Si Esteban: Ang Unang Martir ng Iglesia
Panimula
May isang binata na nakatayo sa gilid, hawak ang mga balabal ng mga lalaking naghuhubad para makabato nang malaya. Hindi pa siya tinatawag na Pablo. Saulo pa lamang siya noon, at ang tanging ginagawa niya ay magbantay ng damit habang unti-unting namamatay sa ilalim ng ulan ng bato ang isang lalaking ang mukha, ilang oras lamang bago nito, ay parang mukha ng anghel.
Ang lalaking iyon ay si Esteban. Hindi siya apostol. Hindi siya nagsulat ng kahit isang aklat sa Bagong Tipan. Ang unang trabahong ibinigay sa kanya ng iglesia ay ang pamamahagi ng pagkain sa mga balo. At gayunman, siya ang kauna-unahang taong nagbuwis ng buhay dahil sa pangalan ni Jesus, at ang kanyang kamatayan ang nagtulak sa Magandang Balita palabas ng Jerusalem patungo sa buong mundo.
Sa pahinang ito, makikilala mo siya mula sa simula hanggang sa huling hininga niya, at makikita mo ang isang detalye sa kanyang kuwento na madalas nating nalalampasan.
Ang tuon ng gabay na ito
Isang maliit na pandiwa ang susi ng buong gabay na ito: tumayo. Sa halos lahat ng ibang bahagi ng Bagong Tipan, nakaupo si Jesus sa kanan ng Diyos, tanda ng tapos nang gawain at ng hari na naghahari. Pero nang ibaba ni Esteban ang kanyang buhay, nakita niyang nakatindig ang Panginoon. Sa lupa, may hukuman na humahatol sa kanya; sa langit, may Hukom na tumayo para sa kanya. Babasahin natin ang buong buhay ni Esteban mula sa postura ng Panginoong iyon. Hindi ito isang kuwento ng isang bayaning namatay nang mag-isa. Ito ang kuwento ng isang saksi na sinalubong ng kanyang Tagapagtanggol, nakatayo.
Hindi namatay nang mag-isa si Esteban.
Ano ang sinasabi ng Bibliya tungkol kay Esteban?
Lahat ng alam natin tungkol kay Esteban ay nasa tatlong kabanata ng Mga Gawa, mula 6:1 hanggang 8:1, kasama ang ilang pagbanggit sa Mga Gawa 11:19 at 22:20. Maikli, pero napakabigat.
Nagsimula ang lahat sa isang away sa loob ng iglesia. Lumalaki ang bilang ng mga mananampalataya sa Jerusalem, at may dalawang grupo ng mga Judiong Kristiyano: ang mga nagsasalita ng Hebreo o Aramaiko, at ang mga nagsasalita ng Griego, mga Judiong lumaki sa labas ng Palestina. Nagreklamo ang mga Griegong-Judio na napapabayaan ang kanilang mga balo sa pang-araw-araw na pamamahagi ng pagkain. Hindi ito doktrinal na alitan. Isyu ito ng pera, pagkain, at tila may pinapaboran. Pamilyar, hindi ba?
Ang sagot ng mga apostol ay praktikal at espirituwal sabay. Sabi nila sa Mga Gawa 6:3: "Magsihanap nga kayo, mga kapatid, sa inyo, ng pitong lalake na may mabuting katunayan, puspos ng Espiritu at ng karunungan, na ating mailalagay sa gawaing ito." Pansinin ang tatlong kailangan: magandang reputasyon sa harap ng mga tao, pagkapuspos ng Espiritu, at karunungan. Hindi basta kusang-loob ang hinanap. Hinanap ang mga lalaking kayang hawakan ang pera ng iglesia nang walang kabulukan, at kayang harapin ang galit ng mga napabayaan nang may biyaya. Ang una sa listahan ng napili ay si Esteban, inilarawan bilang taong puspos ng pananampalataya at ng Espiritu Santo.
