba ya utumwa" (Kutoka 20:2). Neno la kwanza si agizo; ni ushuhuda wa neema.

Kisha inakuja amri inayotawala zote: "Usiwe na miungu mingine ila mimi" (Kutoka 20:3). Hii si tu kupiga marufuku sanamu za mbao. Ni Mungu akidai nafasi ya kwanza katika mapenzi ya moyo. Yeye aliyevunja minyororo ana haki ya kuwa Bwana pekee wa yule aliyemwacha huru. Amri ya pili inaondoa jaribu la kumtengenezea Mungu sura tunayoipenda sisi; ya tatu inalinda jina lake lisitumike kama chombo cha maslahi yetu; na ya nne inatuita kupumua: "Ikumbuke siku ya Sabato uitakase" (Kutoka 20:8). Angalia jinsi Sabato inavyofungamana na hadithi ya ukombozi. Katika Kutoka, sababu ni uumbaji: Mungu alipumzika, nawe unaruhusiwa kupumzika. Katika Kumbukumbu la Torati 5:15, sababu ni utumwa: ulikuwa mtumwa Misri, na Bwana akakutoa, kwa hiyo usijifanye mtumwa tena, na usiwafanye watumwa wale wanaokutumikia.

Nusu ya pili ya Dekalogi inashuka kutoka mbinguni hadi kwenye ua wa nyumbani. Waheshimu baba yako na mama yako, usiue, usizini, usiibe, usimshuhudie jirani yako uongo, wala usitamani nyumba yake, mke wake, au kitu chochote alicho nacho. Amri hizi zinalinda uzima, ndoa, mali, jina jema na utoshelevu wa moyo. Ni kama uzio wa bustani: hazizuii uhai, zinauhifadhi.

Musa mwenyewe anafupisha yote kwa mstari mmoja unaogusa moyo: "Nawe umpende Bwana, Mungu wako, kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa nguvu zako zote" (Kumbukumbu la Torati 6:5). Hapo tunaona kwamba Dekalogi haikuwa orodha ya matendo ya nje pekee. Kuanzia mwanzo ilikuwa suala la mapenzi. Ndiyo sababu amri ya kumi, "usitamani," inagusa mahali ambapo hakuna mahakama ya kibinadamu inayoweza kufikia: hamu ya moyo.

Yesu anaridhia ufupisho huu pale mwanasheria anapomjaribu: "Akamwambia, Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa akili zako zote" (Mathayo 22:37), akiongeza kwamba ya pili inafanana nayo, kumpenda jirani kama nafsi yako, na kwamba "katika amri hizi mbili hutegemea torati yote na manabii" (Mathayo 22:40). Mbao mbili za mawe zinapata majina mawili: upendo kwa Mungu na upendo kwa mwanadamu.

Amri Kumi ni upendo ulioandikwa kwa maneno yanayoweza kushikika.

Uzi unaopita katika Biblia yote

Dekalogi haikuzaliwa Sinai. Sauti yake inasikika tangu kurasa za kwanza. Katika bustani ya Edeni, Mungu anapumzika siku ya saba na kuitakasa (Mwanzo 2:3); anaweka ndoa ya mmoja na mmoja; anadai utii kwa neno lake. Kaini anamwua ndugu yake na damu inalia kutoka nchi. Yusufu, aliyeitwa kwenye kitanda cha mke wa Potifa, anakataa akisema hataifanya dhambi hii kubwa juu ya Mungu, muda mrefu kabla neno "usizini" kuchongwa kwenye jiwe. Yaani, maneno hayo kumi yanaelezea jinsi Mungu aliyoumba ulimwengu kufanya kazi. Sinai haikuvumbua maadili; iliyaweka wazi kwa maandishi kwa taifa lililokombolewa.

Kisha unakuja ushuhuda wa manabii. Israeli wanaipuuza Dekalogi na Hosea anawaita kwa jina: kuapa, kusema uongo, kuua, kuiba, kuzini (Hosea 4:2). Yeremia anasimama kwenye lango la hekalu akiwauliza watu wanaoiba, kuua, kuzini, kisha kuja kusimama mbele za Mungu na kuita nyumba yake mahali salama (Yeremia 7:9-10). Kwa manabii, kuvunja amri hizi si kuvunja kanuni tu; ni uzinzi wa kiroho dhidi ya Mume aliyewaokoa. Na Zaburi 119 inatuonyesha upande mwingine: mtu anayelipenda sheria ya Bwana, akiliona kama asali, kama taa ya njia, kwa sababu anamjua Yule aliyeitoa.

