Kitabu cha Biblia

Injili ya Mathayo: Yesu ni Mfalme Aliyeahidiwa

Utangulizi

Fikiria mtu ameketi forodhani, mezani pake kuna vitabu vya hesabu, kalamu, na sanduku la fedha za Kaisari. Kazi yake ni kuandika majina: nani amelipa, nani anadaiwa, nani ni raia wa ufalme wa Rumi. Watu wanampita wakinong'ona, kwa sababu mtoza ushuru ni mtu aliyeuza ndugu zake kwa himaya ya kigeni. Kisha siku moja mwalimu kutoka Nazareti anasimama mbele ya meza yake na anasema maneno mawili: "Nifuate."

Mtu huyo aliondoka, akaacha vitabu vya Kaisari, na miaka baadaye akachukua kalamu tena. Wakati huu hakuandika orodha ya wanaodaiwa ushuru, bali orodha ya ukoo wa Mfalme wa kweli, na baada yake sura ishirini na nane zinazotangaza kwamba ufalme wa mbinguni umekaribia.

Katika ukurasa huu utaona ni kwa nini Injili ya Mathayo imeandikwa kama hati ya kutawazwa kwa Mfalme, jinsi kitabu hiki kimeundwa, mada zake kuu, mistari yake muhimu, na namna unavyoweza kukisoma kwa manufaa halisi ya moyo wako.

Mtazamo wa mwongozo huu

Mwongozo huu hausomi Mathayo kama mkusanyiko wa hadithi nzuri za Yesu, bali kama hati ya kutawazwa kwa Mfalme. Kila sura inaongeza jiwe la thamani kwenye taji: ukoo wake wa kifalme, kuzaliwa kwake kulikoahidiwa, sheria yake mpya kutoka mlimani, matendo yake yenye mamlaka, na hukumu yake ya siku za mwisho. Lakini taji hili linakamilika mahali ambapo hakuna mtu aliyetarajia, juu ya msalaba, chini ya bango lililoandikwa "Mfalme wa Wayahudi." Na kwa kuwa mwandishi mwenyewe alikuwa mtoza ushuru wa himaya ya kidunia, kitabu hiki kina sauti ya mtu anayejua tofauti kati ya ufalme unaokusanya kwa nguvu na ufalme unaotoa neema bure.

Biblia inasema nini kuhusu Injili ya Mathayo?

Mathayo hafichi nia yake hata kwa sentensi moja. Anaanza na maneno haya: "Kitabu cha ukoo wa Yesu Kristo, mwana wa Daudi, mwana wa Ibrahimu" (Mathayo 1:1). Kwa msomaji wa Kiyahudi, hii ni sawa na kupiga kengele mbili kwa wakati mmoja. "Mwana wa Ibrahimu" inakumbusha agano la baraka kwa mataifa yote; "mwana wa Daudi" inakumbusha ahadi ya kiti cha enzi kisichoisha. Kabla Yesu hata kuzaliwa katika kurasa hizi, tumeambiwa yeye ni nani: mrithi wa ahadi.

Kisha mstari ambao unaweka moyo wa ufalme huu wazi. Malaika anamwambia Yosefu: "Naye atazaa mwana, nawe utamwita jina lake Yesu, maana, yeye atawaokoa watu wake na dhambi zao" (Mathayo 1:21). Angalia jinsi jina la Mfalme linaelezwa. Hakupewa jina la mshindi wa vita, bali jina linalomaanisha "Bwana huokoa." Adui mkubwa wa watu wake si Rumi, si umaskini, si Herode; ni dhambi zao wenyewe. Ufalme unaotangazwa katika Mathayo unaanza kwa kuondoa hatia, si kwa kuondoa askari.

Mfalme huyu hakuja kubomoa yale Mungu aliyokwisha kusema. Katika Hotuba ya Mlimani anajitangaza wazi: "Msidhani ya kuwa nalikuja kuitangua torati au chuo cha manabii; la, sikuja kutangua, bali kutimiliza" (Mathayo 5:17). Neno "kutimiliza" ni neno la mfalme, si la mwasi. Yesu hasimami kando ya Maandiko akiyahukumu; anasimama katikati yake akiyakamilisha. Torati ilionyesha njia; yeye ndiye anaiishi kwa ukamilifu na kutupatia haki tuliyokosa.

Kwa sababu hiyo, dai la Mathayo si kwamba Yesu ni mwalimu bora zaidi kati ya walimu wengi, bali kwamba yeye ndiye Mfalme aliyeahidiwa mwenye mamlaka ya kuamua maisha yetu yote. Ndiyo maana anaweka mahitaji yetu ya kila siku chini ya kitu kingine: "Bali utafuteni kwanza ufalme wake, na haki yake; na hayo yote mtazidishiwa" (Mathayo 6:33). Mtoza ushuru anayekumbuka meza yake ya fedha anaandika mstari huu kwa uzito wa mtu aliyejua maana ya kutafuta kwanza vitu vingine.