Griego ang kanyang pangalan, Stephanos, na ang ibig sabihin ay korona. Halos tiyak na isa siya sa mga Judiong lumaki sa labas ng Jerusalem, nagsasalita ng Griego, sanay sa dalawang mundo. Ang taong ito, na itinalaga upang maglingkod sa mga mesa, ay hindi nanatili sa mesa. Sabi ng Mga Gawa 6:8: "At si Esteban, na puspos ng biyaya at ng kapangyarihan, ay gumawa ng mga dakilang kababalaghan at mga tanda sa mga tao." Ito ang unang pagkakataon sa Mga Gawa na may gumawa ng mga tanda at kababalaghan na hindi kabilang sa Labindalawa. Ang biyaya ng Diyos ay hindi nakakulong sa titulo.
Nagsimula ang gulo nang makipagtalo sa kanya ang ilang miyembro ng isang sinagoga ng mga Judiong taga-ibang bayan. Hindi nila siya kinaya. Sabi ng Mga Gawa 6:10, hindi sila makalaban sa karunungan at sa Espiritu na kanyang ipinangungusap. Kaya't ginawa nila ang ginagawa ng mga taong natatalo sa argumento: humanap sila ng mga saksing sinungaling. Ang akusasyon: nagsasalita raw siya laban sa banal na lugar at laban sa Kautusan, at sinabi niyang gigibain ni Jesus ang templo. Dinala siya sa Sanedrin, ang parehong hukuman na humatol kay Jesus. At doon, bago pa siya magsalita, may nakitang kakaiba ang lahat: ang mukha niya ay katulad ng mukha ng isang anghel.
Sumagot siya ng pinakamahabang talumpati sa buong aklat ng Mga Gawa. Nagsimula siya nang buong galang sa Mga Gawa 7:2: "At sinabi niya, Mga kapatid na lalake at mga magulang, mangakinig kayo: Ang Dios ng kaluwalhatian ay napakita sa ating amang si Abraham, nang siya'y nasa Mesapotamia, bago siya tumahan sa Haran." Pagkatapos, sa loob ng limampung talata, isinalaysay niya ang kasaysayan ng Israel, at sa dulo ay binaligtad niya ang akusasyon laban sa mga nag-aakusa sa kanya. Binato siya sa labas ng lungsod. Habang binabato, nakita niya si Jesus na nakatayo. At habang namamatay, ipinagdasal niya ang mga pumapatay sa kanya.
Ang tema na dumadaloy sa buong Bibliya
Ang sermon ni Esteban mismo ang pinakamagandang lagusan papasok sa dakilang kuwento ng Bibliya, dahil iyon ang ginawa niya: binuod niya ang buong Lumang Tipan sa harap ng mga taong nagmamay-ari ng Lumang Tipan.
Nagsimula siya kay Abraham, at may dahilan iyon. Nagpakita ang Diyos ng kaluwalhatian kay Abraham sa Mesopotamia, sa lupain ng mga diyos-diyosan, bago pa man siya nagkaroon ng kahit isang dangkal na lupa o kahit anino ng templo. Sinundan niya iyon ng kuwento ni Jose, na ipinagbili ng sarili niyang mga kapatid pero ginamit ng Diyos sa Ehipto upang iligtas sila. Pagkatapos ay si Moises, na tinanggihan ng kapwa niya Israelita sa unang pagkakataong lumapit siya, at nakilala ang Diyos sa isang nagniningas na palumpong sa gitna ng disyerto ng Midian, malayong-malayo sa anumang banal na gusali.
Nakikita mo na ba ang pattern? Dalawang hibla ang hinabi ni Esteban. Una, hindi kailanman nakatali ang Diyos sa isang lugar; kumikilos siya sa Mesopotamia, sa Ehipto, sa ilang, saanman naroon ang kanyang bayan. Ikalawa, laging tinatanggihan ng bayan ang mga tagapagligtas na isinusugo ng Diyos, at laging ginagamit ng Diyos ang mismong pagtanggi para iligtas sila. Itinapon si Jose at naging tagapagligtas. Itinakwil si Moises at naging tagapagpalaya.