Manabii pia wanatabiri jambo la kushangaza. Sheria haitabaki kwenye mawe. Yeremia anatangaza agano jipya ambapo Mungu ataitia sheria yake ndani ya mioyo (Yeremia 31:33), na Ezekieli anaahidi moyo mpya na roho mpya badala ya moyo wa jiwe (Ezekieli 36:26-27). Tatizo la Israeli halikuwa amri mbaya; lilikuwa moyo mgumu. Dawa haikuwa kupunguza kiwango, bali kubadilisha ndani.

Ndipo anakuja Yesu. Katika Mlima wa Mahubiri anasema kwa uwazi: "Msidhani ya kuwa nalikuja kutangua torati au manabii; la, sikuja kutangua, bali kuitimiliza" (Mathayo 5:17). Halafu anafanya kile ambacho hakuna mwalimu mwingine aliyethubutu: anachimba amri hadi mzizi. "Usiue" inagusa hasira inayodharau; "usizini" inagusa jicho linalotamani. Yesu haondoi uzito wa Dekalogi; anaifunua kama kioo kinachoingia hadi rohoni. Na kwa maisha yake yote yeye pekee anaziishi zote kikamilifu, hata hadi msalabani, mahali ambapo anachukua hukumu ya wote waliozivunja.

Mitume wanaendelea kwenye uzi huo. Paulo, mtu wa neema kwa dhati, anasema: "Maana kule kusema, Usizini, usiue, usiibe, usitamani, na kwamba kuna amri nyingine yo yote, inajumlishwa katika neno hili, Umpende jirani yako kama nafsi yako" (Warumi 13:9), akiongeza kwamba "upendo ni utimilifu wa sheria" (Warumi 13:10). Yakobo, kwa upande wake, analinda uzito wake: "Kwa maana mtu akiisha kuitunza sheria yote, akajikwaa katika neno moja, imekuwa hana budi kuwajibika katika yote" (Yakobo 2:10). Na uzi unafika mwisho katika Ufunuo, mji mtakatifu ambapo hakuna mwongo, hakuna mwuaji, hakuna mwabudu sanamu, sio kwa sababu wamefukuzwa kwa mabavu, bali kwa sababu wenyeji wote ni watu waliobadilishwa na Mwana-Kondoo. Kile ambacho Sinai kiliandika kwenye mawe, mbingu mpya inakiandika kwenye watu.

Kutokuelewana kwa kawaida

"Msalabani Amri Kumi zilifutwa, kwa hiyo hazinihusu." Ni kweli kwamba mtu aliye katika Kristo hayuko chini ya hukumu ya sheria, na kwamba mfumo wa dhabihu na sherehe za Israeli umefikia utimilifu wake katika Yesu. Lakini Yesu mwenyewe alisema hakuja kutangua (Mathayo 5:17), na Paulo anazinukuu amri hizi kama zenye nguvu kwa Wakristo (Warumi 13:9). Kile kilichofutwa ni hati ya madeni yetu, sio picha ya tabia ya Mungu. Msalaba haukumfanya Mungu apende uongo, wizi na uzinzi; msalaba ulitulipia gharama ya kuyafanya na kutupa Roho anayetuwezesha kuyaacha.

"Naziweka vizuri; mimi ni mtu mzuri." Hii ni imani ya wengi, na Dekalogi imekusudiwa kuivunja kwa upole. Yakobo 2:10 inasema kwamba kujikwaa katika neno moja ni kuwajibika katika yote, kwa sababu sheria si mifuko kumi ya alama unayoweza kuchagua, ni sauti moja ya Bwana mmoja. Ongeza uchimbuzi wa Yesu: hasira ni mzizi wa mauaji, jicho la tamaa ni mzizi wa uzinzi. Ukisoma Amri Kumi kwa uaminifu, hutoka ukijivuna, unatoka ukiwa mnyenyekevu na mwenye njaa ya neema. Kioo hakiwezi kukuosha, lakini kinakuonyesha kwamba unahitaji maji.

"Nikizitunza Amri Kumi nitakwenda mbinguni." Hapa mtazamo wa ukurasa huu unagusa moja kwa moja: amri zinaanza kwa "nimekutoa," sio kwa "jitoe." Israeli hawakupanda Sinai ili kupata ukombozi; walikombolewa kwanza, kisha wakapewa maneno kumi. Vivyo hivyo sisi: "Kwa maana mmeokolewa kwa neema, kwa njia ya imani; ambayo hiyo haikutokana na nafsi zenu, ni kipawa cha Mungu" (Waefeso 2:8). Paulo anaita sheria kiongozi kinachotuleta kwa Kristo (Wagalatia 3:24). Sheria inaweza kukuonyesha mlango, haiwezi kukuzalia upya. Utii ni matunda ya wokovu, sio bei yake.