Ufalme huu unao kusudi la kimataifa. Yesu anasema: "Tena, hii Injili ya ufalme itahubiriwa katika ulimwengu wote, kuwa ushuhuda kwa mataifa yote; hapo ndipo ule mwisho utakapokuja" (Mathayo 24:14). Ufalme unaoenea si kwa jeshi bali kwa habari njema inayosemwa; hii ni sifa ya ufalme wa Mungu peke yake.

Na kitabu kinaishia kwa amri ya kifalme baada ya ufufuo: "Basi, enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu" (Mathayo 28:19). Yule aliyeanza na ukoo wa Kiyahudi anamalizia na mataifa yote. Ahadi kwa Ibrahimu inafikia mwisho wake: baraka kwa jamaa zote za dunia.

Mfalme wa Mathayo hatawala kwa upanga, bali kwa neema.

Uzi unaopita katika Biblia yote

Ukisoma Mathayo kwa uangalifu utaona ni kitabu kilichojaa vinukuu. Zaidi ya mara kumi Mathayo anasimama kama shahidi mahakamani na kusema kwa maneno yanayofanana: hili lilitokea "ili yatimie yaliyonenwa na nabii." Anataka usikose jambo moja: Yesu si mwanzo mpya usiotarajiwa, ni jibu la ahadi za karne nyingi.

Uzi unaanzia bustanini, pale Mungu alipoahidi mzao atakayemponda kichwa nyoka. Unaendelea kwa Ibrahimu, aliyeambiwa kwamba katika mzao wake mataifa yote yatabarikiwa. Unapita kwa Musa, aliyepanda mlima na kuleta torati chini kwa watu, na Mathayo anatuonyesha Yesu akipanda mlima na kutoa sheria ya ufalme kwa mamlaka yake mwenyewe. Unafika kwa Daudi, ambaye Mungu alimwambia: "Na nyumba yako na ufalme wako utathibitika mbele yako milele; kiti chako cha enzi kitafanywa imara milele" (2 Samweli 7:16). Kiti hicho kilikuwa kimeachwa wazi kwa karne nyingi, na Mathayo anaandika kuonyesha kwamba mrithi halali amefika.

Isaya alisema, "Tazama, bikira atachukua mimba, naye atazaa mwana; nao watamwita jina lake Imanueli; yaani, Mungu pamoja nasi" (Mathayo 1:23), na Mathayo anaunukuu wakati wa kuzaliwa kwa Yesu. Mika alitaja Bethlehemu, na wale wataalamu wa Mashariki wanauliza swali linaloweka mada ya kitabu wazi: "Yuko wapi yeye aliyezaliwa mfalme wa Wayahudi?" (Mathayo 2:2). Zekaria alisema mfalme atakuja mpole, amepanda punda, na Mathayo anatuonyesha siku hiyo ikitokea barabarani kuelekea Yerusalemu.

Lakini uzi huu unafika kilele mahali pa kushangaza. Manabii pia walisema juu ya mtumishi anayechomwa, anayenyamaza mbele ya washtaki wake, anayehesabiwa pamoja na wakosaji. Mathayo anaunganisha nyuzi mbili ambazo watu wengi hawakuweza kuunganisha: Mfalme na Mtumishi ni mtu mmoja. Yesu mwenyewe anaeleza hivi: "kama vile Mwana wa Adamu alivyokuja, si kutumikiwa, bali kutumika, na kutoa nafsi yake iwe fidia ya wengi" (Mathayo 20:28). Na juu ya msalaba, bango la kudhihaki linakuwa tangazo la kweli: "HUYU NI YESU MFALME WA WAYAHUDI" (Mathayo 27:37).

Hapo taji la Mathayo linakamilika. Ukoo wa sura ya kwanza ulionyesha nasaba ya kifalme; miujiza ilionyesha nguvu za kifalme; hotuba zilionyesha sheria ya kifalme; lakini msalaba unaonyesha moyo wa kifalme. Ufalme wa mbinguni unashinda kwa kufa kwa ajili ya watu wake, na siku ya tatu unafunua mamlaka yake kamili: "Nimepewa mamlaka yote mbinguni na duniani" (Mathayo 28:18). Kila kitu katika Agano la Kale kilikuwa kikinyoosha kidole kuelekea sentensi hiyo.

Mwandishi, tarehe na mazingira ya kuandikwa

Kitabu chenyewe hakitaja jina la mwandishi wake ndani ya maandishi, kama ilivyo kwa Injili nyingine tatu. Lakini kanisa la mwanzo lilikuwa na sauti moja kuhusu jambo hili. Papias, aliyeandika mwanzoni mwa karne ya pili, anataja Mathayo kama aliyekusanya maneno ya Bwana. Irenaeus, Origen, Tertullian na Eusebius wote wanaeleza vivyo hivyo, na hati za kale zinabeba kichwa kile kile: kulingana na Mathayo. Hakuna mapokeo mengine yanayoshindana na haya, na hii ni hoja yenye nguvu, kwa sababu kama kanisa lilitaka jina la kuvutia lingemchagua mtume anayeheshimika zaidi kuliko mtoza ushuru.