Kaya nang sabihin ni Esteban sa Mga Gawa 7:51, "Kayong matitigas ang ulo, at di tuli ang puso't mga tainga, kayo'y laging nagsisisalangsang sa Espiritu Santo: kung ano ang ginawa ng inyong mga magulang, ay gayon din naman ang ginagawa ninyo," hindi iyon biglaang pagsabog ng galit. Iyon ang konklusyon ng isang mahabang argumento. Hindi niya imbento ang mga salitang iyon; hiniram niya ang bokabularyo ng Exodo at ng mga propeta, ang mismong mga pananalitang ginamit ng Diyos sa kanyang bayan sa paanan ng Sinai.
At dito tumitindig ang linya patungo kay Cristo. Si Jesus ang huli at pinakadakila sa hanay ng mga tinanggihang tagapagligtas. Siya ang tunay na templo; ang kanyang katawan ang tagpuan ng Diyos at ng tao. Kaya ang akusasyon laban kay Esteban, na nagsasalita siya laban sa templo, ay totoo sa paraang hindi inaasahan ng kanyang mga kaaway: ang panahon ng mga bato at kurtina ay natapos na nang mabuksan ang langit.
May isa pang linyang karapat-dapat pansinin. Si Abel ang unang taong pinatay dahil sa katuwiran. Sa 2 Mga Cronica 24 ay binato si Zacarias na anak ni Joiada sa mismong patyo ng templo, at ang huli niyang hiyaw ay isang panawagan sa Diyos na maghiganti. Si Esteban ay binato rin, pero ang huli niyang hiyaw ay kabaligtaran: huwag mong iparatang sa kanila. Sa pagitan ng dalawang martir na iyon ay may isang krus, at isang panalangin ng isang Taong namatay na nagsasabi, "Ama, patawarin mo sila."
Ang puso ng kanyang buhay
Ang mesa. Ang unang mahalagang sandali ay hindi dramatiko. Hinirang si Esteban upang mamahagi ng pagkain sa mga balo. Isipin mo iyon: isang lalaking puspos ng Espiritu, sanay makipagtalo sa mga iskolar, sanay bigyan ng kakayahang gumawa ng mga kababalaghan, at ang unang opisyal niyang tungkulin ay tiyaking may makakain ang isang matandang babaing walang pamilya. Hindi siya nagreklamo tungkol sa posisyong iyon, at hindi niya ginamit ang posisyong iyon bilang hagdan. Doon nagsimula ang kanyang kadakilaan. Ang taong tapat sa tinapay ay siyang pinagkatiwalaan ng katotohanan. Kung hindi mo mabasa nang buo ang Mga Gawa 6:3, mahihirapan kang maintindihan ang Mga Gawa 7. Ang parehong Espiritu na pumupuspos sa kanya habang nagsusukat ng pagkain ang siya ring pumupuspos sa kanya sa harap ng Sanedrin.
Ang hukuman. Ang ikalawang sandali ay ang paglilitis. Nakatayo si Esteban sa harap ng pitumpung pinakamakapangyarihang relihiyosong lalaki sa Israel, na may mga saksing sinungaling sa magkabilang panig. Ang nakakagulat ay ang tono ng kanyang pagbubukas sa Mga Gawa 7:2. Tinawag niya silang mga kapatid at mga magulang. Hindi siya nagsimula sa pagsalakay; nagsimula siya sa pagsasabi ng "ating amang si Abraham". Kabilang siya sa kanila. Mahal niya ang kasaysayang isinasalaysay niya. At dahil mahal niya iyon, naging matalim ang kanyang konklusyon. Ang talas sa Mga Gawa 7:51 ay hindi talas ng taong namumuhi kundi ng taong nasasaktan. Dito na rin dapat tayong maging tapat: hindi ito modelo para sa bawat pag-uusap natin sa hindi mananampalataya. Ito ay isang hula ng paghatol na binigkas ng isang taong puspos ng Espiritu sa harap ng isang institusyong sadyang itinakwil ang Mesias. Ang mukha niyang parang anghel at ang panalangin niyang nagpapatawad ang nagsasabi sa atin kung anong klaseng puso ang nasa likod ng mga salitang iyon.