"Amri Kumi ni sheria za Kiyahudi za zamani, hazifai kwa utamaduni wa leo." Kuna kitu cha kudumu ndani ya Dekalogi kwa sababu inatokana na Mungu asiyebadilika na kwa jinsi alivyoumba wanadamu. Jamii yoyote inayoruhusu uongo, wizi na kuvunja ndoa kwa uhuru huvunjika yenyewe. Kuhusu Sabato, Wakristo hutofautiana kuhusu siku na namna, lakini kanuni ya kupumzika kwa kumtegemea Mungu haifai kutupwa. Yesu alisema Sabato iliwekwa kwa faida ya mwanadamu (Marko 2:27). Katika ulimwengu wa kazi zisizoisha na simu zisizolala, amri ya nne ni habari njema, si mzigo.

Kuishi kwayo leo

Anza na simu yako. Amri ya kwanza haisemi tu kwamba usiwe na sanamu za mbao; inauliza ni kitu gani kinachoendesha maamuzi yako. Sanamu za kisasa huwa nzuri: kazi, sifa, familia, hata utumishi kanisani. Ukisikia hofu inapokutishia kupoteza kitu, hapo ndipo mahali pako pa ibada halisi kinaonekana. Kumpenda Bwana kwa moyo wote (Kumbukumbu la Torati 6:5) huanza kwa uamuzi mdogo wa asubuhi: nini kinasikilizwa kwanza, Neno la Mungu au mitandao.

Endelea na wiki yako. Amri ya nne inavuka kwenye kalenda: unaweza kuchagua saa ambazo hazina biashara, hazina barua pepe, zina ibada, chakula cha pamoja na usingizi. Kupumzika ni tendo la imani, kwa sababu unatangaza kwamba ulimwengu hausimami kwa juhudi zako. Ikiwa unamiliki biashara, amri hii inagusa pia wafanyakazi wako; Mungu aliyewapa Israeli mapumziko aliwajumuisha watumishi na wageni.

Kisha rudi kwenye familia. Kuwaheshimu wazazi hakumaliziki mtu anapofikisha miaka ishirini. Kwa wengi wetu inamaanisha kupiga simu kwa mama mzee kila wiki, kusaidia matibabu ya baba, kuvumilia mzazi ambaye hakukupenda vizuri ulipokuwa mdogo, na kusema ukweli kwa upole badala ya kuzomea. Heshima haisemi kwamba kila kitu walichofanya kilikuwa sahihi; inasema kwamba Mungu ameweka utu kwenye nafasi waliyopewa.

Amri "usiibe" inaingia kwenye ofisi, kwenye kodi, kwenye vipimo vya duka, kwenye masaa ya kazi tunayolipwa lakini hatuyatumii, kwenye rushwa ndogo tunayoiita "kitu kidogo." Amri "usimshuhudie jirani yako uongo" inaingia kwenye kikundi cha WhatsApp, mahali ambapo jina la mtu linaweza kuvunjika kwa dakika mbili. Na "usitamani" ni amri ya karne yetu: unavuma kwenye picha za watu wengine na moyo unaanza kunung'unika kwa Mungu kwamba amekunyima. Dawa yake si kujilazimisha kutokutamani, ni kukumbuka Nyumba ya Utumwa uliyotoka. Neema inayoshiba huponya jicho la tamaa.

Na pale unaposhindwa, kama tutashindwa, mtazamo wetu unatuweka salama: amri hazipimi thamani yako mbele za Mungu; Kristo anafanya hivyo. Rudi kwake, ungame, pokea rehema, kisha simama tena. Utii wa Kikristo si kutembea kwenye kamba nyembamba ya hofu; ni kutembea nyumbani.

Kioo

Ninataka ukae kimya kwa dakika moja na maneno hayo kumi, sio kama somo la historia, bali kama kioo mbele ya uso wako.

Unajua ni nini kinakushika. Ni ile hesabu ya benki inayokupa amani zaidi kuliko ahadi za Mungu. Ni ile ndoa unayoiacha ifie kimya kimya kwa sababu umechoka kuomba msamaha. Ni ile picha unayoifungua usiku ukiwa peke yako, ukijiambia kwamba haigusi mtu yeyote. Ni ile hasira dhidi ya baba yako ambayo umeiita "kuweka mipaka" ili usilazimike kumsamehe. Ni ile lugha unayotumia kumsimulia mwenzako habari za mtu wa tatu, ukijua vizuri kwamba unaharibu jina lake. Ni ile kazi unayoifanya siku saba kwa wiki kwa sababu, kwa kweli, hukuamini kwamba Mungu anaweza kukusaidia ukilala.

Dekalogi haiji kukudanganya kwamba wewe ni mtu mzuri. Inakuvua nguo. Na kama unaogopa hilo, kumbuka mahali maneno haya yanaanzia: "Mimi ni Bwana, Mungu wako, niliyekutoa katika nchi ya Misri, katika nyumba ya utumwa." Sauti inayokushtaki na sauti inayokuokoa ni sauti moja. Yule anayeonyesha kidole ni Yule aliyekunja mkono na kukuvuta kutoka majini.