Ndiyo maana jina la Mathayo linavutia hasa. Marko na Luka wanamwita Lawi katika hadithi ya wito wake, lakini Injili hii inasema: "Naye Yesu, alipopita kutoka hapo, alimwona mtu, aitwaye Mathayo, ameketi forodhani; akamwambia, Nifuate. Naye akaondoka, akamfuata" (Mathayo 9:9). Na katika orodha ya mitume, sura ya kumi, ni hapa peke yake anapoitwa "Mathayo mtoza ushuru." Ni kama mtu anayeandika habari yake mwenyewe akiweka alama juu ya jambo ambalo wengine wangeliruhusu lipite kimya. Yule aliyekusanya kodi za himaya ya kidunia anajitambulisha kwa unyenyekevu kama karani wa ufalme wa mbinguni.

Kuhusu tarehe, wasomi wanajadili. Wengine wanaweka kitabu kati ya mwaka 50 na 65 baada ya Kristo; wengine wanapendekeza miaka ya 70 au 80. Hoja moja yenye uzito kwa tarehe ya awali ni hii: Yesu anatabiri kuangushwa kwa hekalu katika sura ya ishirini na nne, na Mathayo hasemi hata mara moja kwamba jambo hilo limekwisha kutokea, jambo ambalo mwandishi wa Kikristo angelitaja kwa furaha kama uthibitisho. Kwa hiyo tarehe kabla ya mwaka 70, wakati hekalu lingali linasimama, inaonekana yenye mantiki. Mahali pa kuandikwa kunahusishwa mara nyingi na Antiokia ya Shamu, mji ulikuwa na Wayahudi wengi waliomwamini Yesu pamoja na waamini kutoka mataifa.

Mazingira ya kitabu hiki yanaonekana katika kila ukurasa. Mathayo anaandika kwa Kiyunani, lakini kwa mtiririko wenye ladha ya Kiebrania. Anaeleza mila za Kiyahudi bila kuzitafsiri sana, akijua wasomaji wake wanazijua. Anasema "ufalme wa mbinguni" mara nyingi zaidi kuliko "ufalme wa Mungu," kwa heshima ya kutolitaja jina la Mungu bila lazima, tabia iliyokuwa ya kawaida kati ya Wayahudi wa siku zile. Ananukuu Agano la Kale zaidi ya Injili yoyote nyingine. Yote hii inaonyesha kusudi wazi: kuwatia nguvu waamini wa Kiyahudi waliokuwa wanaulizwa kwa dharau, ikiwa Yesu ni Masihi, kwa nini alisulubiwa, na kwa nini watu wa mataifa wanaingia katika ufalme wake? Mathayo anajibu maswali hayo kwa kurasa ishirini na nane za ushahidi.

Muundo na mada kuu

Mathayo hakuandika kwa mpangilio wa mtu anayekumbuka mambo bila utaratibu. Kitabu kimeundwa kwa ustadi wa karani mzoefu, na mtu anayeona muundo huu anaanza kusoma kwa macho mapya.

Msingi wa muundo ni hotuba tano kuu zinazopishana na masimulizi. Kwanza Hotuba ya Mlimani, sura ya tano hadi ya saba, sheria ya ufalme. Pili, maagizo kwa wanafunzi kumi na wawili wanaotumwa, sura ya kumi. Tatu, mifano ya ufalme, sura ya kumi na tatu. Nne, mafundisho juu ya maisha ya jumuiya ya waamini, sura ya kumi na nane. Tano, hotuba juu ya nyakati za mwisho na hukumu, sura ya ishirini na tatu hadi ishirini na tano. Kila mojawapo inamalizika kwa kifungu kinachofanana, kama msemo wa kufunga mlango: "Ikawa Yesu alipoyamaliza maneno hayo." Utakiona katika Mathayo 7:28, 11:1, 13:53, 19:1 na 26:1.

Hotuba tano zilizowekwa kwa uangalifu huu ni ishara ya makusudi. Musa alileta vitabu vitano; Mfalme huyu mpya anatoa mafundisho matano makuu. Mathayo anaonyesha Yesu kama Musa mkubwa zaidi, aliyeokoka kutoka kwa mfalme aliyeua watoto, aliyetoka Misri, aliyepita majini, aliyekaa jangwani siku arobaini, kisha aliyepanda mlima na kufundisha. Tofauti moja kubwa: Musa alisema "Bwana asema hivi," lakini Yesu anasema "Lakini mimi nawaambia."

Kuzunguka hotuba hizi kuna muundo mpana wa hatua tatu. Sura ya kwanza hadi ya nne ni utangulizi wa Mfalme: ukoo wake, kuzaliwa kwake, ubatizo wake, na kushindwa kwa mshawishi jangwani, kikiishia kwa tangazo lake la kwanza: "Tubuni; kwa maana ufalme wa mbinguni umekaribia" (Mathayo 4:17). Kuanzia sura ya nne hadi ya kumi na sita ni kutangaza ufalme katika Galilaya, kwa mafundisho na miujiza, hadi Petro anapokiri: "Wewe u Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai" (Mathayo 16:16). Kuanzia hapo kitabu kinageuka kama gari linaloshuka mlima kuelekea Yerusalemu, na Yesu anaanza kusema wazi juu ya kufa kwake, hadi sura ya ishirini na sita hadi ishirini na nane, mateso, msalaba, kaburi tupu, na amri ya kwenda ulimwenguni.