Ang kalangitan. Ang ikatlo at pinakamahalagang sandali ay ang bumukas na langit. "Datapuwa't siya, palibhasa'y puspos ng Espiritu Santo ay tumitig na maigi sa langit, at nakita niya ang kaluwalhatian ng Dios, at si Jesus na nakatindig sa kanan ng Dios," sabi ng Mga Gawa 7:55. Ang Diyos ng kaluwalhatian na nagpakita kay Abraham sa simula ng kanyang sermon ay siya ring nagpakita kay Esteban sa dulo nito. Sarado ang pintuan ng hukuman; bukas ang pintuan ng langit. At ang Panginoon ay hindi nakaupo. Tumayo siya. Tumayo ang Saksi para sa kanyang saksi, ang Abogado para sa kanyang kliyente, ang Hari upang salubungin ang kanyang sundalong pauwi na.
Pagkatapos ay dumating ang mga bato. At ang huling salita ni Esteban ay hindi tungkol sa kanyang sarili. Sabi ng Mga Gawa 7:60: "At siya'y nanikluhod, at sumigaw ng malakas na tinig, Panginoon, huwag mong iparatang sa kanila ang kasalanang ito. At pagkasabi niya nito, ay nakatulog siya." Lumuhod ang taong binabato. Hindi tumakbo, hindi nanumpa, kundi lumuhod. At ang salitang ginamit ng Bibliya para sa kanyang kamatayan ay nakatulog, dahil para sa taong nakakita ng nakatayong Panginoon, ang kamatayan ay naging pagtulog lamang.
Ano ang matututuhan natin kay Esteban
Walang maliit na tungkulin sa kaharian. Kung naghihintay ka ng mas malaking plataporma bago ka maging tapat, baliktad ang pagkakaintindi mo sa kung paano kumikilos ang Diyos. Ang pinagkatiwalaan ng pitong mesa ang siyang nakatayo sa harap ng Sanedrin. Ang kabanalang nabuo habang namamahagi ng tinapay ang siyang nagtaguyod sa kanya habang pinupukol ng bato. Hindi ka gagawing bayani ng Diyos sa isang sandali ng krisis kung hindi ka naging tapat sa libo-libong sandaling walang nakakakita.
Ang katotohanan at ang pagpapatawad ay hindi magkaaway. Ang sumigaw ng pinakamatalim na salita sa Mga Gawa 7:51 ay siya rin ang bumigkas ng pinakamalambot na panalangin sa Mga Gawa 7:60. Marami sa atin ang pumipili ng isa: alinman ay nagiging matapang tayo pero mapait, o nagiging mabait tayo pero duwag. Si Esteban ay hindi nagpalambot ng katotohanan upang mapalapit sa tao, at hindi rin niya ginamit ang katotohanan bilang sandata upang masaktan sila. Sinabi niya ang buong totoo, at pagkatapos ay nagdasal para sa mga taong nagagalit sa kanya. Ang katapangan na walang pagpapatawad ay hindi katapangan.
Ang kabayanihan ay bunga ng pagkakita, hindi ng pagpupursige. Hindi pinanindigan ni Esteban ang kanyang paninindigan dahil sa lakas ng loob. Tumitig siya sa langit at nakita niya si Jesus. Ang nakita niya ang nagpatayo sa kanya. Ganito rin ang nangyayari sa atin: hindi tayo nagiging matatag sa pamamagitan ng pagpiga sa sariling kalooban kundi sa pamamagitan ng pagtingin sa isang Panginoong buhay, maluwalhati, at nakatayo para sa atin. Kapag nakita mo kung sino ang naghihintay sa dulo, nagbabago ang timbang ng lahat ng pinagdadaanan mo sa ngayon.