Kwa hiyo usikimbie kioo. Simama mbele yake ukiwa na Injili mkononi. Sema kwa jina lile linalokusumbua: uongo huu, tamaa hii, ubaridi huu wa moyo. Kisha inua macho kwa Yule aliyezitimiliza amri zote kwa niaba yako, ambaye alisema, "Mkinipenda, mtazishika amri zangu" (Yohana 14:15). Utii wako hauunue upendo wake; upendo wake ndio unaozalisha utii wako.

Kioo hakiwezi kukuosha, lakini kinakuelekeza kwa maji.

Imeelezwa kwa watoto

Watoto wanauliza maswali makali sana kuhusu Amri Kumi: "Kwa nini Mungu anasema usifanye? Anataka kunizuia kufurahi?" Njia rahisi ya kuanza ni hadithi, sio kanuni. Simulia kwanza kwamba watu wa Mungu walikuwa watumwa Misri, wakilia kwa sababu ya mateso, na Mungu akawatoa kwa nguvu kuu. Kisha eleza kwamba Mungu aliwaita mlimani na kuwaambia, "Sasa mko huru; nataka niwaonyeshe jinsi watu huru wanavyoishi." Hivyo maneno kumi hayakuwa kifungo; yalikuwa kama sheria za nyumbani zinazoifanya nyumba kuwa mahali salama pa kupenda na kupendwa.

Kwa lugha ya watoto, unaweza kufupisha mbao mbili hivi: nne za kwanza zinatuambia jinsi ya kumpenda Mungu, na sita zinazofuata zinatuambia jinsi ya kumpenda mtu aliye karibu nasi. Kisha unaweza kumwuliza mtoto: "Ni nini kinaifanya nyumba yetu iwe salama, ukweli au uongo?" Watoto huelewa haraka kwamba maisha huwa mazuri wanapoaminiana.

Muhimu zaidi, watoto wanahitaji kusikia mwisho wa hadithi: kwamba hakuna mtu aliyezitunza amri zote kikamilifu, ndiyo sababu Yesu alikuja, akaziishi kwa ukamilifu, na akachukua adhabu yetu, na sasa anatupa Roho Mtakatifu ili tuanze kupenda kama yeye. Bila hii, Amri Kumi zinamgeuka mtoto kuwa kanuni za kumfanya Mungu ampende, na hilo linazalisha hofu au majivuno.

Kwenye Faith.network kuna maelezo mahususi ya somo hili yaliyoandaliwa kwa vikundi tofauti: wadogo wa miaka 3 hadi 6 kwa hadithi fupi na picha, watoto wa miaka 7 hadi 12 kwa maswali na mifano ya maisha yao ya kila siku, na vijana kutoka miaka 12 kwenda juu wanaohitaji majibu ya maswali magumu ya kanuni, uhuru na utamaduni. Chagua kinachomfaa mwanao, na msome pamoja naye.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Kwa kuhitimisha

Kitambaa cha ukutani kwa bibi hakiwekwi hapo kama tishio; ni ushuhuda. Maneno kumi hayakuja kwenye mikataba ya biashara, yalikuja kutoka kinywa cha Mungu aliyevunja minyororo ya taifa lililokuwa likilia. Ndiyo sababu tunaanza kila mara kwa "nimekutoa" kabla ya "usifanye." Ukisoma Dekalogi kwa mpangilio huo, hutakutana na bwana mkali anayekupima; utakutana na Mkombozi anayekuonyesha umbo la uhuru wako.

Amri hizi zinapita katika Biblia yote kama uzi mmoja: zinasikika Edeni, zinaandikwa Sinai, zinaliliwa na manabii, zinatimizwa katika Kristo, zinaandikwa mioyoni kwa Roho, na zinakamilika katika mji ambapo uongo, wizi na sanamu havitakuwapo tena. Katikati ya uzi huo kuna Yesu, ambaye alikaa mahali petu kama yule pekee aliyezishika zote.

Kwa hiyo chukua hatua mbili. Kwanza, rudi kwenye Kutoka 20 na Kumbukumbu la Torati 5, uzisome polepole kama sala, ukimwomba Mungu akuonyeshe amri moja anayotaka kuigusa kwako wiki hii. Pili, soma Mathayo 5 hadi 7, ili usikie sauti ya Yule aliyeitimiliza. Kioo kitakuvunja kidogo; Injili itakushika. Na kutoka hapo, utaanza kuishi si kwa hofu ya kupoteza upendo wa Mungu, bali kwa furaha ya kuwa umeshapata.