Mada kuu zinazopita kitabu chote ni chache lakini zenye kina. Kwanza, ufalme wa mbinguni, unaotawala msamiati wa Mathayo kama mto unaopita katika bonde. Pili, utimilifu wa Maandiko, kila ahadi ikipata jibu lake. Tatu, haki ya kweli, si ile ya kuonekana bali ile ya moyo, tofauti kubwa kati ya Yesu na Mafarisayo. Nne, kanisa kama jumuiya ya wanafunzi wa Mfalme, ni Mathayo peke yake anayetumia neno hilo katika Injili. Tano, mataifa yote, kutoka wataalamu wa Mashariki mwanzoni hadi agizo la mwisho la kufanya wanafunzi kila mahali.

Na juu ya yote, kuna ile mada ya taji linalozidi kung'aa. Mathayo anaanza na kitabu cha ukoo na kuishia na mamlaka yote mbinguni na duniani. Kati yao, kila jiwe la thamani linaongezwa: hekima yake, nguvu yake, huruma yake, kifo chake, ufufuo wake.

Mistari muhimu kutoka kitabu hiki

Mathayo 1:21 ni mstari unaoweka jiwe la msingi la kitabu chote: "Naye atazaa mwana, nawe utamwita jina lake Yesu, maana, yeye atawaokoa watu wake na dhambi zao." Wayahudi wengi walitamani mfalme atakayewaokoa kutoka mikononi ya Rumi. Mungu anatuma Mfalme wa kuwaokoa kutoka mikononi ya dhambi zao. Hii ni habari ya kuvunja moyo na kufariji kwa wakati mmoja. Inavunja moyo kwa sababu inaonyesha shida kubwa haipo nje yetu bali ndani yetu. Inafariji kwa sababu inaonyesha Mfalme hatatuacha kupambana wenyewe. Jina lake ndiyo kazi yake, na kazi yake ndiyo wokovu wetu.

Mathayo 6:33 ni mstari unaoonyesha mpangilio wa maisha katika ufalme huu: "Bali utafuteni kwanza ufalme wake, na haki yake; na hayo yote mtazidishiwa." Neno la muhimu ni "kwanza." Yesu hasemi mahitaji ya chakula, nguo na kesho hayana thamani; anasema yasitawale. Wale wanaomsikiliza wanaishi katika hali ya kutokuwa na uhakika wa kila siku, na yeye anawaita kuiweka nia yao kwa Baba anayejua mahitaji yao. Kwa mtoza ushuru aliyekuwa akikusanya utajiri kwa dhuluma, mstari huu ulikuwa na uzito wa kipekee. Aliona kwa macho yake kwamba sanduku la fedha linaweza kujaa wakati moyo ukiwa mtupu.

Ufalme kwanza; kila kitu kingine kinapata mahali pake.

Mathayo 16:18 ni mstari unaozalisha mjadala mkubwa, lakini kiini chake ni faraja: "Nami nakuambia, wewe u Petro, na juu ya mwamba huu nitalijenga kanisa langu; wala milango ya kuzimu haitalishinda." Ukumbuke muktadha. Petro amekiri kwamba Yesu ni Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai. Juu ya ukiri huo, na juu ya mtu huyu mwenye udhaifu wote aliyeuungama, Mfalme anaanza kujenga. Anasema "kanisa langu," si kanisa la Petro. Anasema "nitalijenga," yeye ndiye mjenzi. Na anasema milango ya kuzimu haitalishinda, ahadi ambayo waamini wa karne nyingi wamekumbatia wakati wa mateso, mifarakano na woga.

Mathayo 28:19 ni tangazo la mwisho la Mfalme aliyefufuka: "Basi, enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu." Amri hii inaanza na neno "basi," kwa maana inategemea mstari uliotangulia: kwa kuwa mamlaka yote ni yake, ndiyo maana tunakwenda. Sisi hatuendi kutafuta mamlaka; tunaendi kwa mamlaka yake. Na hatuendi peke yetu, kwa maana anaishia kwa maneno haya: "na tazama, mimi nipo pamoja nanyi siku zote, hata ukamilifu wa dahari" (Mathayo 28:20).

Kioo

Sasa acha nikuulize kitu ambacho Mathayo anaulizia kila msomaji wake. Kama Yesu ni Mfalme, ni kwa kiwango gani anatawala mahali unapotumia muda wako, fedha zako na nguvu zako?

Ni rahisi kumkubali Yesu kama Mwokozi na kumwacha nje ya chumba cha maamuzi. Tunamwomba anisamehe dhambi zangu, kisha tunapanga bajeti, ratiba na malengo kama kwamba yeye hayupo mezani. Mathayo 6:33 hakuruhusu utengano huo. Ile amri ya kutafuta kwanza ufalme inaigusa saa yako ya kwanza ya asubuhi, mkataba wako wa kazi, jinsi unavyoshughulikia mtu anayekudai, na yale unayonong'ona kuhusu mwenzako wa kazi. Mfalme aliyekufa kwa ajili yako ana haki ya kuingia hata katika kalenda yako.