At may ikaapat na aral na hindi mo makikita sa buhay ni Esteban kundi sa kanyang kamatayan. "At si Saulo ay sumangayon sa kaniyang pagkamatay. At nang araw na yaon ay nagkaroon ng malaking paguusig laban sa iglesia na nasa Jerusalem; at silang lahat ay nagsipangalat sa lahat ng mga dako ng Judea at Samaria, maliban na sa mga apostol," sabi ng Mga Gawa 8:1. Ang pagpatay kay Esteban ang nagbuyo ng pag-uusig na nagkalat sa mga mananampalataya, at ang pagkakalat na iyon ang nagdala ng Magandang Balita sa Samaria, sa Fenicia, sa Cipre, at sa Antioquia. Ang mga batong inihagis upang patahimikin ang isang tinig ang naging mga binhing nagkalat ng mensahe sa buong mundo.
Ang Salamin
Marahil ay hindi ka pa binabato. Pero alam mo kung ano ang pakiramdam ng tumayo nang mag-isa.
Alam mo iyon kapag ikaw ang nag-iisang hindi sumasali sa tsismis sa opisina at bigla kang hindi na inaanyayahan sa tanghalian. Kapag sinabi mong hindi sa isang kasunduang maganda ang kita pero marumi ang paraan, at natatanaw mong iniuuwi ng iba ang bonus na sana ay sa iyo. Kapag ikaw ang nag-iisang nananalangin sa isang pamilyang hindi na naniniwala, at tinitingnan ka nila na parang mahina ang ulo. Kapag ang katapatan sa iyong asawa, sa iyong katawan, sa iyong oras, ay tila walang nakakakita at walang nagpapasalamat.
Narito ang itinuturo sa iyo ng Mga Gawa 7:55. Hindi ka talaga nag-iisa. Sa mga sandaling pakiramdam mo ay sarado ang lahat ng pintuan sa paligid mo, bukas ang isa sa itaas, at ang Panginoong nakatayo roon ay nakatingin sa iyo. Hindi siya nakaupong walang pakialam habang ikaw ay nilalamon ng kahihiyan. Tumatayo siya para sa mga nagsasalita ng kanyang pangalan.
Pero hayaan mong kutkutin din ng kuwentong ito ang isa pang bahagi mo. Napakadali nating gamitin si Esteban upang bigyang-katwiran ang ating pagiging magaspang. Sumasagot tayo nang matalim sa social media, sinisira natin ang kapayapaan sa hapagkainan, at tinatawag natin itong katapatan sa katotohanan. Pero may dalawang bagay si Esteban na madalas kulang sa atin: isang mukhang parang anghel, at isang panalangin para sa mga sumasakit sa kanya. Kaya mo bang ipanalangin nang tapat ang taong huli kang sinaktan? Kaya mo bang sabihin ang pangalan ng iyong katunggali sa panalangin nang walang pait sa dila?
Nagsimula si Esteban sa mesa, sa pagsilbi sa mga balo. Doon ka rin magsisimula. Hindi sa dakilang pagsubok kundi sa maliit na katapatan ngayong linggo.
Ipinaliwanag para sa mga bata
Ang kuwento ni Esteban ay may dugo at mga bato, kaya kailangang maingat ang paraan ng pagsasalaysay nito sa mga bata. Pero huwag mong iwasan ang kuwento, dahil ito ay isa sa pinakamalinaw na larawan sa Bibliya ng isang taong hindi nag-iisa kahit mukhang mag-iisa.
Para sa mas maliliit, pwede mong simulan ito sa pagkain. Si Esteban ang lalaking tinawag ng iglesia upang siguraduhing may makakain ang mga lolang walang pamilya. Isa siyang taong mabait, puno ng Espiritu Santo, at tapat sa maliliit na bagay. Pagkatapos ay sabihin mo na ikinuwento niya kay Jesus ang maraming tao, at galit ang ilan sa kanya dahil doon. Nang saktan nila siya, hindi siya gumanti. Tumingin siya sa langit, at nakita niyang naghihintay sa kanya si Jesus, nakatayo, parang isang tatay na tumatayo kapag umuuwi ang kanyang anak. At ipinagdasal pa niya ang mga taong sumasakit sa kanya.
Para sa mas malalaki, pwede mo nang ipakilala ang tanong na mahalaga: bakit hindi gumanti si Esteban? Dahil naaalala niya ang ginawa ni Jesus sa krus. Para sa mga tinedyer, magandang pag-usapan ang gastos ng pagiging tapat kapag ikaw lang ang naiiba sa grupo.
May mga tiyak na paliwanag kami para sa iba't ibang edad: para sa mga preschooler na tatlo hanggang anim na taon, para sa mga batang pito hanggang labindalawa, at para sa mga kabataang labindalawa pataas. Piliin mo ang angkop sa edad ng anak mo, at hayaan mong ang huling larawan sa isip nila ay hindi ang mga bato kundi ang bukas na langit.
Mga madalas itanong
Sino si Esteban sa Bibliya?
Si Esteban ay isang Kristiyanong Judio na nagsasalita ng Griego, isa sa pitong lalaking pinili ng unang iglesia sa Jerusalem upang mangasiwa sa pamamahagi ng pagkain sa mga balo, ayon sa Mga Gawa 6:1-6. Inilarawan siya bilang taong puspos ng pananampalataya at ng Espiritu Santo, at puspos ng biyaya at kapangyarihan. Hindi siya nanatili sa gawaing pang-administratibo; nangaral siya, gumawa ng mga tanda at kababalaghan, at hindi siya makayanan sa pagtatalo ng kanyang mga kalaban. Siya ang kauna-unahang Kristiyanong pinatay dahil sa kanyang pananampalataya kay Jesus.
Bakit binato si Esteban hanggang mamatay?
Opisyal, inakusahan siya ng paglapastangan sa templo at sa Kautusan ni Moises, batay sa patotoo ng mga saksing binayaran at sinanay. Ang tunay na dahilan ay ipinakita niya mula mismo sa kasaysayan ng Israel na laging tinatanggihan ng bayan ang mga isinusugo ng Diyos, at na ang pinakahuling tinanggihan ay si Jesus na Mesias. Nang sabihin niya sa Mga Gawa 7:51 na sinasalangsang nila ang Espiritu Santo gaya ng kanilang mga ninuno, hindi na nila kinaya. Dinala nila siya sa labas ng lungsod at binato, na siyang parusa sa paglapastangan ayon sa Kautusan.
Ano ang ibig sabihin ng pangalang Esteban?
Ang pangalang Esteban ay mula sa salitang Griego na Stephanos, na ang ibig sabihin ay korona o putong, ang uri ng koronang ipinapatong sa ulo ng nanalo sa isang paligsahan. Hindi aksidenteng magandang detalye ito. Ang lalaking nagngangalang Korona ang unang nagbuwis ng buhay para kay Cristo, at ang Bagong Tipan ay paulit-ulit na nangangako ng korona ng buhay sa mga nananatiling tapat hanggang kamatayan. Ang kanyang Griegong pangalan ay nagpapahiwatig din na lumaki siya sa labas ng Palestina o sa isang pamilyang nagsasalita ng Griego.
Diyakono ba si Esteban?
Hindi direktang tinatawag na diyakono si Esteban sa Mga Gawa 6; ang ginamit doon ay ang pandiwang Griego para sa paglilingkod. Karamihan sa mga Kristiyano sa buong kasaysayan ay itinuturing ang pitong lalaki bilang ang unang hugis ng tungkulin ng diyakono sa iglesia, at tama naman ang diwa niyon. Pero mahalagang pansinin na hindi lamang pamamahagi ng pagkain ang ginawa ni Esteban. Nangaral siya, nakipagtalo sa mga guro ng Kautusan, at gumawa ng mga tanda. Ang paglilingkod sa mesa at ang pagpapahayag ng Salita ay hindi magkahiwalay na mundo sa kanya.