Kuna mahali ambapo kitabu hiki kinakera. Hotuba ya Mlimani inasema hasira ni jamaa ya uuaji na tamaa ya siri ni jamaa ya uzinzi. Inasema tusamehe mara sabini na saba. Inasema tuwapende maadui. Kama umepata hisia kwamba viwango hivi ni juu sana kwako, umesikia kwa usahihi. Hivyo ndivyo Mathayo anavyotupeleka mahali pa kukiri kwamba tunahitaji Mfalme ambaye pia ni Mwokozi.

Na hapo ndipo kitabu hiki kinaachilia huru. Kwa kila mtu anayehisi uzito wa kutokuwa mzuri vya kutosha, katika kazi, katika nyumba, katika mwili wako unaochoka, katika upweke unaokuandama usiku, sauti ya Yesu katika Mathayo 11:28 inasema: "Njoni kwangu, ninyi nyote msumbukao na wenye kulemewa na mizigo, nami nitawapumzisha." Mfalme huyu hakusanyi ushuru kutoka kwako. Anachukua mzigo wako. Yule mtoza ushuru aliyeandika kitabu hiki alijua tofauti hiyo kwa uzoefu wake mwenyewe, na anaandika ili wewe pia ujue.

Imeelezwa kwa watoto

Watoto wanapenda hadithi za wafalme, na hii ni mojawapo ya sababu Injili ya Mathayo inawafikia kwa urahisi wa kushangaza. Unaweza kuanza hivi: kulikuwa na ahadi ya zamani sana kwamba siku moja Mungu atatuma Mfalme mzuri kabisa, ambaye hataogopa, hatadanganya, na hatawaumiza watu wake. Watu waliongoja kwa muda mrefu sana. Kisha usiku mmoja, katika mji mdogo wa Bethlehemu, Mfalme huyo alizaliwa, lakini hakuzaliwa katika jumba la kifalme. Alizaliwa katika sehemu ya kawaida, na jina lake likawa Yesu, jina linalomaanisha kwamba yeye anaokoa.

Kwa watoto wadogo, unaweza kusimamia hapo, ukiongeza kwamba Mfalme huyu alipenda watoto, aliwaita kwake, na aliwaambia wanafunzi wake wasiwazuie. Kwa watoto wakubwa zaidi, unaweza kuingia katika kile ambacho Mfalme huyu alifundisha mlimani, kwamba nguvu ya kweli inaonekana katika upole, na katika ile amri ya mwisho kwamba habari hii nzuri ipelekwe kwa watu wote wa dunia.

Njia rahisi ya kuwaonyesha kilele cha kitabu ni bango lililowekwa juu ya msalaba. Wale askari waliliandika kwa dharau, "Huyu ni Yesu, Mfalme wa Wayahudi," bila kujua walikuwa wanaandika ukweli mkubwa kabisa katika historia.

Kwa maelezo yaliyoandaliwa kwa makundi mahususi ya umri, tunayo maelekezo ya watoto wa miaka mitatu hadi sita, ya watoto wa shule wa miaka saba hadi kumi na miwili, na ya vijana wa miaka kumi na miwili na kuendelea, kila mojawapo kwa lugha, maswali na mifano inayolingana na umri wao.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Nani aliandika Injili ya Mathayo?

Mapokeo ya kanisa la mwanzo, kuanzia Papias katika karne ya pili hadi Irenaeus, Origen na Eusebius, yanamtaja Mathayo, mtume ambaye zamani alikuwa mtoza ushuru katika Kapernaumu na aliyeitwa pia Lawi. Kitabu chenyewe hakitaji jina lake ndani ya maandishi, lakini hati zote za kale zinabeba kichwa kile kile, na hakuna mapokeo yanayoshindana. Jambo linaloimarisha ushuhuda huu ni kwamba katika Mathayo 10:3 mwandishi anajiita "Mathayo mtoza ushuru," cheo cha dharau ambalo mtu mwingine hangelisisitiza kwa hiari.

Injili ya Mathayo iliandikwa mwaka gani?

Wasomi hawana jibu moja. Wengi wa mapokeo ya kihafidhina wanaweka kitabu kati ya mwaka 50 na 65 baada ya Kristo, wakati wengine wanapendekeza miaka ya 70 hadi 85. Hoja yenye nguvu kwa tarehe ya mapema ni kwamba Yesu anatabiri kuangushwa kwa hekalu la Yerusalemu katika Mathayo 24, lakini Mathayo hasemi mahali popote kwamba tabiri hilo limekwisha kutimia, jambo ambalo mwandishi wa Kikristo angelitumia kama uthibitisho wenye uzito. Hii inapendekeza kitabu kiliandikwa hekalu lingali linasimama.

Kwa nini Injili ya Mathayo inaanza na orodha ndefu ya ukoo?