Bakit nakatayo si Jesus nang makita siya ni Esteban?
Sa halos lahat ng ibang talata ng Bagong Tipan, nakaupo si Jesus sa kanan ng Diyos, tanda ng tapos nang gawain at ng ganap na kapangyarihan. Sa Mga Gawa 7:55 lamang siya nakatindig. Ilang paliwanag ang ibinigay ng mga mananampalataya sa paglipas ng panahon, at hindi sila nagkakasalungat: tumayo siya bilang Abogado na nagtatanggol sa kanyang saksi sa harap ng isang maling hatol, bilang Hukom na nagpapahayag ng tunay na desisyon, at bilang Panginoong sumasalubong sa kanyang lingkod na pauwi na. Anuman ang diin, iisa ang mensahe: hindi pinabayaan ng langit ang namamatay na si Esteban.
Ano ang laman ng sermon ni Esteban sa Mga Gawa 7?
Ito ang pinakamahabang talumpati sa aklat ng Mga Gawa, at halos buo itong salaysay ng kasaysayan ng Israel. Sinimulan niya ito sa Mga Gawa 7:2 sa pagpapakita ng Diyos ng kaluwalhatian kay Abraham sa Mesopotamia, bago pa may templo o lupang pangako. Dumaan siya kay Jose, kay Moises, sa Exodo, sa tabernakulo, at sa templo ni Solomon. Dalawa ang punto niya: hindi nakakulong ang Diyos sa isang gusali, at paulit-ulit na tinatanggihan ng bayan ang mga isinusugo niyang tagapagligtas. Sa dulo ay ipinakita niyang ang huling tinanggihan ay si Jesus mismo.
Masyado bang magaspang ang sinabi ni Esteban sa Mga Gawa 7:51?
Matalim nga ito sa modernong pandinig, pero hindi ito galing sa kanyang galit. Ang mga katagang matigas ang ulo at di tuli ang puso ay hiniram niya sa Exodo, sa Deuteronomio, at sa mga propeta, ang mismong wika ng Diyos sa kanyang bayan noong mga panahong tinatanggihan nila siya. Nagsalita siya bilang propeta sa harap ng pinakamataas na relihiyosong hukuman na sadyang pumatay sa Mesias. Mahalaga ring tandaan na ang parehong bibig ay nanalangin para sa kanyang mga pumatay. Hindi ito lisensya para sa ating kagaspangan sa pakikipag-usap.
Ano ang kinalaman ni Saulo sa kamatayan ni Esteban?
Inilagay ng mga saksi ang kanilang mga damit sa paanan ng isang binatang nagngangalang Saulo, at sinasabi ng Mga Gawa 8:1 na sumang-ayon siya sa pagkamatay ni Esteban. Si Saulo na ito ang magiging Apostol Pablo. Makalipas ang maraming taon, sa Mga Gawa 22:20, siya mismo ang babalik sa alaalang iyon nang may bigat sa konsensiya. Hindi masasabing si Esteban ang direktang dahilan ng pagbabagong-loob ni Pablo, pero hindi rin mapagkakaila na ang panalangin ng isang namamatay na lalaki ay nabuhat sa langit, at ang pinakamalaking misyonero sa kasaysayan ay dating tagabantay ng mga damit ng kanyang mga pumatay.
Si Esteban ba talaga ang unang martir ng iglesia?
Oo, siya ang unang naitalang Kristiyanong pinatay dahil sa kanyang patotoo kay Jesus pagkatapos ng Pentecostes. Si Juan Bautista ay pinatay bago pa ang muling pagkabuhay, at si Jesus mismo ang tunay na unang nagbuwis ng buhay, pero bilang miyembro ng iglesia, si Esteban ang nauna. Ang salitang Griego para sa saksi ay martys, kung saan nagmula ang salitang martir, at sa kanyang kuwento nagsimulang magkaroon ng ganoong kahulugan ang salita. Si Santiago na kapatid ni Juan ang sumunod, ayon sa Mga Gawa 12:2.
Ano ang naging bunga ng kamatayan ni Esteban?
Isang malawakang pag-uusig na nagkalat sa mga mananampalataya palabas ng Jerusalem, ayon sa Mga Gawa 8:1. Ang hindi inaasahan ay ito: ang mga nagsipangalat ay nangaral saanman sila mapadpad. Nakarating ang Magandang Balita sa Samaria sa pamamagitan ni Felipe, at ayon sa Mga Gawa 11:19, umabot ito sa Fenicia, Cipre, at Antioquia, ang lungsod na magiging base ng mga misyon ni Pablo. Ang pagtatangkang patahimikin ang isang tinig ay naging dahilan ng paglaganap ng mensahe sa buong mundong Romano.
Bakit sinabi ng Bibliya na parang mukha ng anghel ang mukha ni Esteban?
Sinabi iyon sa Mga Gawa 6:15, habang nakatitig sa kanya ang buong Sanedrin bago pa man siya nagsalita. Para sa mga Judiong nakakaalam ng kanilang kasaysayan, may isa itong malinaw na alaala: ang mukha ni Moises na nagliwanag matapos makipag-usap sa Diyos sa bundok. Ang akusasyon sa kanya ay paglapastangan kay Moises, at ang Diyos mismo ang sumagot sa akusasyong iyon bago pa siya magbukas ng bibig. Hindi ito tanda ng kanyang kabanalan lamang kundi tanda ng presensiya ng Diyos sa kanya.
Paano tayo dapat magdasal batay sa halimbawa ni Esteban?
Dalawa ang huling panalangin niya, at pareho silang sulit tandaan. Una, ipinagkatiwala niya ang kanyang espiritu kay Jesus, na halos katulad ng ipinanalangin ni Jesus sa krus sa Ama, pero ngayon ay nakadirekta kay Jesus mismo, isang maagang patotoo na siya ay Diyos. Ikalawa, hiniling niya sa Mga Gawa 7:60 na huwag iparatang sa kanila ang kasalanang iyon. Ang mga panalanging ito ang turo: ipagkatiwala ang sarili sa Panginoon, at tumangging hawakan ang pait laban sa mga sumasakit sa iyo.
Bilang pagtatapos
Kung may isang larawang dadalhin mo mula sa pahinang ito, sana ay iyong bumukas na langit at ang isang Panginoong hindi nakaupo. Ang buong buhay ni Esteban ay bumabagsak sa sandaling iyon. Isang lalaking nagsimula sa pamamahagi ng pagkain sa mga balo, nagtapos sa labas ng pader ng Jerusalem, nakaluhod sa alabok, at habang lumalabo ang kanyang paningin ay nakita niya ang pinakamalinaw na bagay na makikita ng sinuman: si Jesus, nakatindig, para sa kanya.
Hindi siya namatay bilang talunan. Namatay siya bilang saksi, at ang ibig sabihin ng saksi ay may kinatatayuang katotohanan na mas matibay kaysa sa buhay niya. Ang mga batong ipinukol upang wakasan ang kanyang mensahe ang nagpakalat nito mula Jerusalem hanggang sa dulo ng mundo, at ang binatang nagbabantay ng mga damit ay nagsulat kalaunan ng halos kalahati ng Bagong Tipan.
Kung gusto mong ipagpatuloy ito, basahin mo nang buo at mabagal ang Mga Gawa 6 hanggang 8 sa isang upuan, at tanungin mo ang sarili mo sa bawat talata: ano ang kinatatakutan kong mawala kapag binigkas ko ang pangalan ni Jesus sa lugar kung saan ako naroroon? Pagkatapos ay tumingala ka. Nakatayo pa rin ang Panginoon para sa iyo.