Kwa sababu orodha hiyo ni hoja, si mapambo. Mathayo anaandika kwa wasomaji wanaojua kwamba Masihi lazima atoke katika mstari wa Daudi, kwa hiyo anaanza kwa kuthibitisha nasaba ya Yesu: "mwana wa Daudi, mwana wa Ibrahimu" (Mathayo 1:1). Ni kama kuweka hati ya urithi mezani kabla ya kuanza kesi. Jambo la kushangaza ni majina yaliyomo, akiwemo Tamari, Rahabu, Ruthu na mke wa Uria, wanawake wenye historia ngumu. Ukoo wa Mfalme umejaa neema kwa watu wasiotarajiwa.

Kwa nini Mathayo anasema "ufalme wa mbinguni" na si "ufalme wa Mungu"?

Tofauti hii ni ya lugha na heshima, si ya maana. Wayahudi wengi wa karne ya kwanza waliepuka kutamka jina la Mungu bila lazima, na badala yake walitumia maneno mengine yenye heshima, kama "mbingu." Kwa kuwa Mathayo anaandika hasa kwa wasomaji wa Kiyahudi, anatumia msemo unaowagusa mioyoni. Ukilinganisha maandiko yanayofanana katika Marko na Luka utaona misemo hiyo miwili inatumika kwa kubadilishana, kwa mfano katika mifano ya ufalme, hivyo hakuna ufalme wa aina mbili tofauti.

Injili ya Mathayo ina sura ngapi na imeundwa vipi?

Mathayo ina sura ishirini na nane. Muundo wake unategemea hotuba tano kuu za Yesu zinazopishana na masimulizi ya matendo yake: Hotuba ya Mlimani, maagizo kwa mitume, mifano ya ufalme, mafundisho juu ya jumuiya ya waamini, na hotuba ya nyakati za mwisho. Kila hotuba inafungwa kwa maneno yanayofanana, "Ikawa Yesu alipoyamaliza maneno hayo." Kitabu kinaanza na ukoo na kuzaliwa kwa Yesu, kinaendelea na huduma yake, na kinaishia na mateso, msalaba, ufufuo na agizo la kwenda kwa mataifa yote.

Ni tofauti gani kati ya Mathayo, Marko, Luka na Yohana?

Injili zote nne zinamwelezea Yesu yule mmoja, lakini kila mwandishi anaonyesha upande fulani kwa msomaji fulani. Mathayo anaandika kwa mtazamo wa Kiyahudi na anamsisitiza Yesu kama Masihi na Mfalme aliyeahidiwa, akinukuu Agano la Kale mara nyingi. Marko anaandika kwa haraka na kwa vitendo, akimwonyesha Yesu kama Mtumishi mwenye mamlaka. Luka anaandika kwa uangalifu wa mtaalamu, akisisitiza huruma ya Yesu kwa waliotengwa. Yohana anachagua ishara saba na mafundisho marefu, akitangaza wazi uungu wa Kristo.

Mathayo 5:17 inamaanisha nini kwa Wakristo na sheria ya Musa?

Yesu anasema, "Msidhani ya kuwa nalikuja kuitangua torati au chuo cha manabii; la, sikuja kutangua, bali kutimiliza" (Mathayo 5:17). Maana yake si kwamba kila kanuni ya Agano la Kale inaendelea kutumika kama ilivyokuwa, bali kwamba Yesu anakamilisha kusudi la torati yote. Sheria za dhabihu zinapata utimilifu wake katika kifo chake; sheria za maadili zinapata kina chake katika mafundisho yake; ahadi za manabii zinapata jibu lake katika nafsi yake. Kwa hiyo tunaisoma torati kupitia Kristo, si kando yake.

Je, Mathayo 16:18 inamaanisha kwamba Petro ni msingi wa kanisa?

Muktadha unaonyesha kwamba jambo linalojengwa juu ni ukiri wa Petro kwamba Yesu ni Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai. Petro alikuwa kweli wa kwanza katika kutangaza ukweli huo hadharani, na hivyo alikuwa jiwe la kwanza katika ujenzi huo, kama Waefeso 2:20 inavyoeleza kwamba kanisa limejengwa juu ya msingi wa mitume na manabii, Yesu Kristo mwenyewe akiwa jiwe kuu la pembeni. Lakini Yesu anasema "nitalijenga kanisa langu," kwa hiyo mwenye kanisa na mjenzi wake ni yeye.

Mathayo 24 inahusu nini, na inatugusa vipi leo?

Sura hii ni jibu la Yesu kwa maswali ya wanafunzi juu ya kuangushwa kwa hekalu na juu ya kuja kwake. Ndani yake anazungumzia machafuko, mateso, manabii wa uongo, na hitaji la kuwa macho. Kilele cha kusudi lake kinaonekana katika Mathayo 24:14: "Tena, hii Injili ya ufalme itahubiriwa katika ulimwengu wote, kuwa ushuhuda kwa mataifa yote; hapo ndipo ule mwisho utakapokuja." Kwa hiyo mwitikio anaotaka si kubashiri tarehe, bali kuwa waaminifu na kushiriki habari njema.

Kwa nini Yesu anaitwa "Mwana wa Daudi" mara nyingi katika Mathayo?

Kwa sababu Mungu alimwahidi Daudi kwamba kiti chake cha enzi kitathibitishwa milele, na wakati Mathayo anaandika, kiti hicho kilikuwa kimekaa bila mrithi wa kweli kwa karne nyingi. Kwa kumwita Yesu "Mwana wa Daudi," Mathayo anatangaza kwamba ahadi hiyo imetimia. Cheo hiki kinaonekana mara nyingi katika vinywa vya watu wanaohitaji rehema, kama vipofu wanaolia, "Uturehemu, Mwana wa Daudi," ishara kwamba ufalme wa Mfalme huyu ni ufalme wa huruma kwa wanyonge.

Je, Injili ya Mathayo iliandikwa kwa Kiebrania kwanza?

Papias anasema Mathayo alikusanya maneno ya Bwana "kwa lugha ya Kiebrania," na baadhi ya waandishi wa mwanzo walirudia dai hilo. Hati zote tunazomiliki leo ziko katika Kiyunani, na Kiyunani chake kinaonekana kuwa asilia badala ya tafsiri, ingawa kina ladha ya Kisemiti. Uwezekano mmoja ni kwamba Mathayo aliandika mkusanyiko wa mafundisho kwa Kiaramu au Kiebrania, na Injili tuliyo nayo ni kazi kamili aliyoiandika kwa Kiyunani kwa jamii iliyokuwa ikitumia lugha hiyo.

Nianze wapi kama nataka kusoma Injili ya Mathayo kwa mara ya kwanza?

Njia rahisi ni kusoma sura moja kwa siku kwa mwezi mmoja, kwa kuwa kitabu kina sura ishirini na nane. Anza sura ya kwanza bila kuruka orodha ya ukoo, kwa sababu hoja ya kitabu inaanza hapo. Kaa kwa siku tatu katika Hotuba ya Mlimani, sura ya tano hadi ya saba, badala ya kuipita haraka. Ukifika sura ya ishirini na sita, punguza mwendo kabisa. Ukimaliza sura ya mwisho, rudi mwanzo mara moja; mara ya pili unaona vitu vingi ambavyo hukuvyoona mwanzoni.

Mwongozo wa kusoma kwa vitendo

Kitabu chenye sura ishirini na nane kinaenda vizuri kwa mwezi mmoja wa kusoma, sura moja kila siku, na dakika kumi za kutosha kwa mwenye ratiba ngumu. Lakini kama unataka kusoma kwa kina, jaribu mgawanyo wa sehemu tano unaofuata muundo wa kitabu chenyewe.

Wiki ya kwanza, soma sura ya kwanza hadi ya nne kwa swali moja akilini: Mfalme huyu anatambulishwa vipi? Andika kila mahali unapoona maneno "ili yatimie yaliyonenwa na nabii," na fungua Agano la Kale kufuatilia vinukuu hivyo. Utashangaa kuona ni kwa kiasi gani Mathayo anajenga hoja yake kwa Maandiko ya zamani.

Wiki ya pili, kaa katika Hotuba ya Mlimani, sura ya tano hadi ya saba. Usisome sura yote kwa mkupuo. Chagua kifungu kimoja kila siku, kisome kwa sauti, na uulize swali gumu: hii inagusa nini katika maisha yangu ya juzi na jana? Soma Mathayo 6:33 mara kadhaa katika wiki hiyo, na uandike orodha yako mwenyewe ya vitu unavyotafuta kwanza.

Wiki ya tatu, endelea kwa sura ya nane hadi ya kumi na sita, mahali pa matendo, miujiza, mifano na upinzani unaoongezeka. Angalia jinsi huruma na mamlaka zinavyoenda pamoja katika Yesu, na kaa siku moja nzima katika ukiri wa Petro na ahadi ya Mathayo 16:18.

Wiki ya nne, soma sura ya kumi na saba hadi ya ishirini na tano, safari ya kwenda Yerusalemu, mafundisho juu ya maisha ya jumuiya ya waamini, mapambano na viongozi wa dini, na hotuba juu ya nyakati za mwisho. Hapa Mathayo anaangaza mambo ya moyo: kiburi, msamaha, fedha, unafiki, na kuwa macho.

Wiki ya tano, sura ya ishirini na sita hadi ishirini na nane. Soma polepole sana, kwa unyenyekevu. Hapa taji la Mfalme linakamilika kwa njia isiyotarajiwa, na kaburi tupu linaachilia amri ya kwenda ulimwenguni.

Nyongeza tatu zinasaidia. Kwanza, kuwa na kitabu au daftari la kuandika, kwa maana neno linaloandikwa linabaki. Pili, soma pamoja na mtu mwingine, kwa sababu Mathayo aliandika kwa jumuiya na si kwa mtu wa peke yake. Tatu, anza na sala fupi kila siku, ukimwomba Roho Mtakatifu akufundishe unyenyekevu wa kumsikiliza Mfalme.

Kwa kuhitimisha

Injili ya Mathayo ni hati ya kutawazwa iliyoandikwa kwa mkono wa mtu aliyekuwa akikusanya kodi kwa himaya ya kidunia. Ndiyo maana kitabu hiki kina kina cha kipekee. Yule aliyejua maana ya kutumikia ufalme unaochukua kwa nguvu anaandika kurasa ishirini na nane juu ya ufalme unaotoa neema bure. Anaanza kwa nasaba ya kifalme, anaendelea na sheria ya mlima, matendo ya huruma, mifano ya ufalme, hukumu ya siku za mwisho, na kufika kwenye kilele ambapo taji linakamilika juu ya msalaba, chini ya bango la kudhihaki lililoandika ukweli mkubwa kabisa.

Taji la Mfalme huyu limekamilika msalabani.

Ikiwa unataka kuendelea, chagua kimoja cha vifungu vitatu: Hotuba ya Mlimani kwa mtu anayetaka kujua jinsi maisha ya ufalme yanavyoonekana; sura ya kumi na tatu kwa mtu anayetaka kuelewa mifano ya Yesu; au sura tatu za mwisho kwa mtu anayetaka kuona moyo wa Mfalme wazi kabisa. Kisha rudi kwa maneno ya mwisho ya kitabu, kwa maana ndiyo yanayotutuma na kutufariji kwa wakati mmoja: "mimi nipo pamoja nanyi siku zote, hata ukamilifu wa dahari" (Mathayo 28:20).

Shiriki ukurasa huu

Saidia kueneza injili. Mtumie mtu maelezo haya ambaye anaweza kutiwa moyo nayo.

WhatsApp Email Facebook X / Twitter
Mstari wa kila siku

Kifungu na tafakari katika kikasha chako kila asubuhi

Kila asubuhi utapokea kifungu cha Biblia pamoja na tafakari fupi ili kuanza siku yako. Tayari 3.418 watu wanasoma pamoja.

Kwanza utapokea barua pepe ya uthibitisho. Unaweza kujiondoa wakati wowote kwa mbofyo mmoja.

Ukuta wa maarifa

Ni nini kinachokugusa katika Maandiko? Tunaweza kukuombea nini? Tunaweza kumshukuru Mungu kwa nini?

Funuo Uhariri tarehe Ayubu 5:26

Utafika kaburini katika uzee wako mtimilifu, kama mganda wa ngano ukusanywapo kwa wakati wake." Mganda haukatwi kabla ya kuiva. Elifazi…

Shukrani Uhariri tarehe 1Timotheo 6:12

Nakushukuru kwa kuniita katika uzima wa milele, na kwa kunipa nguvu ya kupigana vita vile vizuri vya imani. Asante kwamba…

Funuo Uhariri tarehe Waamuzi 18:17

Kuhani "alikuwa akisimama penye maingilio ya lango" wakati wizi unaendelea ndani ya nyumba. Hakusema neno. Nyuma yake watu mia sita…

Sala Uhariri tarehe 2 Samweli 1:6

Baba, maisha hutupeleka mahali ambapo hatukupanga kufika, na mara nyingi tunakutana na habari nzito zinazovunja moyo. Nisaidie niwe mkweli katika…

Funuo Uhariri tarehe 1Wafalme 5:4

Sulemani anamwandikia Hiramu: "Lakini sasa Bwana, Mungu wangu, amenipa raha pande zote; hakuna adui wala tukio baya." Baba yake alizuiwa…

Funuo Uhariri tarehe 1 Petro 5:1

Petro angeweza kuanza kwa kusema, "Mimi ni mtume." Badala yake anasema, "mimi niliye mzee mwenzao na shahidi wa mateso ya…

Angalizo: Faith.network hutumia mifumo otomatiki ya lugha kuandaa mafunzo ya Biblia na tafakari. Maudhui yote yanatokana na maandiko ya Biblia yenyewe na hukaguliwa kila siku na mfumo huru wa udhibiti wa ubora: sampuli za nasibu kutoka kila tovuti ya lugha hupimwa kwa uaminifu kwa Maandiko, unukuzi sahihi wa Biblia, lugha na uwazi, na matokeo huchapishwa bila kuhaririwa. Hata hivyo, hakuna maelezo yasiyo na dosari na makosa yaweza kutokea. Hakuna kilicho katika jukwaa hili kinachochukuliwa kama ushauri wa kitaalamu, na hakuna haki zinazoweza kupatikana kutokana na maudhui yake. Daima linganisha unachosoma na Biblia yenyewe, na tumia Faith.network kama nyongeza kwa mafunzo yako binafsi ya Biblia, sala na maisha ya jumuiya ya kanisa lako, si mbadala wake. Kanusho letu kamili na Masharti ya Matumizi yanatumika. Tazama ukaguzi wetu wa ubora wa kila siku

© 2026 Faith.Network. Haki zote zimehifadhiwa.

Faith.network ni huduma ya Faith.network · KvK 84972599 · connect@faith.network

Imewezeshwa na washirika wetu